Roza Rymbaeva: «Elden keldı» dep erekşe qūrmettedı

25 Aqpan, 2025

Qazaqstannyñ halyq ärtısı, Eñbek Erı Roza Rymbaeva alğaş ret Moñğolii elıne saparlap qaitty. Alystan at arytyp jetken qadırlı qonağyn ūşaqtan tüse qūşağyn jai qarsy alğan jūrttyñ yqylasy aptağa juyq jalğasty. Atajūrt pen alystağy ağaiynnyñ arasyn änmen jalğap, altyn köpır bolğan Roza Quanyşqyzy 4-8 aqpan aralyğynda Bain-Ölgei aimaqtyq muzykalyq drama teatrynda üş konsert, Ūlanbatyrdağy 1300 oryndyq Ortalyq mädeniet saraiynda ülken konsert qoiyp, qandastardy bır serpılttı. Mädenietı ūqsas, tırşılık-tūrmysy ortaq, qoin-qoltyq aralasyp otyrğan elde mamyrajai ömır sürıp jatqan qaraköz bauyrlardyñ ortasynda ötken ūmytylmas künder turaly Roza Rymbaeva men osy sapardyñ basty ūiymdastyruşysy, aqyn, kompozitor Isira Zahanqyzy redaksiimyzğa arnaiy kelıp, aityp berdı...

– Roza Quanyşqyzy, bes kündık sapardy baqylap otyrğanda ūqqany­myz, būl Moñğolii elıne alğaş barğan saparyñyz eken. Älemnıñ talai elın aralağanda, ırgedegı körşı memleketke osy uaqytqa deiın jol tüspeuınıñ sebebı nede?

– Qandai da bır memleketke gastroldık sa­parğa şyğu mä­selesı jeke me­nıñ şeşımıme bai­lanysty qa­byl­danbaidy. Men el tañdaityn, jer tañdaityn änşı emespın. Özım sūra­nyp baru – tabi­ğatyma jat mınez. «Şa­qyrmasa barma, şaqyrğan jerden qalma» degen abyroi men ūitty meñzegen qazaqtyñ ataly sözınen attap kete almadym. Men – Mädeniet jäne aqparat ministrlıgıne qarasty memlekettık «Qazaqkonserttıñ», Almaty qalasy äkımdıgıne qarasty estrada-simfoniilyq orkestrınıñ ärtısımın. Būl joly da Moñğolii memleketınıñ arnaiy şaqyruymen barğan joqpyn. Osy uaqytqa deiın önerde jürgen ärıp­testerımnıñ Bain-Ölgei jerıne saparlap baryp-kelıp jürgenın baiqaityn edım. Bırde: «Eldıñ bärı Moñğoliiğa baryp-qaityp jatady, menı nege şaqyrmaidy eken?» dep, oiymdy Isira Zahanqyzyna bazyna etıp bıldırıp edım, «şūrq etpe, senı özım alyp baramyn» dedı. Isira – Bain-Ölgei jerınde düniege kelgen qyz, elge kelgenıne otyz jyldan asty. Ekı eldıñ de jağdaiyn jaqsy bıledı. Bız kelmei jatyp, ekı konserttıñ biletı satylyp ketken eken. Halyq şulap, renış bıldırgen soñ üşınşı konserttı berudı ūiğardyq. Bauyrlardyñ köñılınde ökpe-syz qalğanyn qalamadym. Üşınşı konserttıñ de biletı bas-aiğy tört-bes sağatta satylyp kettı. Söitıp, Bain-Ölgeidıñ muzykalyq drama teatrynda üş konserttı qatar qoiyp, halyqtyñ köñılınen şyğyp, rizaşylyğyn alyp qaittyq.

– «Syrt köz – synşy» ğoi, Moñ­ğo­liidağy qandastarymyz turaly qan­dai oi tüiıp qaittyñyz? Kö­ñıl küiı, äleumettık ahualy, ruhani tyny­sy turaly oi bağamdai aldyñyz ba?

– Bain-Ölgeide 90 paiyz qazaq ūlty tūrady. Mektebı – qazaqşa, tılı – qazaqşa, bauyrlarymyz özınıñ tılın, mädenietın, dästürın qaz-qalpynda saqtağan. Balalardyñ, jastardyñ tärbiesı qazaqi. Öz elımızdıñ bır ob­lysyna baryp qaitqandai boldym. Ūlanbatyrda qazaq ziilylary köp tūrady eken. Bız ony Moñğolii asta­nasynyñ 1300 oryndyq Orta­lyq mä­deniet saraiynda konsert ber­genı­mız­de baiqadyq. Moñğolii Par­lamen­tın­de bes qazaq azamaty deputat bolyp otyr. Ūlanbatyrdyñ köp­te­gen jetekşı joğary oqu oryndarynda Amerikada, Europada bılım alğan qa­zaq ğalymdary, professorlar sabaq beredı. Irı käsıppen ainalysatyn biznes ökılderınıñ özı bır töbe.

