Tūraqty tırkeuı joq qandastar tūraqty tūruğa rūqsatty alu jäne Qazaqstan Respublikasynyñ azamattyğyn jeñıldetılgen tärtıppen alu üşın PD bastyğynyñ atyna jäne bıruaqytta azamattyq mäselelerı boiynşa şeşım qabyldaityn kelgen memlekettıñ lauazymdy adamyna şetel azamattyğynan bas tartqany turaly notarialdy kuälandyrylğan jazbaşa ötınışhatpen (ötınışpen) jügınedı. Ötınışhatqa (ötınışke) mynadai qūjattar tıgıledı:

• 1) tūraqty tūruğa rūqsatty alu jäne Qazaqstan Respublikasynyñ azamattyğyn qabyldauğa tırkeu osy Qağidalarğa 7-1-qosymşağa säikes nysan boiynşa saualnama-ötınış;
• 2) būrynğy azamattyqtan bas tartu turaly notarialdy kuälandyrylğan ötınış;
• 3) osy Zañnyñ 1-babynda közdelgen şarttardy saqtau turaly mındettemesı;
• 4) ūlttyq pasportynyñ, azamattyğy joq adamnyñ qūjatynyñ köşırmesı jäne tüpnūsqasy (salystyra tekseru üşın);
• 5) bırlesıp ötınış bergen kezde on alty jasqa tolmağan balanyñ jeke basyn kuälandyratyn balanyñ tuu turaly kuälıgı nemese basqa qūjattyñ köşırmesı jäne tüpnūsqasy (salystyra tekseru üşın);
• 6) jeke ömırbaiany qazaq nemese orys tılınde;
• 7) onyñ azamattyğy bar memleketınıñ jazbaşa kelısımı, ol ketu parağy ne şetelge tūraqty tūruğa arnalğan rūqsatty rastaityn basqa qūjat retınde jüruı mümkın (bosqyndar dep tanylğan nemese Qazaqstan Respublikasynda pana ūsynylğan şeteldıkter men azamattyğy joq adamdardy jäne eger halyqaralyq şarttarda özgeşe közdelmese, Qytai Halyq Respublikasynan keletın etnikalyq qazaqtardy qospağanda);
• 8) azamattyğy tiesılılıgı nemese tūraqty tūratyn memlekette sottylyğy (sottylyğynyñ bolmauy) turaly tiıstı memlekettıñ qūzyrettı organy bergen qūjat (Qytai Halyq Respublikasy azamattarynyñ etnikalyq qazaqtaryn qospağanda, eger özge halyqaralyq şarttarda közdelmese);
• 9) ötınış beruşıge tūruğa tūrğyn üi ūsynu jäne tūraqty tırkeu esebıne qoiu turaly jeke jäne zañdy tūlğamen notarialdy kuälandyrylğan şart ne notarialdy kuälandyrylğan kelısım;
• 10) "Şeteldıkterde jäne azamattyğy joq adamdarda boluy olardyñ Qazaqstan Respublikasyna keluıne tyiym salatyn aurulardyñ tızbesın bekıtu turaly" Qazaqstan Respublikasy Densaulyq saqtau ministrınıñ 2011 jylğy 30 qyrküiektegı № 664 būiryğyna (Normativtık qūqyqtyq aktılerdı memlekettık tırkeu tızılımınde № 7274 bolyp tırkelgen) säikes şeteldıkter men azamattyğy joq adamdarğa keluge tyiym salynatyn syrqattardyñ bar-joğy turaly şeteldıktıñ meditsinalyq kuälandyru turaly anyqtamasy;
• 11) 14-ten 18-ge deiıngı jastağy kämeletke tolmağan balalar ata-anasynyñ ötınışıne özınıñ notarialdy kuälandyrylğan jazbaşa kelısımın qosa ūsynady;
• 12) ölşemı 3,5 h 4,5 sm. tört fotosuret;

Şeteldıktıñ QR tūruyna yqtiiarhatty resımdeu, beru, auystyru, tapsyru, alyp qoiu jäne joiu qağidalarynyñ säikes tūru yqtiiarhaty 10 jyl merzımge, şeteldıktıñ azamattyğy bar eldıñ pasportynyñ qoldanylu merzımıne berıledı.

