Шарын шатқалы

Шарын шатқалы – Қазақстандағы ең әйгілі табиғи көрікті жерлердің бірі және Орталық Азиядағы бірегей геологиялық ескерткіштердің қатарына жатады. Ол Алматы облысында, Алматы қаласынан шығысқа қарай шамамен 200 шақырым жерде, Шарын ұлттық паркінің аумағында орналасқан. Табиғаттың миллиондаған жылдар бойы қалыптастырған бұл шатқалы ерекше бедерімен, қызыл жартастарымен және ауқымды кеңістігімен танымал.

Шатқал Шарын өзенінің ұзақ уақыт бойғы эрозиялық әрекеті нәтижесінде пайда болған. Су, жел және климаттық өзгерістер тау жыныстарын біртіндеп мүжіп, қазіргі ерекше пішіндегі жартастар мен терең аңғарларды қалыптастырған. Геологтардың бағалауынша, шатқалдың жасы бірнеше миллион жылмен өлшенеді.

Шарын шатқалының жалпы ұзындығы шамамен 154 шақырымға созылады. Оның тереңдігі кей жерлерде 150–300 метрге дейін жетеді. Шатқал бірнеше бөліктерден тұрады, олардың әрқайсысының табиғи ерекшелігі әртүрлі. Ең танымал бөлігі – Қамалдар аңғары. Бұл аумақтағы жартас пішіндері ежелгі қамалдардың мұнаралары мен қабырғаларына ұқсап көрінеді.

Шарын шатқалы көбіне әлемге әйгілі АҚШ-тағы Гранд-Каньонмен салыстырылады. Дегенмен, Шарын өзіне тән түсімен, көлемімен және табиғи ортасымен ерекшеленеді. Қызғылт, қызыл, сарғыш реңкті жартастар күн сәулесіне қарай құбылып, шатқалға ерекше көркемдік береді.

Шатқал аумағында өсімдіктер мен жануарлар дүниесі де бай. Мұнда шөлейт және таулы аймақтарға тән көптеген өсімдік түрлері өседі. Ерекше табиғи байлықтың бірі – соғды шаған тоғайы. Бұл сирек реликт орман түрі мұз дәуірінен бері сақталған деп есептеледі. Әлемде мұндай тоғайлардың саны өте аз.

Жануарлар дүниесінен түлкі, қоян, таутеке, түрлі бауырымен жорғалаушылар мен құстар кездеседі. Ұлттық парк аумағы табиғатты қорғау мақсатында ерекше бақылауда ұсталады.

Шарын шатқалы ежелден көшпелі халықтарға таныс болған. Бұл аймақ арқылы тарихи керуен жолдары өткен деген пікірлер бар. Сонымен қатар жергілікті халық арасында шатқалға байланысты түрлі аңыздар мен әңгімелер сақталған.

Бүгінде Шарын шатқалы Қазақстандағы ең танымал туристік бағыттардың бірі. Мұнда жаяу серуендеу, фото туризм, табиғатты тамашалау және экологиялық саяхаттар кең дамыған. Арнайы қарау алаңдары, жаяу бағыттар және туристік инфрақұрылым қалыптасқан.

Қазақстан үшін Шарын шатқалы – табиғаттың қуатын, жер бедерінің сұлулығын және елдің геологиялық байлығын танытатын ерекше нысан. Ол табиғи мұра ретінде халықаралық деңгейде де үлкен қызығушылық тудырады.