Ысмайыл ата сәулет кешені - Түркістан облысы Қазығұрт ауданына қарасты Тұрбат ауылында орналасқан ортағасырлық маңызды тарихи-архитектуралық ескерткіштердің бірі болып саналады. Бұл нысан ежелгі дәуірден жеткен рухани орталық ретінде сақталған және «Көне дүние күмбірі» айдарында ерекше орын алады.
Кешеннің негізгі өзегі - Ысмайыл ата кесенесі. Ол Х-ХІ ғасырларда өмір сүрген, сопылық ислам ілімін насихаттаған әйгілі әулие Ысмайыл атаға арналып салынған. Алғашқы құрылыс XI ғасырда пайда болған, кейін XIV-XV ғасырларда Әмір Темір дәуірінде қайта жаңғыртылып, ірі архитектуралық кешенге айналған.
Кешен құрамына тек Ысмайыл ата кесенесі ғана емес, сонымен қатар Жәбірейіл ата, Қошқар ата кесенелері, ортағасырлық мешіт, сопы дәруіштердің шілдеханасы және қақпа құрылыстары кіреді. Бұл нысандардың барлығы біртұтас рухани-діни орталық ретінде қалыптасқан.
Ысмайыл ата сопылық бағыттағы ірі тұлға ретінде танылып, ел арасында оның өмірі мен кереметтері туралы көптеген аңыз-әңгімелер сақталған. Деректерге сәйкес, ол Ахмет Ясауидің немере інісі болған.
Кешендегі мешіт шағын ауланы айнала орналасқан бірнеше кесенеден тұрады. Уақыт өте келе оның айналасын қорымдар басқан, ал кіреберіс бөлігінде бүгінде жеміс ағаштары мен жүзім егілген бақ орналасқан. Бұрын кешен толығымен қоршалған, қазіргі кезде сол қоршаудан тек тарихи қақпалар ғана сақталған.
Тарихи деректерге сүйенсек, алғашқыда мешіттің 9 күмбезі болған, алайда кеңес кезеңінде ол жабылып, тозып кеткеннен кейін қайта қалпына келтіру мүмкін болмағандықтан, қазіргі кезде бір күмбезді нұсқада қайта салынған. Мешіттің жалпы аумағы 572 шаршы метр, ал бүгінгі таңда ол 800 адамға арналған құлшылық орны ретінде жұмыс істейді.
Кешен аумағында Ысмайыл атаның ұлы Ысқақ ата кесенесі де орналасқан. Ысқақ ата да сопылық ілімнің көрнекті өкілі ретінде танылған, ал оның кесенесінің алғашқы салыну мерзімі XIII ғасырға жатқызылады.
Жергілікті халық арасында кешендегі белгісіз кесенелердің бірі ХV ғасырда өмір сүрген, өзбек әдебиетінің негізін қалаушы Науаидың ұстазы - Мәулана Шейхзада Атаиге арналып салынған деген пікір бар.
Кешен 1976 жылы мемлекет қорғауына алынып, тарихи-мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілген. Ал 2003 жылы ірі реставрациялық жұмыстар жүргізіліп, бұзылған бөліктері қайта қалпына келтірілген. Бұған дейін ғимараттардың бір бөлігі қирап, тек қабырғалары ғана сақталған ауыр жағдай болған.
Кей деректерде Ысмайыл ата кесенесін алғаш салдырған тұлға ретінде Әмір Темірдің есімі айтылады. Сонымен қатар кешенде орналасқан Жәбірейіл ата кесенесі де қасиетті нысандардың бірі ретінде қарастырылады.
Бүгінде Ысмайыл ата сәулет кешені - Түркістан өңіріндегі ең маңызды тарихи-рухани орталықтардың бірі, ол сопылық ілімнің, ортағасырлық сәулет өнерінің және халықтық діни дәстүрдің біртұтас үлгісін сақтап отыр.
Дереккөз: qazir.kz