Қоңыр әулие үңгірі - Абай облысы, Абай ауданы аумағында, Шыңғыстау жотасының батыс беткейінде, Тоқтамыс ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 18 шақырым жерде орналасқан. Сырттай қарағанда Ақтас әктасты тауының тік жартасты бетінде көзге әрең шалынатын кішкентай қарауытып тұрған қуыс сияқты көрінеді, бірақ ішіне кірген сәтте мүлде басқа, кең әрі күрделі әлем ашылады.
Үңгір Ақтас әктасты жыныстарында табиғи түрде қалыптасқан. Оның кіреберісі өте тар - бір адам ғана әрең өтеді, биіктігі шамамен екі метр. Бірнеше метр жүргеннен кейін үңгір кенет кеңейіп, биік үлкен залға алып шығады. Осы жерден бастап оның күрделі құрылымы байқалады: бір-бірімен жалғасқан тар дәліздер, бұрылыстар, еңістейтін өткелдер және кенет ашылатын қуыстар.
Үңгірдің жалпы ұзындығы 100-120 метрден асады. Кей жерінде ені 10-15 метрге дейін кеңейеді, ал кей тұстарында төбесі күмбез тәрізді көтеріліп, биіктігі 20-25 метрге дейін жетеді. Оң жағында ені небары 0,5 метр болатын өте тар қуыс бар, ол ішке қарай кеңейіп жеке бөлмеге алып келеді. Солтүстік бағытта қос күмбез тәрізді ірі қуыстар орналасқан, олар үңгірдің ең түкпіріндегі көлге жалғасады.
Үңгірдің ең маңызды бөлігі - жер асты көлі. Ол табиғи тас ойығында орналасқан. Көлдің ұзындығы шамамен 25 метр, ені 10 метр, тереңдігі 1,5-2 метр. Су мөлдір әрі тұщы, бірақ әктасты жыныстардан өткендіктен аздап минералды дәм сезіледі. Ең басты ерекшелігі - су температурасы жыл бойы тұрақты, шамамен +4°C. Қыста да қатпайды, жазда да қызбайды.
Ғалымдардың болжамы бойынша, бұл көл жер асты су жүйесімен байланысты болуы мүмкін. Су деңгейі маусымға қарай өзгеріп тұрады, бірақ ешқашан толық тартылмаған.
Үңгірдің микроклиматы да ерекше: жыл бойы орташа температура шамамен +7°C. Сыртта -30…-40°C аяз болса да, үңгір ішінде су қатпайды. Ал жазда керісінше, табиғи салқындық сақталады.
Қоңыр әулие үңгірі суы халық арасында емдік қасиеті бар деп саналады. Ол құрамында минералдар, кальций тұздары, кей деректерде күміс иондары бар деп айтылады. Сол себепті оны тері, көз, буын ауруларына пайдалы, жалпы әлсіздікті басады деп сенеді.
Мұнда адамдар тек ем іздеп қана келмейді - бұл жер көбіне рухани тыныштық іздейтін қасиетті орын ретінде қабылданады. Мұздай суға түсу ағзаға қысқа уақыт ішінде күш беріп, қан айналымын жақсартып, сергектік сезімін тудырады.
Осылайша Қоңыр әулие үңгірі - тек геологиялық нысан емес. Ол табиғат құбылыстары, халық сенімі және рухани түсінік тоғысқан киелі кеңістік, Шыңғыстау өңірінің маңызды табиғи әрі мәдени мұрасы болып саналады.
Дереккөз: e-history.kz