اقمولا وبلىسى

سۋرەتتەر بەينە

اقمولا وبلىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان. 1939 جىلى 14 قازاندا قۇرىلعان.
جەر اۋماعى: اقمولا وبلىسىنىڭ جەر اۋماعى 146،2 مىڭ كم2 قۇرايدى. سولتۇستىك قازاقستان، پاۆلودار، قاراعاندى جانە قوستاناي وبلىستارىمەن شەكتەسەدى.
2026 جىلعى 1 قاŋتارعا  وبلىس حالقىنىڭ سانى 789،4 مىڭ ادامدى قۇرادى، سونىڭ ىشىندە قالالىقتار - 456،7 مىڭ ادام، اۋىلدىقتار - 332،7 مىڭ ادام.
اكىمشىلىك ءبولىنىس:  اقمولا وبلىسى قۇرامىنا 3 قالا (كوكشەتاۋ، قوسشى، ستەپنوگورسك) جانە 17 اۋدان (اقكول، ارشالى، استراحان، اتباسار، ءبىرجانسال، بۇلاندى، بۋراباي، ەگىندىكول، ەرەيمەنتاۋ، ەسىل، جاقسى، جارقايىن، زەرەندى، قورعالجىن، ساندىقتاۋ، تسەلينوگراد، شورتاندى) كىرەدى. 8 شاعىن قالا، 5 كەنت، 589 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار. ورتالىعى - كوكشەتاۋ قالاسى. اقمولا وبلىسى سارىارقانىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە، ەسىل وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسىنداعى دالا بەلدەۋىندە ورنالاسقان. وبلىستىڭ باتىس، ورتالىق، شىعىس بولىكتەرىن ەسىل، اتباسار، سەلەتى جازىقتارى الىپ جاتىر. وڭتۇستىك-باتىسىندا تەڭىز-قورعالجىن ويپاتى ورنالاسقان. وبلىستىڭ باتىسىندا تورعاي ءۇستىرتىنىڭ شىعىس شەتى ەسىل وزەنىنە دەيىن وتەدى. ەسىل وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋى اتباسار ويپاتىمەن، سول جاعالاۋى تەڭىز جازىقتارىمەن شەكتەسەدى. وڭتۇستىك-شىعىستا ەرەيمەنتاۋدىڭ ورماندى، كوركەم جەرى ورنالاسقان.

كليمات جانە تابيعات: كليماتى كۇرت كونتينەنتالدى، قىسى ۇزاق (5،5 ايعا سوزىلادى)، سۋىق، جازى ورتاشا ىستىق. قاڭتاردىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى – 16-18°س، شىلدەدە – 19-21°س. تۇراقتى قار جامىلعىسى قاراشانىڭ ورتاسىندا، وڭتۇستىگىندە – 130-140 كۇن، سولتۇستىگىندە - 150-155 كۇن. قاردىڭ ورتاشا قالىڭدىعى 20-22 سم. سولتۇستىكتە جاۋىن – شاشىننىڭ ورتاشا جىلدىق مولشەرى 400 مم، وڭتۇستىگىندە - 250 مم. اۋداندا سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي قارا قوڭىر، قوڭىر، اشىق قوڭىر توپىراقتىڭ اقۋىزدارى اۋىستىرىلادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى جىرتىلعان.

ەسىل وزەنىنىڭ سالالارى – قالقۋتان، جاباي، تەرىساققان، نۇرا، سەلەتي، ولەنت، قۇلانوتپەس جانە باسقالار. قورعالجىن، قوجاكول، شولاقشالقار، بالىقتىكول جانە ت.ب. ءىرى تۇشى كولدەر، تەڭىز، كەرەي، يتەمگەن، قىپشاق، ماماي، ۇلكەن سارىوبا جانە استانا، سەلەتى ءىرى تۇزدى كولدەرى. سونىمەن قاتار، جەردى سۋارۋ ءۇشىن 37 توعان، جالپى سۋ كولى 180،6 ملن. م3 سالىندى. قورعالجىن كول جۇيەسىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلوردا ونەركاسىبىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن نۇرا وزەنى ارقىلى 70-74 ملن. م3 ەرتىس سۋى بەرىلەدى.

