Қазығұрт тауы - Талас Алатауының оңтүстік-батыс сілемінде орналасқан аласа жота. Ол Түркістан облысында, Шымкент қаласынан шамамен 35 шақырым оңтүстікке қарай орналасқан. Жота солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 55 шақырымға созылып жатыр. Оның ең биік нүктесі шығыс бөлігінде орналасқан және теңіз деңгейінен 1768 метр биіктікте жатыр. Батысқа қарай жер бедері біртіндеп аласарып, биіктігі 800 метрге дейін төмендейді. Батыс бөлігіндегі ең биік төбе - Бағаналы тауы (875 м).
Қазығұрттың солтүстік беткейлері бірнеше жондарға тарамдалып жатса, оңтүстік-шығыс беткейлері тік жарқабақты болып келеді. Таудың геологиялық құрылымы палеозой дәуіріндегі қатпарлы жыныстардан, негізінен әктастардан құралған. Осыған байланысты мұнда карстық үдерістер кең таралған.
Таудың табиғаты да ерекше. Шығыс бөлігіндегі қоңыр топырақта бидайық, нарғия және түрлі бұталар өседі. Ал батысындағы сұр және бозғылт сұр топырақты аймақтарда еркекшөп, қоңырбас, қияқ сияқты көпжылдық өсімдіктер кездеседі. Беткейлерінде бетеге мен боз, ал шатқалдары мен аңғарларында арша, долана және жабайы алма ағаштары өседі.
Қазығұрт туралы аңыз
Қазығұрт тауы қазақ халқының көне аңыздарында ерекше орын алады. Аңыз бойынша, әлемді топан су басқан кезде Нұх пайғамбардың кемесі дәл осы Қазығұрт тауының басына тоқтаған. Су қайтқаннан кейін жаңа өмір мен адамзат ұрпағы осы жерден қайта бастау алған деп айтылады. Сондықтан Қазығұрт қазақ халқы үшін тек тау ғана емес, тіршіліктің қайта жаңаруының символы саналады. Зерттеушілердің пікірінше, «Қазығұрт» атауының түпкі негізі көне түркі дәуіріндегі «Қаңғұқ-ұрт» сөзінен шыққан. Бұл атау «барлық тіршілікті сақтап қалған қасиетті мекен» немесе «жердің кіндігі» деген мағынаны білдіреді. Таудың сыртқы пішіні де алыстан қарағанда үлкен кемені елестететіндіктен, бұл аңыздың халық жадында сақталуына әсер еткен.
Қазақ ауыз әдебиетінде бұл туралы:
«Қазығұрттың басында кеме қалған,
Ол әулие болмаса неге қалған...» деген жолдар кездеседі. Сонымен қатар аңыздарда Шопан ата, Зеңгі баба, Қамбар ата және Ойсылқара сияқты төрт түліктің киелі пірлері де аталады. Осылайша Қазығұрт тауы табиғи ерекшелігімен ғана емес, тарихи, рухани және мәдени маңызымен де қазақ халқы үшін қасиетті орындардың бірі болып саналады.
Қазығұрт тауы - табиғи ерекшеліктері мен бай тарихы тоғысқан киелі мекен. Ол өзінің географиялық орналасуымен, ерекше өсімдіктер дүниесімен және геологиялық құрылымымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, Қазығұрт қазақ халқының рухани мұрасында маңызды орын алады. Нұх пайғамбардың кемесі туралы аңыз, таудың атауына қатысты көне түсініктер мен халық арасында сақталған аңыз-әпсаналар бұл жердің тарихи-мәдени құндылығын арттыра түседі. Сондықтан Қазығұрт тауы тек табиғат ескерткіші ғана емес, сонымен бірге халқымыздың дүниетанымы мен мәдени жадын сақтап келе жатқан қасиетті орындардың бірі болып саналады.
Дереккөз: Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том.