Үкаша ата кесенесі - Түркістан қаласынан солтүстікке қарай шамамен 55 шақырым жерде, Қаратау тауының етегінде орналасқан. Нақты координаттары: 43˚36.917΄, 068˚15.712΄. Бұл нысан республикалық маңызы бар киелі ескерткіш ретінде танылған.
Аңыздарға сүйенсек, Үкаша ата Ислам дінін алғаш таратқан сахабалардың бірі болған. Халық арасында ол мұсылман әскерінің батыр қолбасшысы ретінде кеңінен белгілі. Ел аузындағы әңгімелерде Үкаша атаға ерекше қасиет дарыған, яғни оған қылыш өтпейтін, оқ дарымайтын алып күш иесі ретінде сипаттама беріледі.
Аңыз бойынша, дұшпандары оны өлтіру үшін ұзақ уақыт бойы әлсіз тұсын таба алмаған. Кейін олар оның әйелін алдап, Үкаша атаның тек таң намазы кезінде ғана әлсірейтінін біліп қояды. Сол сәтті пайдаланып, жаулары намаз оқып отырған кезінде оның басын шауып түсіреді. Сол жерде ғажайып оқиға орын алып, оның басы жерге түсіп домалап кетіп, қырдан асып барып жер астына сіңіп кетеді. Осы жерде кейін құдық пайда болған деп айтылады.
Халық сенімінде бұл құдықтың суы жер астымен өтіп, Меккедегі Зәм-зәм бұлағымен байланысады деген түсінік бар. Зияратшылар арасында құдық суы кейбір адамдарға шығуы, кейбіріне шықпауы - олардың ниетіне байланысты деп есептеледі. Су шыққан жағдайда ол адамның тілегі қабыл болады деген сенім қалыптасқан.
Алғашында бұл жер тек қарапайым қабір орны болған. 1940-жылдары алғашқы шырақшы Кәміл қары қабірдің үстіне 32 метрлік қабірхана тұрғызып, айналасын абаттандырып, 5 гектар аумақты тас дуалмен қоршаған. Қазіргі кесене 1989-1990 жылдары жергілікті халықтың күшімен қайта салынған.
Қазіргі кешен екі бөлмеден тұрады: кіреберіс дәліз және ұзынша келген негізгі қабірхана бөлмесі. Ғимараттың өлшемдері шамамен ұзындығы 25 м, ені 8,6 м. Кесене жанында құдық басына киіз үйге ұқсас шағын құрылыс орнатылған, оның диаметрі 4,5 м, биіктігі 3,5 м, ал құдықтың тереңдігі 23 м.
Зияратшылар құдықтан су ішіп болған соң ішіне ақша тастау дәстүрге айналған. Алайда бұл әрекет ескерткіштің сақталуына кері әсер еткен. 1985 жылы құдыққа түсіп ақша іздеген адамдардың қаза болуы себепті арнайы комиссия құрылып, құдық аузы бетонмен бекітілген. Кейін уақыт өте келе ол қайта ашылып, кесене де қалпына келтірілген.
Бүгінде Үкаша ата кесенесі тек діни нысан емес, сонымен қатар маңызды зиярат орталығы болып саналады. Мұнда жыл бойы Қазақстаннан ғана емес, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Ресей, Түрікменстан және басқа да елдерден келген зияратшылар үздіксіз келіп жатады.
2017 жылы “Рухани жаңғыру” бағдарламасы аясында бұл кешен Қазақстанның киелі орындары тізіміне енгізілді. Үкаша ата туралы деректер әртүрлі ғылыми еңбектерде кездеседі: Шоқан Уәлиханов оны “Оксе” деп атаса, Мәшһүр Жүсіп жазбаларында “Хазірет Ғакаша”, “Аққосе сахаба”, “Ғақаша Сақаба” деген атаулармен беріледі, ал Григорий Потанин еңбектерінде “Акаш” деп көрсетілген.
Үкаша ата кесенесі бүгінгі күнге дейін халықтың рухани сенімі мен тарихи жадымен тығыз байланысты қасиетті мекен ретінде сақталып отыр.
Дереккөз: azretsultan.kz