Memlekettık tıl – moñğol tılı, mem­lekettık tılmen bırge ağylşyn tılınıñ üstemdıgı barlyq jerden baiqalady. Moñğol jūrtynyñ qoğamdyq oryn­dardağy mädenietı, tazalyğy, jürıs-tūrysy mağan öte ūnady.

Ūlanbatyrdyñ tübınde şahterler qalasy bar eken. Onda negızınen qazaqtar jūmys ısteidı. Sol töñırekte menmūndalağan qazaq meşıtı de tūr. Bız qanşa uaqyt şahterlermen, özge de qaraközderımızben armansyz äñgıme-düken qūrdyq. Ğa­lymdarmen, dä­rıgerlermen, jalpy ziilylarmen bır kün kezdesıp qaittym. Būl menıñ ömırımdegı eşqaşan ūmytylmaityn eñ äserlı sät bolmaq.

– Sızderdıñ aldy­ñyz­dan kı­leñ aq kime­şektı äjeler, tülkı tymaq­ty aq­saqaldar, jalpy sol ai­maq­tyñ jasy ül­ken qarii­la­ry­nyñ şy­ğyp, qar­­sy alğany köz quan­dyr­dy. «Alystan alty jasar bala kelse...» degen salt sol qal­py saqtalğan eken, ä?

– Aldymnan tūlpar mıngen azamattar, qyranyn ūstap bürkıtşıler şyqqanda, jüregım jaryla jazdap, közıme ystyq jas keldı. «Elden keldı» degen qandas bauyrlardyñ qūrmetı bar, qalyñ qazaqqa degen sağynyşy bar, sol qūrmettı jüregımnıñ är talşyğymen sezıngenım bar, qalai ğana köñılım bosap, eljıremeiın? Ja­nymnyñ toğyz qabat torqasyn būzyp-jaryp şyqqan sezımım közımnen jas bolyp parlap qana tūrdy.

– Sol kezdesulerden erekşe ne baiqa­dyñyz?

– Şet jūrtta jürgen qandas­tarymyzdyñ bärınıñ auzynan aq maiy ağyp, keremet ömır sürıp jatyr dep aita almaimyz. Al myna Moñğoliida moñğolyñ kım, qazağyñ kım, bärıbır. Qazaqty ekınşı qatarğa qou, aşyq ne jasyryn qysym körsetu atymen joq. Moñğoliinyñ memlekettık qyzmetınde, zañ şyğaru oryndarynda, äleumettık salada, bizneste, öner men mädeniette jergılıktı ūltpen teñ qūqyqqa ie bolyp, bılek sybanyp eñbek etıp, bedel jinap, belgılı tūlğağa ainalğan qazaq azamattary jeterlık eken.

«Älii» men «Sveti zemlidan» bas­tap, bükıl repertuarymdağy änder­dı jatqa bıletın tyñdarmanym­men kez­destım. Özım de konserttık bağdarlamamdy el bıletın änderden tüzdım. Şämşı Qaldaiqov, Nūrğisa Tılendiev, Äset Beiseuov, Seidolla Bäiterekov, Janbota Tūiqbaevtyñ änderın köbırek oryndadym. Halyq qosylyp şyrqap otyrdy. Isira Zahanqyzynyñ mağan arnap jazğan änderı, özge de belgılı, tanymal än­derı oryndaldy. Bızdıñ «Ana turaly jyr» siiqty moñğoldyñ da «Minii ejee» – «Menıñ anam» degen belgılı änın öz tılınde oryndadym. Sonymen bırge halyq änderı de şyrqaldy. Bır sözben aitqanda, auditoriiny ne qy­zyqtyrady, qandai än tyñdağysy ke­ledı, sol ändı oryndauğa tyrys­tym. Bır konsertte 20 än oryndalğanda, üş konsertte 60 än şyrqaldy. Äri­ne, bıraz quat jūmsaldy. Bıraq osy jol­ğy alğan ä­serım bärınen erekşe. Sebe­bı bauyr­la­ry­­myz bızdı äbden kütken, sağyn­ğan, bilettı pyşaq üstınen bölıp alğan. Men sonau jetpısınşı jyldardan berı halyqtyñ aldynda kele jatyrmyn. «Bügıngı Roza qandai eken?» degen qyzyğuşylyqtary da bolğan şyğar, bauyrlarymyzdyñ mağan degen qūrmetınen erekşe quat alyp qaittym.

– Roza Quanyşqyzy, sızdı jai änşı emes, «aktrisa-änşı» retınde qa­byldaimyz. Akter-änşını jai än­şılerden ne erekşeleidı?

