Маңғыстау облысының Маңғыстау ауданында, Шетпе ауылының маңында орналасқан Шерқала тауы — өңірдегі ең ерекше табиғи ескерткіштердің бірі. Ол оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 95–100 км-ге созылып жатыр, ал ені 15–20 км шамасында. Ең биік нүктесі — Астаусалды тауы, оның абсолюттік биіктігі 332 метрге жетеді.
Шерқала Маңғыстаудың ашық аспан астындағы табиғи мұражайы іспеттес. Бұл тау ежелгі жер сілкіністерінің әсерінен қалыптасып, ерекше пішінге ие болған. Сыртқы келбеті төңкерілген кесе немесе киіз үйге ұқсайды. Ол палеоген дәуіріне жататын әктас пен сазбалшық жыныстарынан түзілген. Таудың ұзындығы шамамен 300 метр.
Таудың жоғарғы бөлігі тегіс болғандықтан, жүруге ыңғайлы, дегенмен оған көтерілу белгілі бір дайындықты қажет етеді. Оңтүстік және шығыс беткейлері тік жартасты болса, солтүстік жағы жел эрозиясының әсерінен қатты мүжілген. Осы табиғи процестердің нәтижесінде тау қабырғаларында жыралар, үңгір тәрізді қуыстар мен ойықтар пайда болған.
Шерқаланың басты геологиялық ерекшелігі — ақ борлы жыныстардың қабатталып, әртүрлі бағытта тілімденуі. Бұл тауға ерекше әрі күрделі бедер береді. Кейбір бөліктерінде негізгі жотадан бөлініп тұрған жеке әктасты қырқалар байқалады.
1851 жылы Маңғыстауға келген геологиялық экспедиция құрамындағы поляк революционері Б. Залесский Шерқаланы көріп, оны «Римнің пантеондары мен көне ескерткіштерін еске түсіреді» деп сипаттаған. Ол таудың суретін салып, кейін бұл бейнелер өз еңбектерінде жарияланған. Сонымен қатар Маңғыстау табиғатын зерттеген әйгілі суретші Тарас Шевченко да осы өңірдің көріністерін шығармаларында бейнелеген.
Шерқала тек табиғи нысан ғана емес, тарихи және мәдени маңызы бар ескерткіш ретінде де белгілі. Таудың солтүстік бөлігінде XII–XIII ғасырларға жататын көне бекініс пен қоныстың іздері сақталған. Археологиялық зерттеулер бұл жердің орта ғасырларда керуен жолдарының бойындағы маңызды бекет болғанын дәлелдейді.
Шерқаланың Қызылқала секілді ортағасырлық сауда қалаларына жақын орналасуы оның стратегиялық рөлін арттырған. Қазба жұмыстары барысында табылған тиындар мен көмбелердің Хорезмшахтар дәуіріне тиесілі екені анықталған.
Жергілікті аңыздарда Шерқала жаудан қорған болған қамал ретінде айтылады. Аңыз бойынша, батырлар жаумен осы тауда шайқасып, аман қалғандары жерасты жолдары арқылы жасырынған. Осыған байланысты «Шерқала» атауы «жолбарыс қала» деген мағынамен түсіндіріледі.
Шерқала Ақтау қаласынан шамамен 170 км, ал Шетпе ауылынан 20 шақырымнан астам жерде орналасқан. Бұл өңірге әсіресе көктем мен күз айларында барған ыңғайлы, себебі сол кезде ауа райы жұмсақ әрі табиғат көрінісі ерекше әсем болады.
Бүгінде Шерқала табиғаттың, тарихтың және халық аңыздарының тоғысқан жері ретінде Маңғыстаудың басты символдарының бірі саналады.
Дереккөз: kk.wikipedia