Сисем ата қорымы - Маңғыстау өңіріндегі ең көне әрі киелі тарихи орындардың бірі болып саналады. Ол ерекше тас оюларымен, эпиграфикалық жазуларымен және алуан түрлі сәулеттік пішіндерімен ерекшеленеді. Жергілікті халық бұл орынды қазақ тарихындағы көптеген белгілі тұлғалар жерленген қасиетті мекен ретінде құрметтейді.
Қорым Үстірттің батыс бөлігінде, Сай-Өтес станциясынан шамамен 30 шақырым солтүстікте, көне керуен жолдарының бойында орналасқан. Бұл аймақ ертеден-ақ қыстауларға жақын, көшпелі өмір салтына ыңғайлы жер болған. Қорым алғаш рет 1825-1826 жылдардағы зерттеу экспедициясының жазбаларында кездеседі.
Сисем ата қорымы әртүрлі қабірлер мен ескерткіштерден тұрады: таспен салынған молалар, жер үйінділері және стелалар. Олардың нақты қай кезеңге жататыны толық анықталмаған, бірақ зерттеушілердің болжамы бойынша бұл кешен XI-XII ғасырларда қалыптасуы мүмкін, себебі мұнда қыпшақ және ноғай дәуіріне тән қару бейнелері қашалған тас стелалар кездеседі. Қорымның негізгі бөлігі Сисем ата есімімен байланысты, алайда ол кісі туралы нақты тарихи деректер өте аз.
Бұл аумақта Маңғыстау өңіріне белгілі батырлар, билер, ру көсемдері, ақындар мен сәулет шеберлері жерленген. Олардың көбі ерекше дулыға тәрізді қабір құрылыстарында жатыр. Жалпы қорымда 1300-ден астам ескерткіш бар. Оның ішінде 22 күмбезді кесене, 155 сағанатам, 382 құлпытас пен қойтас, шамамен 130 саркофаг, сондай-ақ тас қабырғалар мен стелалар кездеседі.
Кесенелердің құрылымы үш негізгі түрге бөлінеді. Біріншісі - балшық пен әк-құм қоспасынан салынған, көлемі үлкен күмбезді құрылыстар. Екіншісі - ұлутастан қапталған, күмбезсіз ескерткіштер. Үшінші түрі - XVIII-XIX ғасырларға жататын, кесілген тастардан тұрғызылған күрделі сәулеттік кесенелер, олардың ішінде өңделмеген тас элементтері сақталған және доға тәрізді күмбездері бар. Бұл құрылыстардың бетінде көркем ою-өрнектер кеңінен қолданылған.
Сисем ата қорымы - мемориалдық және діни сәулет өнерінің ірі ашық аспан астындағы мұражайы. Ол Маңғыстау өңірінің сәулет дәстүрі мен рухани мәдениетінің айқын көрінісі болып саналады.
Қорым аумағында тарихта аты қалған көптеген тұлғалар жерленген. Олардың қатарында Сүйінқара Өргешбайұлы, Жетімек Жанұзақ батыр, Қонай батыр Кенжеұлы, Төлеп батыр Әнетұлы, Ескелді Саназар бай Құдайназарұлы, Әнет би Текеұлы, Байбоз Боққараұлы, Назар Жарұлы, Шотан батыр, Өтеғұл Зорбайұлы, Қаржау Төлекұлы және тағы басқа белгілі тарихи тұлғалар бар.
Сисем ата қорымы шамамен алты ғасырлық тарихты сақтаған, ашық аспан астындағы бірегей мәдени мұра ретінде бағаланады. Бұл жер Маңғыстаудың көне дәстүрі мен халықтық сәулет өнерінің ерекше үлгісі болып табылады.
Қорым 1982 жылы мемлекеттік қорғауға алынған, республикалық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген. Қазіргі уақытта оны ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мәдени мұралар тізіміне енгізу бойынша жұмыстар жүргізілуде.
Дереккөз: el.kz