Qazaqstannyñ halyq ärtısı, Eñbek Erı Roza Rymbaeva alğaş ret Moñğolii elıne saparlap qaitty. Alystan at arytyp jetken qadırlı qonağyn ūşaqtan tüse qūşağyn jai qarsy alğan jūrttyñ yqylasy aptağa juyq jalğasty. Atajūrt pen alystağy ağaiynnyñ arasyn änmen jalğap, altyn köpır bolğan Roza Quanyşqyzy 4-8 aqpan aralyğynda Bain-Ölgei aimaqtyq muzykalyq drama teatrynda üş konsert, Ūlanbatyrdağy 1300 oryndyq Ortalyq mädeniet saraiynda ülken konsert qoiyp, qandastardy bır serpılttı. Mädenietı ūqsas, tırşılık-tūrmysy ortaq, qoin-qoltyq aralasyp otyrğan elde mamyrajai ömır sürıp jatqan qaraköz bauyrlardyñ ortasynda ötken ūmytylmas künder turaly Roza Rymbaeva men osy sapardyñ basty ūiymdastyruşysy, aqyn, kompozitor Isira Zahanqyzy redaksiimyzğa arnaiy kelıp, aityp berdı...
– Roza Quanyşqyzy, bes kündık sapardy baqylap otyrğanda ūqqanymyz, būl Moñğolii elıne alğaş barğan saparyñyz eken. Älemnıñ talai elın aralağanda, ırgedegı körşı memleketke osy uaqytqa deiın jol tüspeuınıñ sebebı nede?
– Qandai da bır memleketke gastroldık saparğa şyğu mäselesı jeke menıñ şeşımıme bailanysty qabyldanbaidy. Men el tañdaityn, jer tañdaityn änşı emespın. Özım sūranyp baru – tabiğatyma jat mınez. «Şaqyrmasa barma, şaqyrğan jerden qalma» degen abyroi men ūitty meñzegen qazaqtyñ ataly sözınen attap kete almadym. Men – Mädeniet jäne aqparat ministrlıgıne qarasty memlekettık «Qazaqkonserttıñ», Almaty qalasy äkımdıgıne qarasty estrada-simfoniilyq orkestrınıñ ärtısımın. Būl joly da Moñğolii memleketınıñ arnaiy şaqyruymen barğan joqpyn. Osy uaqytqa deiın önerde jürgen ärıptesterımnıñ Bain-Ölgei jerıne saparlap baryp-kelıp jürgenın baiqaityn edım. Bırde: «Eldıñ bärı Moñğoliiğa baryp-qaityp jatady, menı nege şaqyrmaidy eken?» dep, oiymdy Isira Zahanqyzyna bazyna etıp bıldırıp edım, «şūrq etpe, senı özım alyp baramyn» dedı. Isira – Bain-Ölgei jerınde düniege kelgen qyz, elge kelgenıne otyz jyldan asty. Ekı eldıñ de jağdaiyn jaqsy bıledı. Bız kelmei jatyp, ekı konserttıñ biletı satylyp ketken eken. Halyq şulap, renış bıldırgen soñ üşınşı konserttı berudı ūiğardyq. Bauyrlardyñ köñılınde ökpe-syz qalğanyn qalamadym. Üşınşı konserttıñ de biletı bas-aiğy tört-bes sağatta satylyp kettı. Söitıp, Bain-Ölgeidıñ muzykalyq drama teatrynda üş konserttı qatar qoiyp, halyqtyñ köñılınen şyğyp, rizaşylyğyn alyp qaittyq.
– «Syrt köz – synşy» ğoi, Moñğoliidağy qandastarymyz turaly qandai oi tüiıp qaittyñyz? Köñıl küiı, äleumettık ahualy, ruhani tynysy turaly oi bağamdai aldyñyz ba?
– Bain-Ölgeide 90 paiyz qazaq ūlty tūrady. Mektebı – qazaqşa, tılı – qazaqşa, bauyrlarymyz özınıñ tılın, mädenietın, dästürın qaz-qalpynda saqtağan. Balalardyñ, jastardyñ tärbiesı qazaqi. Öz elımızdıñ bır oblysyna baryp qaitqandai boldym. Ūlanbatyrda qazaq ziilylary köp tūrady eken. Bız ony Moñğolii astanasynyñ 1300 oryndyq Ortalyq mädeniet saraiynda konsert bergenımızde baiqadyq. Moñğolii Parlamentınde bes qazaq azamaty deputat bolyp otyr. Ūlanbatyrdyñ köptegen jetekşı joğary oqu oryndarynda Amerikada, Europada bılım alğan qazaq ğalymdary, professorlar sabaq beredı. Irı käsıppen ainalysatyn biznes ökılderınıñ özı bır töbe.
