Марқакөл — Шығыс Қазақстан облысында орналасқан көркем әрі ерекше көлдердің бірі. Ол Азутау мен Күршім жоталарының аралығында, теңіз деңгейінен шамамен 1449,3 м биіктікте жатыр. Көлді қоршаған биік таулар, қалың шырша ормандары және судың аса мөлдірлігі оның табиғатын ерекше әсем етеді.
Көлдің ұзындығы шамамен 38 км, ені 19 км, ал тереңдігі 27 м. Марқакөлге жүзге жуық шағын өзендер мен бұлақтар құяды, бірақ одан тек Қалжыр өзені ғана ағып шығады. Ірі салаларының қатарына Қарабұлақ, Матабай, Жиренбайтал сияқты өзендер жатады.
Көлдің оңтүстік жағы тік жартастармен көмкерілсе, өзендер құятын кейбір бөліктері батпақты болып келеді. Марқакөл әдетте қазан айынан мамырға дейін мұз құрсанады. Оның суы тұщы әрі мөлдір, минералдылығы өте төмен — шамамен 0,07 г/л, құрамында йод, фтор, бром сияқты элементтер кездеседі.
Көл климаты қоңыржай континенттік сипатта, бірақ табиғи жағдайы қатаң. Бұл аймақ Қазақстандағы ең суық өңірлердің бірі болып саналады. Қыста температура кейде −55 °C-қа дейін төмендесе, жазда +29 °C-қа дейін көтерілуі мүмкін. Орташа көрсеткіштер бойынша қаңтарда шамамен −25,9 °C, ал шілдеде 14,1 °C болады.
Марқакөлдің жағалауын негізінен қайың, қарағай және шырша ормандары алып жатыр. Көл балық түрлеріне бай: мұнда табан, сазан, аққайран, хариус, майқан, қарабалық және басқа да түрлер кездеседі. Сонымен қатар суда шамамен 60-қа жуық зоопланктон түрі тіршілік етеді.
Көл маңында көптеген құстар мен жануарлар мекендейді. Орман ішінде қоңыр аю, марал, бұғы, түлкі, жабайы мысық, құндыз, бүркіт, қара ләйлек және сирек кездесетін қызыл қасқыр сияқты түрлерді кездестіруге болады. Осы ерекше табиғи байлықты сақтау үшін мұнда Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы құрылған.
Көлге жету оңай емес, себебі жолы таулы әрі күрделі аймақтар арқылы өтеді. Дегенмен дәл осы жағдай оның табиғатының бұзылмай, бастапқы қалпында сақталуына ықпал етеді.
Марқакөл туралы жергілікті халық арасында әртүрлі аңыздар сақталған. Олардың бірінде көлдің пайда болуы киелі оқиғамен байланыстырылады: екі таудың арасындағы қайнарда әкесі мен баласы мал бағып жүріп, «марқа» деп аталатын қозыны судан құтқарады, содан кейін су тасып, үлкен көлге айналады деген әңгіме айтылады. Осы себепті халық оны «Марқакөл – қысқы қозының көлі» деп атаған.
Сонымен қатар, ғалымдар бұл көлдің пайда болуын ғылыми тұрғыдан түсіндіріп, оның геологиялық процестер нәтижесінде қалыптасқанын айтады.
Дереккөз: kray.shqolibrary.kz, kk.wikipedia.