QR tūru qūqyğynyñ qoldanylu merzımın jaña ülgıdegı qūjatty beru turaly ötınıştı şeteldıkter merzımı aiaqtalardan 1 ai būryn tūrğylyqty jerı boiynşa ışkı ıster organdaryna tapsyruy tiıs.

Jaña tūru yqtiiarhatyn räsımdeu kezınde şeteldık Qazaqstanda tūraqty tūruşy märtebesın joğaltpaidy.

QR-da tūruğa yqtiiarhatty “tūraqty tūru” sanatyndağy vizanyñ negızınde el aumağyna kelgen şetel azamattary ala alady.

Ükımet qaulysyna säikes QR şeteldıktıñ tūru yqtiiarhatyn räsımdeu üşın Köşı-qon qyzmetı politsiiasyna kelesı qūjattardy ūsynu qajet:

1)memlekettık baj tölengenı turaly qūjat;

2)ölşemı 3,5 h 4,5 santimetr bır fotosuret ;

3)jaramdy ūlttyq pasport.

Şeteldıktıñ Qazaqstan Respublikasynda tūruyna yqtiiarhatty toltyrğan kezde tegı, aty, äkesınıñ aty (ol bolğan jağdaida) jäne basqa derekter ülttyq pasporttarğa säikes jazylady.

Şeteldıktıñ QR tūruyna yqtiiarhat QR aumağynda tūraqty tūryp jatqan azamattarğa on alty jastan bastap berıledı, on alty jasqa tolmağan balalarğa tūruğa yqtiiarhat qajet emes.

Tūraqty tırkeuge jäne tūruğa yqtiiarhatqa ie bola otyryp, qandas märtebesı negızınde jeñıldetılgen tärtıppen QR azamattyğyn aluğa bolady.

Jeñıldetılgen tärtıp boiynşa QR azamattyğyn alu üşın oblystardyñ PD bastyğynyñ atyna ötınış beredı. QR azamattyğyna qabyldau turaly ötınışhatqa (ötınışke) mynadai qūjattar qosa tırkeledı:

• 1) būrynğy memleketınıñ azamattyğynan bas tartu turaly ötınış (notariuspen bekıtılgen);
• 2) tolyq ömırbaian (erkın nysanda);
• 3) saualnama-ötınış;
• 4) ölşemı 3,5 x 4,5 sm tört fotosuret;
• 5) mındetteme;
• 6) jeke basty kuälandyratyn jäne basqa memlekettıñ azamattyğyna tiesılıgın rastaityn qūjattyñ köşırmesı;
• 7) qandas kuälıgı;
• 8) joğary oqu oryndarynda oqityn etnikalyq qazaqtar - osy oqu ornynda oqityn faktısın rastaityn joğary oqu ornynan anyqtama;
• 9) joğary oqu oryndarynda oqityn etnikalyq qazaqtar üşın ūltyn rastaityn anyqtama;

Jeñıldetılgen tärtıp boiynşa QR azamattyğyn qabyldau (bas tartu) turaly şeşım 3 ai merzımınde şyğady.

"Qandas" märtebesın alu üşın etnikalyq qazaqtar «Qūtty meken» mobildık qosymşasy nemese Qazaqstan Respublikasynyñ şet elderdegı mekemelerı arqyly ötınışpen qosyp kelesı qūjattyrdy tapsyrady:

• • Erkın nysandağy ömırbaian;
• • ötınış beruşınıñ jäne onyñ otbasy müşelerınıñ (bar bolsa) jeke basyn kuälandyratyn qūjattardyñ köşırmelerı, notariat kuälandyrğan qazaq nemese orys tılındegı audarmasymen (tuu turaly kuälık, şeteldık pasport, azamattyğy joq adamnyñ kuälıgı nemese etnikalyq qazaqtardyñ şyqqan elderınıñ arnaiy organdarynyñ basqa da resmi qūjattary);
• • jeke basyn kuälandyratyn qūjattarda ūlty jazylmağan jağdaida, ötınış beruşınıñ ūltyn rastaityn basqa da qūjattar belgılenedı.

