Abai Instituty / Киелі Қазақстан / Аппақ ишан мешіт-медресесі

Аппақ ишан мешіт-медресесі

Аппақ ишан мешіт-медресесі
Аппақ ишан мешіт-медресесі
Аппақ ишан мешіт-медресесі
1 / 3

Аппақ ишан сәулет кешені - Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіш. Ол сондай-ақ Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандар тізіміне енгізілген.

Кешен Бәйдібек ауданы, Шаян ауылының батыс шетінде орналасқан және XIX ғасырдың сәулет ескерткіштеріне жатады.

Бұл тарихи нысан үш негізгі бөліктен тұрады: медресе, мешіт және дәрісхана (ханака). Мешіттің жанында бұрын болған мұнара сақталмаған. Кешеннің жалпы жоспарлық құрылымы мен көлемі өңірде қайталанбайтын, яғни баламасы жоқ сәулеттік композиция болып саналады. Архитектурасында Оңтүстік Қазақстанға тән дәстүрлі құрылыс үлгілері сақталған.

Тарихи деректерге сәйкес, 1840 жылы Қасым ишан бұл мешіт-медресені Бұхара шеберлерінің жобасы бойынша салдырған. Мешіт өз атауын алғашқы имамның құрметіне байланысты алған.

Қазан төңкерісінен кейін кешен 1928 жылға дейін діни мақсатта жұмыс істеген. Кейінгі кезеңде ғимараттар әртүрлі мақсатта пайдаланылып, қойма, мекеме және тұрғын орындарға айналған.

Тек 1983 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің шешімімен бұл кешен Аппақ ишан мұражайы ретінде қайта қалпына келтірілді. 2000 жылдан бастап “Қазқайтажаңғырту” мамандары Өмірсерік Ахметовтің жобасы негізінде қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізді. Сол жылы кешеннің орталық қақпасы Аппақ ишанның ұрпақтарының қаржысына қайта салынған.

Бұл нысан аймақтың маңызды тарихи-мәдени ескерткіштерінің бірі ретінде сақталған.

Аппақ ишан медресесі 1927 жылға дейін діни оқу орны ретінде қызмет еткен. Кеңестік кезеңге дейін ол өңірдегі ірі білім орталықтарының бірі болған. 1926 жылы мұнда алғаш рет діни мектеппен қатар қазақ бастауыш мектебі де ашылған. Кейін бұл білім беру жүйесі кеңейіп, мектеп 1933 жылы бастауыш, 1934 жылы жеті жылдық, ал 1937 жылдан бастап орта мектепке айналған.

Кешеннің негізгі құрылысы шағын көлемде салынған: табаны шамамен 6,7 × 6,6 м, ішкі кеңістігі 3,5 × 3,5 м, биіктігі 6 м. Қабырғаларында төрт бағытқа қараған шағын қуыстар жасалған. Ғимарат күмбезбен жабылған, оның архитектурасы Оңтүстік Қазақстанға тән діни құрылыс үлгісін көрсетеді.

Күмбез ішінде екі сағана орналасқан: бірі - кешенді салдырған Аппақ ишанға, екіншісі - осы күмбезді тұрғызған шеберге арналған.