Abai Instituty / Киелі Қазақстан / Мыңшейіт төмпешігі

Мыңшейіт төмпешігі

Мыңшейіт төмпешігі
Мыңшейіт төмпешігі
Мыңшейіт төмпешігі
Мыңшейіт төмпешігі
1 / 4

Мыңшейіт - Қазақстанның оңтүстігіндегі тарихи-географиялық мәні бар төбе. Ол халық жадында қасіретті оқиғалармен байланысты киелі орын ретінде сақталған. Бұл нысанға қатысты деректер көбіне аңыздар мен ауызша шежірелер арқылы жеткен.

Аңыз бойынша, шамамен VII ғасырда бұл өңірге ислам дінін тарату мақсатында мыңдаған араб миссионерлері келген. Олардың нақты саны әртүрлі деректерде өзгеше айтылады: кейбірінде 10 мың, ал кейбірінде 15 мың адам болғаны айтылады. Жергілікті тайпалар мен келген миссионерлер арасында қақтығыс орын алған. Араб қолбасшысы халық арасында Мырсеит (кей деректерде Мүңсеит) деп аталады. Аңызда оның жергілікті бір қызбен байланысы туралы оқиға да айтылады. Қыздың әкесі бұл қатынасқа келісім беріп, бірақ қыз арқылы араб әскерінің әлсіз тұстарын білуге тырысқан делінеді. Мырсеиттің әлсіз тұсы ретінде Құрбан айт намазы кезіндегі соғысқа тыйым салынатыны айтылады. Осы мәлімет жергілікті тарапқа жетіп, дәл сол қасиетті сәтте шабуыл жасалғаны баяндалады. Аңыз бойынша, сол шайқаста араб қолбасшысы Мырсеит және оның көптеген сарбаздары қаза тапқан, аз ғана бөлігі аман қалған. Кейбір нұсқаларда Мырсеиттің жүкті әйелі аман қалып, кейін оның ұлы дүниеге келгені және есейген соң Түркістанға оралып, әкесінің ісін жалғастырғаны айтылады.

Бір дерек бойынша, «Мыңшейіт» атауы араб қолбасшысы Мырсеиттің есімімен байланысты қойылған. Екінші нұсқаға сәйкес, бұл атау «мың шейіт» - яғни дін жолында қаза тапқан мыңдаған адам деген мағынаны білдіреді. Кейбір зерттеушілер мұндай атаулардың қалыптасуын тарихи оқиғалардың халық жадында символдық түрде сақталуымен байланыстырады.

Бүгінде Мыңшейіт төбесі жергілікті маңызы бар тарихи-киелі орын ретінде қарастырылады. Мұнда арнайы келушілер саны көп емес, орта есеппен жылына шамамен 200 адам барады. Дегенмен, бұл жер өңір тұрғындары үшін рухани мәні бар нысан болып саналады. Төбе маңында шағын мешіт пен жасыл аймақ (бақ) орналасқан, келушілердің дұға жасауына және тынығуына жағдай жасалған.

Мыңшейіт сияқты нысандар қазақ даласындағы тарихи жадының маңызды бөлігі болып табылады. Олар тек географиялық объект қана емес, сонымен қатар халықтың діни түсінігі, ауыз әдебиеті және тарихи санасымен тығыз байланысты. Мұндай жерлерді зерттеу арқылы аймақтың ортағасырлық тарихы, көшпелі мәдениет пен діни процестердің дамуы туралы қосымша мәлімет алуға болады.