Қаялық (Қойлық) - орта ғасырларда Жетісу өңірінде орналасқан маңызды қала және Ұлы Жібек жолының ірі сауда орталық. Қала қазіргі Қазақстан аумағындағы Алматы облысы, Алакөл маңындағы жерлермен байланыстырылады. Археологиялық деректер бойынша Қаялықтың гүлдену кезеңі VIII–XIV ғасырлар аралығына сәйкес келеді.
Қаялық Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағында орналасқан және Қытай, Орта Азия, Таяу Шығыс арасындағы сауда байланыстарында маңызды рөл атқарған. Қала арқылы керуендер өтіп, жібек, металдар, керамика, бағалы тастар және түрлі қолөнер бұйымдары тасымалданған.
Ортағасырлық жазба деректерде Қаялық туралы алғашқылардың бірі болып араб географы әл-Идриси және басқа да шығыс авторлары атап өтеді. Олар Қаялықты ірі сауда, қолөнер және мәдениет орталығы ретінде сипаттайды.
Археологиялық зерттеулер Қаялықтың көпқабатты қала болғанын дәлелдейді. Қала құрылымында бекініс бөлігі (цитадель), шахристан (негізгі қала бөлігі) және рабад (қолөнершілер мен тұрғындар аймағы) болған.
Қазба жұмыстары барысында мешіт қалдықтары, тұрғын үйлер, моншалар және қолөнер шеберханалары табылған. Бұл Қаялықта тек сауда ғана емес, дамыған қалалық мәдениет болғанын көрсетеді.
Қала халқы көпұлтты болған. Мұнда түркі тайпалары, соғдылар және басқа да халықтар өмір сүрген. Сонымен қатар Қаялық діни орталық ретінде де белгілі, себебі мұнда ислам дінімен қатар басқа да наным-сенімдер қатар өмір сүрген.
XIII ғасырда Қаялық Шыңғыс хан империясының ықпалына түсіп, кейін Жошы ұлысы құрамына кірген. Осы кезеңнен кейін қала біртіндеп әлсірей бастайды.
XIV ғасырдың соңына қарай Ұлы Жібек жолының бағыттары өзгеріп, саяси тұрақсыздық күшейгендіктен Қаялықтың маңызы төмендеп, қала біртіндеп құлдырайды.
Қазіргі уақытта Қаялық орны археологиялық ескерткіш ретінде зерттеліп жатыр. Бұл қала Жетісу аймағындағы ортағасырлық урбанизацияның, сауда мен мәдени дамудың маңызды дәлелі болып саналады.
Қаялық - Қазақстан аумағындағы Ұлы Жібек жолы қалаларының ең маңызды орталықтарының бірі ретінде тарихта қалды.