قالالار مەن ونەركاسىپ: قالالار - كوكشەتاۋ، ستەپنوگورسك، قوسشى، اتباسار، ماكينسك، اقكول، ەسىل، ەرەيمەنتاۋ، شۋچينسك، ستەپنياك، دەرجاۆينسك. وبلىس ونەركاسىبى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالالارىنان تۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا جاساۋ، استىق ءوندىرۋ، ءسۇت، ەتتى مال شارۋاشىلىعىنا ماماندانعان. اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى 10725،7 مىڭ گا، ونىڭ ىشىندە ەگىستىك جەرلەر 6121،2 مىڭ گا، شابىندىقتار 156،4 مىڭ گا، جايىلىمدار 4235 مىڭ گا (2023 جىلعى 1 قاراشاعا). ورمان قورى 513،1 مىڭ گا قۇرايدى. وبلىس اۋماعىنداعى تەمىر جولداردىڭ ۇزىندىعى 1610،3 كم قۇرايدى. وبلىس اۋماعى ارقىلى پەتروپاۆل – استانا – قاراعاندى، قاراعاندى – استانا – پاۆلودار تەمىر جولدارى، كوكشەتاۋ – استانا – قاراعاندى، قوستاناي – استانا – پاۆلودار، استانا – الماتى اۆتوموبيل جولدارى وتەدى.

كەن ورىندارىنان التىن، ۋران، بوكسيت، سۋرما، مىس، موليبدەن، كوبالت، كومىر، كاولين سازى، كۆارتس قۇمى، قۇرىلىس ماتەريالدارى جانە ت.ب. وندىرىلەدى.

ءدىن جانە مادەنيەت: وبلىستا 183 ءدىني بىرلەستىك بار: 83 - يسلام، 46 - پراۆوسلاۆيە، 41 - پروتەستانتتار، 11 - كاتوليكتەر، 1 - باحاي جانە 1 - اقمولا وبلىسىنىڭ كريشنا سانا قوعامى. ءدىني نىساندار-145، ونىڭ ىشىندە: 83 مەشىت، 29 پراۆوسلاۆيە شىركەۋى، 11 كاتوليك شىركەۋى جانە 22 پروتەستانتتىق ءۇي.

اقمولا وبلىسىندا 596 مەملەكەتتىك مادەنيەت كاسىپورىندارى مەن مەكەمەلەرى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىنە: 247 مادەني-دەمالىس مەكەمەلەرى، 331 كىتاپحانا، 13 مۇراجاي، 2 تەاتر، وبلىستىق فيلارمونيا، وبلىستىق حالىق شىعارماشىلىعى جانە مادەني دەمالىس ورتالىعى، تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ورتالىعى جاتادى. سونىمەن قاتار، 311 كىتاپحانا كومپيۋتەرلەرمەن جابدىقتالعان، ونىڭ 253-ءى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان.

دەنساۋلىق ساقتاۋ: 2024 جىلعى 1 اقپانداعى جاعداي بويىنشا وبلىس اۋماعىندا 561 دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىسى بار. ولاردىڭ ىشىندە: وبلىستىق – 13، اۋدانارالىق – 2، اۋداندىق – 16، قالالىق – 8 جانە 522 اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. مەديتسينا سالاسىندا 2170 دارىگەر جانە 6599 ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى.

ءبىلىم: مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ - وبلىستا 599 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بار. ونىڭ ىشىندە 255 بالاباقشا جانە 344 مەكتەپكە دەيىنگى شاعىن ورتالىق، 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى جالپى قامتۋمەن - 41990 بالانى قۇرايدى. 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ بالاباقشامەن قامتىلۋى 80،5% قۇرايدى، ونىڭ ىشىندە 3 جاستان 6 جاسقا دەيىن 100%.

جالپى ورتا ءبىلىم - ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە 537 مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر (139،7 مىڭ وقۋشى)، 29 تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى (كولەدجدەر) كىرەدى. بارلىعى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. جەرگىلىكتى جەرلەردە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن تارتىپپەن الەۋمەتتىك قورعالماعان جانە از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان جاپپاي وقىتۋ قاراجاتى ەسەبىنەن 17508 وقۋشىنى، سونداي-اق وبلىستىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 14765 وقۋشىنى 17508 وقۋشىنى تەگىن تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلدى (اقمولا وبلىسى 2019 جىلدان باستاپ 1-سىنىپ وقۋشىلارىن تەگىن تاماقتاندىرادى).