Талғар қалашығы - Алматыдан шығысқа қарай шамамен 25 шақырым жерде, Іле Алатауының баурайында, Талғар өзенінің оң жағалауында орналасқан. Бұл - Жетісу өңіріндегі ортағасырлық ірі қалалардың бірі. Тарихи деректерде қала X ғасырдан бастап «Талхир» атауымен белгілі болған.
Қаланың орталық бөлігі мұнаралары бар берік қорғаныс қабырғасымен қоршалған. Бүгінгі күнге дейін сақталған дуалдардың биіктігі 5-6 метрге, ал қалыңдығы 15-17 метрге дейін жетеді. Қалаға кіретін негізгі екі қақпа болған. Олардың бірі солтүстік-шығыс бағытта, екіншісі оңтүстік-батыс жағында орналасқан.
Қалашық аумағында тұрғын үйлер мен түрлі құрылыстардың қалдықтары тек орталық бөлікте ғана емес, қорған қабырғасының сыртында да сақталған. Жалпы алып жатқан жер көлемі 28 гектарды құрайды.
Ғалымдардың мәліметінше, Талғар қаласының негізі IX ғасырда қаланған. Ал оның ең гүлденген кезеңі XI-XII ғасырларға сәйкес келеді. Осы уақытта қала экономикалық және мәдени жағынан қарқынды дамыған. Алайда XIII-XIV ғасырларда қала біртіндеп әлсіреп, құлдырай бастаған.
Археологиялық қазба жұмыстары кезінде қала аумағынан көптеген шеберханалардың орындары анықталды. Әсіресе зергерлердің, көзешілердің және ұсталардың шеберханалары жақсы зерттелген. Қазбалар барысында қыш ыдыс күйдіретін пештер табылып, қолөнершілер пайдаланған түрлі құрал-саймандар шыққан. Сонымен қатар ер-тұрман жасайтын шеберлердің де жұмыс орындары анықталған.
Талғардың тағы бір ерекшелігі - мұнда теңге соғатын орынның болғаны. Бұл қаланың сол кезеңдегі сауда мен экономикалық өмірде маңызды рөл атқарғанын көрсетеді.
Өзінің гүлденген дәуірінде Талғар Іле өңірінің әкімшілік және мәдени орталығы қызметін атқарған. Қала арқылы сауда жолдары өтіп, қолөнер мен мәдениет дамыған.
Бүгінде Талғар қалашығында жүргізілген археологиялық зерттеулер Іле өңіріндегі ортағасырлық қалалардың өмірі, шаруашылығы және отырықшы мәдениеті туралы құнды мәліметтер беріп отыр. Сондықтан бұл ескерткіш Қазақстан тарихын зерттеудегі маңызды археологиялық нысандардың бірі саналады.
Дереккөз: bilim-all.kz