Ыбырай Алтынсарин кесенесі - қазақ халқының ұлы ағартушысы, педагогы, этнографы және қоғам қайраткері Ыбырай Алтынсариннің мәңгілік тыныс тапқан қасиетті орны. Кесене Қостанай ауданы аумағында, Мичурин ауылынан шамамен 0,5 шақырым жерде орналасқан. Бұл нысан қазақ ағартушылығы тарихындағы аса көрнекті тұлғаның рухына тағзым ететін маңызды мәдени-тарихи ескерткіштердің бірі болып саналады.
Ыбырай Алтынсарин (1841-1889) қазақ даласында зайырлы білім беру жүйесінің негізін қалаған ағартушы ретінде танылды. Ол өмірін халықтың сауатын ашуға, білім мен ғылымды насихаттауға арнады. Ұлы ұстаздың бастамасымен 14 оқу орны ашылып, қазақ балаларының білім алуына жол ашылды. Оның ағартушылық қызметі қазақ қоғамының жаңғыруына зор ықпал етті.
Ғалым қазақ әдебиеті мен тіл білімінің дамуына да үлкен үлес қосты. Ол «Қазақ хрестоматиясы», «Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы», «Шариғат-ул-ислам» атты еңбектердің авторы. Сонымен қатар Ыбырай Алтынсарин қазақ жазба әдебиетінің қалыптасуына негіз қалап, орыс графикасы негізінде қазақ әліпбиінің алғашқы нұсқаларының бірін әзірледі. Оның «Кел, балалар, оқылық!», «Өнер-білім бар жұрттар» сияқты шығармалары бүгінгі күнге дейін өз маңызын жоғалтқан жоқ.
Ұлы ағартушының бейітіне ескерткіш бірнеше рет орнатылып, жаңартылып отырған. Алғашқы ескерткіш 1960 жылы, кейін 1981 жылы, ал үшінші рет 1991 жылы бой көтерді. Ыбырай Алтынсариннің туғанына 150 жыл толуына орай бұрынғы ескерткіштің орнына қызыл кірпіштен порталды-күмбезді кесене салынды. Кесене сәулетінде ұлттық нақыш пен дәстүрлі қазақ мемориалдық өнерінің ерекшеліктері көрініс тапқан.
2017 жылы кесене толық қайта жаңғыртудан өтіп, оның көлемі мен биіктігі ұлғайтылды. Қайта қалпына келтіру жұмыстары кезінде әрлеу үшін Маңғыстау облысынан арнайы жеткізілген ақ әктас-ұлутас пен гранит пайдаланылды. Нәтижесінде кесене сәулеттік тұрғыдан жаңарып, бұрынғыдан да айбынды келбетке ие болды.
Жаңғырту жұмыстары тек кесенемен шектелмей, оған іргелес аумақ та толық абаттандырылды. Айналасына жарық шамдары орнатылып, жаяу жүргіншілер жолдары салынды, көгалдандыру жұмыстары жүргізілді және түрлі мәдени-көпшілік іс-шараларды өткізуге арналған арнайы алаңдар қарастырылды. Бүгінде бұл жерге еліміздің түкпір-түкпірінен келетін зияратшылар мен туристер жиі ат басын бұрады.
Қазіргі таңда Ыбырай Алтынсарин кесенесі тек тарихи ескерткіш қана емес, сонымен қатар ұлттық білім беру тарихын дәріптейтін рухани орталыққа айналды. Ол ұлы ағартушының халқына қалдырған мол мұрасын насихаттап, жас ұрпақты білімге, еңбекке және отансүйгіштікке тәрбиелеуге қызмет етіп келеді.
Дереккөз: ruh.kz