Qandas märtebın beru jönındegı ötınıştı, halyqty äleumettık qorğau jäne jūmyspen qamtu mäselelerı jönındegı jergılıktı atqaruşy organ janyndağy arnaiy qūrylğan komissiia qarastyrady. Komissiia «qandas» märtebesın beruden bas tartu nemese mynadai şarttardy eskere otyryp «qandas» märtebesın beru turaly ūsynym şyğarady:

• 1) Qazaqstan Respublikasy Ükımetımen belgılengen öñırlerge qonystandyru üşın;
• 2) demografiialyq damuğa qajettılıgı bar damu äleuetı bar aglomeratsiia aumaqtarynda jäne auyldyq eldı mekenderde, şağyn jäne monoqalalarda, audandyq jäne oblystyq mañyzy bar qalalarda qonystandyru üşın;
• 3) tūrğyn üi mäselelerın öz betınşe şeşu mümkındıgımen Qazaqstan Respublikasynyñ aumağynda tūraqty tūratyn jäne Qazaqstan Respublikasynyñ azamattary bolyp tabylatyn ötınış beruşınıñ otbasymen jäne/nemese jaqyn tuystarymen qauyşu üşın;
• 4) tūrğyn üi mäselelerın öz betınşe şeşu mümkındıgımen jūmys beruşılerdıñ şaqyruy boiynşa bos jūmys ornyna jūmysqa ornalasu üşın.

Qandas märtebesınıñ merzımı 1 jyl.

Qandas märtebesın berudı qarastyru merzımı – 35 jūmys künı.

Qazaqstan Respublikasynda tūraqty tūruğa rūqsat alğan etnikalyq qazaqtar «qandas» märtebesınıñ merzımın ūzartu üşın tūrğylyqty jerı boiynşa Halyqqa qyzmet körsetu ortalyğyna nemes Jūmyspen qamtu jäne äleumettık bağdarlamalar basqarmasyna özderıne būdan būryn berılgen «qandas» märtebesın ūzartuğa ötınış beredı.

Ötınış beru merzımı özderıne būdan būryn berılgen «qandas» märtebesı toqtatylğan künnen bastap 6 (alty) aidan aspauğa tiıs.

Qandas märtebesınıñ merzımın ūzartu Zañnyñ 21-babynyñ 2-tarmağyna säikes 3 (üş) aidan aspauğa tiıs.

Etnikalyq qazaqtar jäne olardyñ otbasy müşelerı QR tūraqty tūruğa rūqsat alu kezınde özınıñ tölem qabılettılıgın rastaudan bosatylady jäne QR azamattyğyna jeñıldetılgen tärtıppen qabyldanady.

«Qandas» märtebesin alğan adamdar men olardyñ otbasy müşeleri:

• 1) Qandastardy beiimdeu jäne yqpaldastyru ortalyqtarynda tegin beiimdeu jäne yqpaldastyru qyzmetterin körsetumen;
• 2) QR densaulyq saqtau salasyndağy zañnamasyna säikes meditsinalyq kömekpen;
• 3) QR azamattarymen teñ jağdaida mektepterde jäne mektepke deiingi ūiymdarda oryndarmen, Qazaqstan Respublikasynyñ Ükimeti aiqyndaityn kölemde tehnikalyq jäne käsiptik, orta bılımnen keiingi jäne joğary bilim beretin oqu ūiymdaryna oquğa tüsuge bölingen kvotağa säikes bilim alu mümkindigimen;
• 4) QR azamattarymen teñ jağdaida äleumettik qorğalumen;
• 5) QR zañnamasyna säikes jūmyspen qamtuğa järdemdesumen qamtamasyz etiledi.

