Ырғызбай ата кесенесі – Шығыс Қазақстан өңіріндегі ең танымал киелі орындардың бірі. Бұл қасиетті кешен қазіргі Абай облысы, Тарбағатай ауданы аумағындағы Барқытбел тауының етегінде орналасқан. Кесене қазақ халқы арасында емшілік қасиетімен, көріпкелдігімен және халыққа адал қызмет еткен әулие ретінде танылған Ырғызбай Досқанаұлының есімімен байланысты. Бүгінде бұл орын мыңдаған зияратшылар келетін маңызды рухани орталыққа айналған.
Ырғызбай Досқанаұлы (1787–1850) – қазақ даласына кең танылған халық емшісі, тәуіп және көріпкел. Ол Тарбағатай өңірінде өсетін дәрілік өсімдіктердің қасиетін жақсы біліп, түрлі ауруларды шөптен дайындалған тұнбалар мен қайнатпалар арқылы емдеген. Сонымен қатар сүйек салу өнерін меңгеріп, көптеген адамдарға шипа берген.
Халық арасында сақталған аңыздар бойынша, Ырғызбай ата адамның ауруын алдын ала сезіп, тамыр ұстау арқылы диагноз қоя алған. Ол жасаған емі үшін ешқашан ақы алмаған. Халықтың берген сыйлықтарын қабылдамай, мұқтаж адамдарға таратып отырған. Ол өзінің емшілік қабілетін Алланың берген аманаты деп қабылдап, өмірін халыққа қызмет етуге арнаған.
Ырғызбай атаның өміріне қатысты белгілі аңыздардың бірі Құнанбай Өскенбайұлына байланысты. Аңыз бойынша, жас кезінде қатты ауырған Құнанбайды анасы Зере Ырғызбай атаға алып келген. Емшінің жасаған емінен кейін Құнанбайдың сауығып кеткені айтылады. Осы оқиға Ырғызбай атаның беделін арттырып, оның есімін бүкіл қазақ даласына танытқан.
Ырғызбай ата 63 жасында дүниеден өткен. Өмірінің соңында өзінің қай жерге жерленетінін айтып, ұрпақтарына өсиет қалдырған. Алғашында оның қабірі қарапайым болғанымен, уақыт өте келе халық арасында қасиетті орын ретінде танылған. Ел аузындағы аңыздардың бірінде Шыныбай есімді адамның түсіне Ырғызбай ата кіріп, өз бейітін көтеруді аманат еткені айтылады. Осыдан кейін әулиенің басына белгі қойылып, кейін үлкен кесене салынған.
Ырғызбай ата кесенесі 1956 жылы оның ұрпақтарының бастамасымен тұрғызылған. Кейін зиярат етушілер санының артуына байланысты кешен кеңейтіліп, жаңа ғимараттар салынды. 2014 жылы кешен толықтай қайта жаңғыртылып, заманауи рухани-мәдени орталыққа айналды.
Бүгінде кешен құрамында кесене, мешіт, қонақ үй, асхана, мұражай және кітапхана жұмыс істейді. Кітапхана қорында медицина, дін, тарих және әдебиет салаларына қатысты бірнеше мың құнды кітап сақталған. Кейбір деректерде мұнда Ибн Синаның медициналық еңбектерінің көне көшірмелері бар екені айтылады.
Кешен жанындағы «Аманат» мұражайында қазақ халқының тұрмыс-тіршілігіне қатысты көптеген тарихи жәдігерлер қойылған. Мұражай қорында 600-ден астам экспонат бар. Олардың ішінде археологиялық бұйымдар, ұлттық әшекейлер, тұрмыстық заттар және Ырғызбай атаның өміріне байланысты мұралар сақталған.
Кесенеге жақын жерде Құмысты бұлақ немесе Күміс бұлақ деп аталатын қасиетті су көзі орналасқан. Жергілікті халық пен зияратшылар бұл бұлақ суының емдік қасиеті бар деп сенеді.
Бүгінде Ырғызбай ата кесенесі Қазақстанның әр өңірінен және шетелдерден келетін адамдар зиярат ететін қасиетті орындардың біріне айналған. Адамдар бұл жерге денсаулық, ұрпақ амандығы, бақ-береке тілеу үшін келеді. Халық арасында кесенеде түнеп шыққан адамға түс арқылы белгі беріледі деген сенім де бар.
Жыл сайын бұл қасиетті орынға мыңдаған адам келеді. Кешен келушілерге рухани тынығуға, тарихи мұраны тануға және ұлттық құндылықтарды сезінуге мүмкіндік береді.
Ырғызбай ата кесенесі – тек тарихи ескерткіш емес, қазақ халқының рухани мұрасын, дәстүрін және сенімін сақтап отырған маңызды мәдени орталықтардың бірі. Бүгінде ол халық жадында қасиетті мекен ретінде ерекше орын алады.
Дереккөз: el.kz, kk.wikipedia.org.