Memlekettık tıl – moñğol tılı, memlekettık tılmen bırge ağylşyn tılınıñ üstemdıgı barlyq jerden baiqalady. Moñğol jūrtynyñ qoğamdyq oryndardağy mädenietı, tazalyğy, jürıs-tūrysy mağan öte ūnady.
Ūlanbatyrdyñ tübınde şahterler qalasy bar eken. Onda negızınen qazaqtar jūmys ısteidı. Sol töñırekte menmūndalağan qazaq meşıtı de tūr. Bız qanşa uaqyt şahterlermen, özge de qaraközderımızben armansyz äñgıme-düken qūrdyq. Ğalymdarmen, därıgerlermen, jalpy ziilylarmen bır kün kezdesıp qaittym. Būl menıñ ömırımdegı eşqaşan ūmytylmaityn eñ äserlı sät bolmaq.
– Sızderdıñ aldyñyzdan kıleñ aq kimeşektı äjeler, tülkı tymaqty aqsaqaldar, jalpy sol aimaqtyñ jasy ülken qariilarynyñ şyğyp, qarsy alğany köz quandyrdy. «Alystan alty jasar bala kelse...» degen salt sol qalpy saqtalğan eken, ä?
– Aldymnan tūlpar mıngen azamattar, qyranyn ūstap bürkıtşıler şyqqanda, jüregım jaryla jazdap, közıme ystyq jas keldı. «Elden keldı» degen qandas bauyrlardyñ qūrmetı bar, qalyñ qazaqqa degen sağynyşy bar, sol qūrmettı jüregımnıñ är talşyğymen sezıngenım bar, qalai ğana köñılım bosap, eljıremeiın? Janymnyñ toğyz qabat torqasyn būzyp-jaryp şyqqan sezımım közımnen jas bolyp parlap qana tūrdy.
– Sol kezdesulerden erekşe ne baiqadyñyz?
– Şet jūrtta jürgen qandastarymyzdyñ bärınıñ auzynan aq maiy ağyp, keremet ömır sürıp jatyr dep aita almaimyz. Al myna Moñğoliida moñğolyñ kım, qazağyñ kım, bärıbır. Qazaqty ekınşı qatarğa qou, aşyq ne jasyryn qysym körsetu atymen joq. Moñğoliinyñ memlekettık qyzmetınde, zañ şyğaru oryndarynda, äleumettık salada, bizneste, öner men mädeniette jergılıktı ūltpen teñ qūqyqqa ie bolyp, bılek sybanyp eñbek etıp, bedel jinap, belgılı tūlğağa ainalğan qazaq azamattary jeterlık eken.
«Älii» men «Sveti zemlidan» bastap, bükıl repertuarymdağy änderdı jatqa bıletın tyñdarmanymmen kezdestım. Özım de konserttık bağdarlamamdy el bıletın änderden tüzdım. Şämşı Qaldaiqov, Nūrğisa Tılendiev, Äset Beiseuov, Seidolla Bäiterekov, Janbota Tūiqbaevtyñ änderın köbırek oryndadym. Halyq qosylyp şyrqap otyrdy. Isira Zahanqyzynyñ mağan arnap jazğan änderı, özge de belgılı, tanymal änderı oryndaldy. Bızdıñ «Ana turaly jyr» siiqty moñğoldyñ da «Minii ejee» – «Menıñ anam» degen belgılı änın öz tılınde oryndadym. Sonymen bırge halyq änderı de şyrqaldy. Bır sözben aitqanda, auditoriiny ne qyzyqtyrady, qandai än tyñdağysy keledı, sol ändı oryndauğa tyrystym. Bır konsertte 20 än oryndalğanda, üş konsertte 60 än şyrqaldy. Ärine, bıraz quat jūmsaldy. Bıraq osy jolğy alğan äserım bärınen erekşe. Sebebı bauyrlarymyz bızdı äbden kütken, sağynğan, bilettı pyşaq üstınen bölıp alğan. Men sonau jetpısınşı jyldardan berı halyqtyñ aldynda kele jatyrmyn. «Bügıngı Roza qandai eken?» degen qyzyğuşylyqtary da bolğan şyğar, bauyrlarymyzdyñ mağan degen qūrmetınen erekşe quat alyp qaittym.
– Roza Quanyşqyzy, sızdı jai änşı emes, «aktrisa-änşı» retınde qabyldaimyz. Akter-änşını jai änşılerden ne erekşeleidı?