Jergılıktı atqaruşy organdar Qazaqstan Respublikasyna Qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasynan tys qonys audarğan qandastarğa jäne olardyñ otbasy müşelerıne tūraqty tūrğylyqty jerıne jol jüru jäne mülkın tasymaldau şyğyndaryn öteudı qamtityn bırjolğy järdemaqylar belgıleuı mümkın. Järdemaqylardy töleudıñ tärtıbı men şarttaryn oblystardyñ, respublikalyq mañyzy bar qalalardyñ, astananyñ äkımdıkterı halyqtyñ köşı-qony mäselelerı jönındegı uäkılettı organ bekıtetın ülgılık qağidalar negızınde bekıtedı.

Qandas märtebesın beruge jäne (nemese) Qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızuge kelısım alğan etnikalyq qazaqtar jäne olardyñ otbasy müşelerı QR aumağyna kelgen kezde Qazaqstan Respublikasynyñ halyqaralyq şarttaryna jäne (nemese) keden zañnamasyna säikes, kölık qūraldaryn qosa alğanda, jeke paidalanuğa arnalğan mülkıne kedendık tölemderdı töleuden bosatylady.

Qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızılgen qandastarğa jäne olardyñ otbasy müşelerıne Qazaqstan Respublikasynyñ halyqty jūmyspen qamtu turaly zañnamasyna säikes jūmyspen qamtuğa järdemdesudıñ belsendı şaralaryna qatysuşylarğa közdeletın memlekettık qoldau şaralary ūsynylady.

Qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızılgen qandastarğa jäne olardyñ otbasy müşelerıne köşuıne jäne tūrğyn üi jaldauğa (jalğa aluğa) jäne kommunaldyq qyzmetterge aqy töleu şyğystaryn öteuge subsidiialar berıledı.

Qazırgı uaqytta «Qandastardy beiımdeu jäne yqpaldastyru ortalyğy» memlekettık mekemelerı Qarağandy, Şymkent qalalarynda jäne Türkıstan oblysy Sairam audanynyñ Aqsukent auylynda jūmys ısteidı jäne jergılıktı biudjet qarajaty esebınen qarjylandyrylady.

Ötınış ielerınıñ Ortalyqta tūruy qandas märtebesı aiaqtalğanğa deiın jüzege asyrylady, bıraq ornalasqan künınen bastap alty aidan köp emes.

Ortalyqqa joldama alu üşın, «qandas» märtebesın alyp, Jūmyspen qamtu ortalyğyna ötınışpen jügınu qajet. Joldama alğan kezde qandas jäne onyñ otbasy müşelerı Ortalyqqa küntızbelık üş kün ışınde ornalasady.

Ortalyqta uaqytşa negızde tūru üşın qandastar, sondai-aq olardyñ otbasy müşelerı tegın ornalastyrylady. Ortalyqta qandastardyñ qoğamğa tezırek beiımdeluı men yqpaldasuyna bağyttalğan jağdailar jasalady.

Ortalyqta tegın tūratyn qandastar men olardyñ otbasy müşelerıne mynadai qyzmetter körsetıledı:

• 1) aqparattyq jäne anyqtamalyq qyzmetter ūsynu;
• 2) audarma boiynşa qyzmet körsetu;
• 3) jūmysqa ornalastyruda, käsıptık daiarlauda, qaita daiarlauda jäne bılıktılıktı arttyruda kömek;
• 4) Qazaqstan Respublikasynyñ tarihy, mädenietı men salt-dästürı jönınde, zañnama negızderı jäne şağyn biznes aşu boiynşa oqytu kurstaryn ötkızu;
• 5) ärtürlı mädeni ıs-şaralar ötkızu;
• 6) qūqyqtyq qyzmet körsetu, bekıtılgen nysan boiynşa qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızuge ötınış beruge, azamattyq, äleumettık järdemaqylar aluğa keñester, konsultatsiialar beru jäne kömek körsetu;
• 7) Qazaqstan azamattyğyn alu jäne qūjattandyru mäselelerıne järdemdesu;
• 8) tegın meditsinalyq kömektıñ kepıldık berılgen kölemın;
• 9) qazaq jäne orys tılderın oqytu;
• 10) memlekettık atauly äleumettık kömek aluğa järdemdesu.

