Тақсай обалар кешені - Батыс Қазақстан облысының Теректі ауданында орналасқан және сармат дәуіріне жататын аса маңызды археологиялық ескерткіш. Бұл кешеннен табылған ерекше жерлеу орны ғылымда шартты түрде «Тақсайдың Алтын адамы» немесе «Алтын әйел» деп аталып кеткен.
2012 жылдың күзінде Батыс Қазақстан облыстық тарих және археология орталығының археологтары жүргізген қазба жұмыстары нәтижесінде ежелгі сармат кезеңіне жататын ақсүйек әйелдің жерленген орны анықталды. Қабір ішінен алтын әшекей бұйымдар, шошақ төбелі алтынмен қапталған бас киімнің қалдықтары, соғыс көрінісі бейнеленген тарақ (гребень) және басқа да құнды заттар табылған.
Табылған алтын бұйымдардың жалпы салмағы шамамен 3 килограмға жуық болған. Бұл дерек Тақсай қорымындағы жерлеудің аса бай және элиталық сипатта болғанын көрсетеді.
Ғалымдардың пікірінше, бұл қабір Батыс Қазақстан аумағында бұрын зерттелген ескерткіштердің ішіндегі ең көне және ғылыми тұрғыдан ең құнды кешендердің бірі болып табылады. Орталық директоры, тарих ғылымдарының докторы Мұрат Наурызғалиұлы бұл жерлеудің ерекшелігіне ерекше назар аударып, оның өңір археологиясы үшін маңызын атап өткен.
Тақсай кешенінен табылған заттар жерлеу дәстүрінің күрделілігін, сондай-ақ сармат қоғамындағы әлеуметтік теңсіздіктің болғанын дәлелдейді. Қабір құрылымы, жерлеу рәсімі және табылған бұйымдар жоғары мәртебелі ақсүйек әйелдің жерленгенін айғақтайды.
Ерекше назар аударатын олжалардың бірі - соғыс көрінісі бейнеленген алтынмен безендірілген тарақ. Бұл зат тек сәндік бұйым ғана емес, сонымен қатар сол дәуірдің мәдениеті мен символдық ойлау жүйесін көрсететін маңызды тарихи дерек болып табылады.
Тақсай қорымы кездейсоқ табылмаған. 1965 жылы бұл аймақта жер жырту кезінде алғашқы артефактілер анықталып, олардың сармат дәуіріне жататыны белгілі болған. Сол кезде табылған заттардың ішінде ғылыми ортаға кеңінен танымал күміс ритон да болған.
Арада шамамен 37 жыл өткен соң, 2012 жылы бұл аймақта жүйелі археологиялық зерттеулер қайта басталып, нәтижесінде 4 обадан тұратын тұтас кешен анықталған. Кейін үш оба толық қазылып зерттелді, олардың ішіндегі үшінші оба ең бай әрі ерекше материалдар берген.
Қазба жұмыстарына Қазақстанның түрлі ғылыми орталықтарымен қатар, Жапония, Германия және Ресейдің жетекші зерттеу институттарының мамандары да тартылған. Бұл Тақсай кешенінің халықаралық деңгейдегі ғылыми маңызын көрсетеді.
Алматыдағы реставрациялық орталық мамандары Тақсайдан табылған әйел бейнесін ғылыми реконструкциялау жұмыстарын жүргізіп, оның мүсіндік бейнесін қалпына келтірді. Бұл жұмыс әйгілі реставратор, Есік қорғанындағы «Алтын адамды» қалпына келтіруге қатысқан Қырым Алтынбек жетекшілігімен жүзеге асқан.
Ғалымдардың айтуынша, Тақсай қорымындағы материалдарды толық зерттеу үшін ұзақ жылдарға созылатын кешенді ғылыми жұмыстар қажет, себебі табылған артефактілер саны мен олардың күрделілігі өте жоғары.
Тақсай кешені Батыс Қазақстандағы сармат мәдениетін зерттеуде ерекше орын алады. Бұл аймақта бұрыннан белгілі Сегізсай (Лебедевка), Қырықоба, Бұлдырты, Облавка сияқты ескерткіштермен бірге Тақсай жаңалығы өңірдің ежелгі тарихын қайта қарауға мүмкіндік берді.
Тақсай «Алтын әйел» кешені - сармат қоғамындағы элиталық әйелдердің жоғары мәртебесін, олардың мәдени және әскери символикадағы орнын дәлелдейтін бірегей археологиялық олжа. Ол Қазақстан тарихындағы ең маңызды жаңалықтардың бірі ретінде бағаланады.
Дереккөз: danaqaz.kz