– Akterlık-änşılık – menıñ mamandyğym. Teatr jäne kino akterı mamandyğynda oqydym, elu jyl osy mamandyqpen käsıbi ainalysyp, eñbek etıp kelemın. Änşılık önerde akterlık şeberlıktı köp paidalanamyn. Vokaldyq mümkındıgımdı körsetıp qana qoimai, obrazğa kırıp, ändı aktrisa retınde oryndaimyn. Keñes estradasyndağy myñdağan änşılerdıñ ışınde ärı änşı, ärı akter sanauly ğana edı, olar: Ludmila Gurchenko, Alla Pugacheva, Lolita Milivskai, qazaq estradasynda aktrisa-änşı retınde men tanyldym. Bügınde T.Jürgenov atyndağy Qazaq ūlttyq öner akademiisynyñ professorymyn, sabaq beremın, menıñ şeberhanamnan bıtırıp şyqqan şäkırtterım qazır ülken teatrlardyñ sahnasynda oinap jür.
Än degen – bız şyğaratyn önım. Öndırısımız, kündelıktı jūmysymyz – osy. Kompozitorlar än jazyp alyp keledı. Alğaşqy notasynan bastap jılıktep şağyp, menıñ diapazonyma, mınezıme, muzyka turaly ūstanymyma säikes kele me, joq pa, stilı qandai, qandai köñıl küidı, oidy jetkızgısı keledı – aqyrğy notağa deiın saraptap, jan-jaqty talqylaudan ötkızıp, «tūtynuşy qalai qabyldauy mümkın?» degen tūrğyda tüiın jasalady. Būl bızdıñ kündelıktı jūmysymyz bolğanymen, önerımızge bağa beretın – halyq. Qūrmet körsetetın de, qol soğatyn da, qūşağymyzdy gülge toltyratyn da körermen. Biyl «Sahnada – 50 jyl» degen esep beru konsertın josparlap otyrmyn. Uaqyty äzırge belgısız. Bıraq jyl soñyna deiın elımnıñ aldynda emtihan tapsyratyn sätke ıştei daiyndalyp jürmın.
– Isira Zahanqyzy, tūtas bır memlekettıñ mädeniet ministrlıgı atqaratyn jauapkerşılıgı mol jūmysty ainaldyrğan ekı-üş adam iyqtaryñyzğa artyp, Roza Quanyşqyzyn Ölgei qazaqtarymen qauyştyryp qaittyñyzdar. Äleumettık jelıde kün saiyn sızder jariilağan jañalyqtardy körıp, bırge saparlas bolğandai küi keşıp otyrdyq. Sız ūiymdastyrmağanda, būl konsert älı de ūzai berer me edı?
– Tar zamannyñ özınde qazaqty älemge tanytyp, jarty ğasyr boiy adami, änşılık bolmysyna qylau tüsırmei, halqyna adal qyzmet etıp kele jatqan Roza Rymbaeva – añyzğa ainalğan adam. Būl ülken tarihi sapar boldy. Är konsertı joğary deñgeide öttı. Moñğoliiğa alğaş ret baryp tūrsa da, saparyna asa jauapkerşılıkpen qarap, ülken abyroimen atqardy. Bırınşı, jyraqtağy qaraközderdı baby kelısken käsıbi şeberlıgıne täntı ettı. Ekınşı, jürekten şyqqan änderın jürekke qondyryp, halyqtyñ ruhyn köterıp tastady. Üşınşı, qazaqy bolmysy men tabiğilyğy köptıñ köñılınen şyqty. Ol jaqtağy bauyrlar alysqa ketken qyzy tuğan şañyraqqa oralğandai, tuysy kelgendei quandy. Ärtürlı äleumettık märtebege ie toptarmen kezdesude sol adamdardyñ öz tılımen söilesıp, qoin-qoltyq aralasyp, öz ūstanymyna berık, ädıl, erkın közqarastağy adam ekenın añğartty.
Bız Roza Quanyşqyzy ekeumız osy sapardy ūiymdastyruğa qolūşyn sozyp, qoldau-kömegın aimağan «Sana» ağartu ortalyğynyñ jetekşısı, Bain-Ölgeidıñ belgılı qairatker qyzy Şolpan Bırdıhanğa, talantty jas änşı Sağym Beibıtşılıkqyzyna, Moñğol elınıñ Mädeniet ministrlıgı, Parlament müşelerı, Qazaqstannyñ Moñğoliidağy elşılıgıne, Bain-Ölgei aimağynyñ äkımşılıgıne, Bain-Ölgei aimağynyñ jerlester alqasyna memlekettık tūrğydan Roza Rymbaevanyñ gastroldık saparyna asa qūrmetpen män berıp, joğary deñgeide ūiymdastyruğa järdem bergenı üşın alğysymyzdy
aitamyz.
– Äserlı äñgıme üşın sızderge de alğys bıldıremız.
Äñgımelesken – Aigül AHANBAİQYZY,
«Egemen Qazaqstan»