– Akterlık-änşılık – menıñ maman­dyğym. Teatr jäne kino akterı ma­man­­dyğynda oqydym, elu jyl osy ma­man­­dyqpen käsıbi ainalysyp, eñbek etıp kelemın. Änşılık önerde ak­terlık şeberlıktı köp paidalanamyn. Vokaldyq mümkındıgımdı körse­tıp qana qoimai, obrazğa kırıp, ändı aktrisa retınde oryndaimyn. Keñes estradasyndağy myñdağan änşıler­dıñ ışınde ärı änşı, ärı akter sanauly ğana edı, olar: Ludmila Gurchenko, Alla Pugacheva, Lolita Milivskai, qazaq estradasynda aktrisa-änşı retınde men tanyldym. Bügınde T.Jür­genov atyndağy Qazaq ūlttyq öner akademiisynyñ professorymyn, sabaq beremın, menıñ şeberhanamnan bıtı­rıp şyqqan şäkırtterım qazır ülken teatrlardyñ sahnasynda oinap jür.

Än degen – bız şyğaratyn önım. Öndırısımız, kündelıktı jū­mysy­myz – osy. Kompozitorlar än jazyp alyp keledı. Alğaşqy notasynan bastap jılıktep şağyp, menıñ diapazonyma, mınezıme, muzyka turaly ūstanymyma säikes kele me, joq pa, stilı qandai, qandai köñıl küidı, oidy jetkızgısı keledı – aqyrğy notağa deiın saraptap, jan-jaqty talqylaudan ötkızıp, «tūtynuşy qalai qabyldauy mümkın?» degen tūrğyda tüiın jasalady. Būl bızdıñ kündelıktı jūmysy­myz bolğanymen, önerımızge bağa bere­tın – halyq. Qūrmet körsetetın de, qol soğatyn da, qūşağymyzdy gülge toltyratyn da körermen. Biyl «Sahna­da – 50 jyl» degen esep beru konsertın josparlap otyrmyn. Uaqyty äzırge belgısız. Bıraq jyl soñyna deiın elımnıñ aldynda emtihan tapsyratyn sätke ıştei daiyndalyp jürmın.

– Isira Zahanqyzy, tūtas bır mem­­lekettıñ mädeniet ministr­lıgı atqaratyn jauapkerşılıgı mol jū­­mysty ainaldyrğan ekı-üş adam iyq­taryñyzğa artyp, Roza Quanyş­qyzyn Ölgei qazaqtarymen qauyş­tyryp qaittyñyzdar. Äleu­mettık jelıde kün saiyn sızder jariilağan jañalyqtardy körıp, bırge saparlas bolğandai küi keşıp otyrdyq. Sız ūiymdastyrmağanda, būl konsert älı de ūzai berer me edı?

– Tar zamannyñ özınde qazaqty älemge tanytyp, jarty ğasyr boiy adami, änşılık bolmysyna qylau tüsır­mei, halqyna adal qyzmet etıp kele jatqan Roza Rymbaeva – añyzğa ainal­ğan adam. Būl ülken tarihi sapar boldy. Är kon­sertı joğary deñgeide öttı. Moñğoliiğa alğaş ret baryp tūrsa da, saparyna asa jauapkerşılıkpen qa­rap, ülken abyroimen atqardy. Bırın­şı, jyraqtağy qaraközderdı baby kelıs­ken käsıbi şeberlıgıne täntı ettı. Ekın­şı, jürekten şyqqan änderın jürek­ke qondyryp, halyqtyñ ruhyn köterıp tastady. Üşınşı, qazaqy bolmysy men tabiğilyğy köptıñ köñılınen şyqty. ­Ol jaqtağy bauyrlar alysqa ketken qyzy tuğan şañyraqqa oralğandai, tuysy kelgendei quandy. Ärtürlı äleumet­tık märtebege ie toptarmen kezdesude ­sol adamdardyñ öz tılımen söilesıp, qoin-qoltyq aralasyp, öz ūstanymyna berık, ädıl, erkın köz­qarastağy adam eke­nın añğartty.

Bız Roza Quanyşqyzy ekeumız osy sapardy ūiymdastyruğa qolūşyn ­sozyp, qoldau-kömegın aimağan ­«Sana» ağartu ortalyğynyñ jetekşısı, ­Bain-Ölgeidıñ belgılı qairatker qyzy Şol­pan Bırdıhanğa, talantty jas änşı Sağym Beibıtşılıkqyzy­na, Moñğol elınıñ Mädeniet ministr­lıgı, Parla­ment müşelerı, Qazaqstan­nyñ Moñğo­lii­dağy elşılıgıne, Bain-Ölgei aima­ğy­­nyñ äkımşılıgıne, Bain-Ölgei aimağy­­nyñ jerlester alqasyna memleket­tık ­tūr­ğydan Roza Rymbaevanyñ gastrol­dık saparyna asa qūrmetpen män be­rıp, joğary deñgeide ūiymdastyruğa jär­dem bergenı üşın alğysymyz­dy
aitamyz.

– Äserlı äñgıme üşın sızderge de alğys bıldıremız.

 

Äñgımelesken – Aigül AHANBAİQYZY,

«Egemen Qazaqstan»