Ortalyqqa ornalastyru jäne ol jerde qandastardy ūstau Qazaqstan Respublikasynyñ meditsinalyq qamsyzdandyru, sanitarlyq saulyq, säulettık retteu, qūrylys salasy, tūrğyn üi qatynastary jäne kommunaldyq şaruaşylyq salalarynyñ talaptaryna sai boluy tiıs.

Ortalyq qandastardy oqytu üşın qajettı ädıstemelık qūraldar men materialdyq-tehnikalyq jabdyqtarmen qamsyzdandyrylady.

Qandastardyñ tırkelgen meken-jaiy: Abai, Aqmola, Pavlodar, SQO, ŞQO, Qostanai, oblystarynyñ bırınde bolsa, öñırlık kvotağa ene alady.

Qazaqstan Respublikasynyñ aumağyna öz betınşe kelgen, qandas märtebesın alğan etnikalyq qazaqtar Jūmyspen qamtudy üilestıru jäne äleumettık bağdarlamalar basqarmasyna nemese tūrğylyqty jerı boiynşa Halyqqa qyzmet körsetu ortalyğyna qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızu turaly ötınış beredı.

Ötınışke qazaq nemese orys tılındegı audarmasymen mynadai qūjattar qosa berıledı:

• 1) qandastyñ jäne onyñ otbasy müşelerınıñ (bar bolsa) jeke basyn kuälandyratyn qūjattardyñ köşırmelerı;
• 2) yqtiiar hat köşırmesı;
• 3) ötınış beruşıge jäne onyñ otbasy müşelerıne mülık joq degen anyqtamasy;
• 4) neke nemese nekenı būzu turaly kuälıktıñ (bar bolsa) köşırmesı;
• 5) bılımın, bılıktılıgın jäne belgılı bır mamandyq boiynşa jūmys täjıribesın rastaityn qūjattardyñ (bar bolsa) ne eñbek kıtapşasynyñ (bar bolsa) köşırmelerı nemese jūmys ornynan anyqtama.

Komissiia ötınış bıldıruşılerdıñ tızımderın alğannan keiın 10 jūmys künı ışınde qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızu turaly ne odan bas tartu turaly şeşım qabyldaidy.

Öñırlık kvotağa engızılgen qandastarğa «Eñbek» memlekettık bağdarlamasy aiasynda köşıp kelgen otbasynyñ ärbır müşesıne 70 AEK mölşerınde bırjolğy äleumettık tölem, sondai-aq tūrğyn üidı jalğa alu jäne kommunaldyq qyzmetterge arnalğan şyğystardy jabu üşın bır otbasyna 12 ai ışınde ai saiyn 15-30 AEK mölşerınde ötemaqy tölenedı.

Qandastardy qabyldaudyñ öñırlık kvotasyna engızu turaly Komissiianyñ şeşımı şyqqannan keiın, qandas Jūmyspen qamtu ortalyğyna tölemderdı alu üşın jügınuı qajet.

Qajettı qūjattar tızımı:

• 1) jūmys küşınıñ ūtqyrlyğyn arttyru üşın adamdardyñ erıktı türde qonys audaruyna järdemdesu bağyty boiynşa qatysuşylar qataryna qosu turaly ötınış;
• 2) köşuge subsidiialar, tūrğyn üidı jaldau (jalğa alu) jäne kommunaldyq qyzmetterge aqy töleu boiynşa şyğystardy öteuge subsidiia tağaiyndau turaly ötınış;
• 3) qandas märtebesın rastaityn qūjat;
• 4) tūruğa yqtiiarhat (köşırme);
• 5) menşıgınde jyljymaityn mülıgı (bar) joqtyğy turaly anyqtama
• 6) ekınşı deñgeidegı bankte aşqan jeke şotynyñ nömırı (20 tañbaly san);
• 7) tūrğyn üidı jalğa alu şarty nemese aldyn ala satyp alu şarty (köşırmesı);

2023 jylğa bır AEK - 3450 teñgenı qūraidy. Osylaişa, 4 adamnan tūratyn ortaşa otbasy bır uaqytta 280 AEK aluğa qūqyly, būl 966 000 teñgenı qūraidy.