«Şetelge köşkende patriottyq sezım artady», – Jūldyz Qydyrbaeva

29 Qazan, 2025

Şvesiida ömır sürıp jatqan qobyzşy ärı telekommunikasii salasynyñ mamany Jūldyz Qydyrbaeva qazaq mädenietın şetelde nasihattap jürgen belsendı tūlğalardyñ bırı. Ol Atyrauda ūzaq jyl eñbek etıp, keiın käsıbi jolymen Europağa qonys audarğan. Bügınde Stokgolmdegı “Dostar” qazaq mädeni qauymdastyğynyñ müşesı retınde türlı mädeni şaralarğa qatysyp, qobyz önerın tanystyryp jür. Sūhbat barysynda Jūldyz hanym şetelge beiımdelu täjıribesı, qazaq qauymdastyğynyñ jūmysy jäne ūlttyq önerdı därıpteu jaiynda äñgımelep berdı.

– Sälemetsız be, Jūldyz hanym! Sızdı körgenımızge öte quanyştymyz. Qazaqstanğa qoş keldıñız! Eñ aldymen, oqyrmandarymyzğa özıñız jaily aityp ötseñız.

– Sälemetsız be! Köp-köp raqmet. Sūhbatqa şaqyrğanyñyzğa öte rizamyn. Esımım – Jūldyz Qydyrbaeva, Atyrau qalasynanmyn. Atyrauda 19 jyl jūmys ıstedım, al tört jyl būryn jūmys boiynşa Şvesii elıne qonys audardym.

– Qazır qai salada jūmys ısteisız?

– Būryn mūnai salasynda eñbek ettım, qazır telekommunikasii salasynda jūmys ısteimın.

– Şvesiiğa köşu qalai öttı? Ol jaqqa beiımdeluıñız qalai jürdı?

– Jūmys babymen köşkendıkten, Şvesiidağy qabyldauşy kompanii barynşa kömek körsettı. Alğaşynda üş aiğa tūratyn päter berıldı. Stokgolm – ülken qala, sondyqtan tūraqty baspana tabu oñai emes: keluşıler köp, al päter az. Osyndai qiyndyqtar boldy. Keiın tanystar arqyly sūrastyryp jürıp, üş aidan soñ tūraqty tūratyn jer taptym.

Tıl mäselesıne kelsek, qazır şved tılın üirenıp jürmın. Jūmysta bärımız ağylşyn tılınde söilesemız. Şvesiiğa kelıp jatqan şetel azamattaryna arnalğan şved tılı kurstary bar, men de sol sabaqtarğa qatysyp jürmın. Şetelge köşken soñ patriottyq sezım erekşe oinady eken. Özım orys mektebınde oqydym, al qazır qazaq tılın tereñırek meñgergım keledı.

– Jūldyz hanym, sız qobyzşysyz. Jalpy qobyz önerıne qalai keldıñız jäne däl osy aspapty tañdauyñyzğa ne sebep boldy?

– Jasym on bolğanda, äkem menı muzyka mektebıne berıp, qobyz synybyna jazdyrdy. Al men bastapqyda: «Dombyrağa baram» – dep aitqan edım. Sonda äkem:

«Dombyrany köp adam oinaidy, al qobyzdy az adam meñgeredı, sondyqtan qobyzğa barğanyñ dūrys», – dedı.

Söitıp men qobyz üirenudı bastadym. Bes jyldyq muzyka mektebın bıtırıp, diplom aldym. Sol kezden berı qobyzben kelemın. Qazır mende prima-qobyz bar, al bügınde qylqobyzdy üirenıp jürmın. Bala künımde qylqobyz synyby bolmağan edı, ekı aspaptyñ aiyrmaşylyğy säl özgeşe. Şvesiida ötetın mädeni şaralarda köbıne prima-qobyzda oinaimyn. Qazaqstanda jürgende de qobyzdy tastamai, türlı konsertter men ıs-şaralarda öner körsetıp jürdım.

– Jalpy, Sız Stokgolm qalasyndağy «Dostar» qazaq mädeni qauymdastyğyna qaşan qosyldyñyz jäne qandai şaralarğa qatystyñyz?

– Men 2021 jyly Şvesii elıne köşıp keldım. Sodan keiın azdap qazaqtardy ızdei bastadym, eñ alğaşynda Facebook arqyly ızdedım. Solaişa «Dostar» assosiasiisyn tauyp, olarğa Facebook arqyly jazdym. Sol tūsta kinofestival ūiymdastyrylyp jatqan edı. Bız sol kino ıs-şarasyna qatysyp, sol jerde alğaş ret tanystyq. Sodan keiın özımdı tanystyryp, bırtındep basqa şaralarğa da qatysa bastadym. Solai qobyzda oinap, qauymdastyqtyñ müşesı boldym.

Endı bızdıñ assosiasii jönınde aitsaq. «Dostar» assosiasiisy – resmi tırkelgen ūiym. Bızdıñ basty maqsatymyz – Şvesiiğa jañadan kelgen qazaqstandyqtarğa qoldau körsetu. Mysaly, elge jañadan köşıp kelgen azamattarda türlı sūraqtar tuyndaidy. Sol sūraqtarğa Facebook nemese Instagram arqyly jauap berıp, mümkındıgınşe kömek körsetemız. Mysaly, Şvesiiğa kelıp jatqan studentter bar. Olardyñ arasynda magistratura nemese doktoranturada oqityndar da kezdesedı. Osyndai jastarğa bağyt-bağdar berıp, qoldau tanytamyz.

Bız türlı mädeni şaralarda öner körsetemız. Mysaly, ötken jyly Elşılıgımız ben «Dostar» qazaq qauymdastyğy bırıgıp ekı kündık kinofestival ötkızdı. Onda qazaq rejisserlerınıñ filmderı körsetıldı. Alğaşqy künı Elşılık öz qonaqtaryn şaqyryp, qabyldau ūiymdastyrdy. Sol keşte men qobyzda oinadym. Öner körsetkennen keiın ağylşyn tılınde qonaqtarğa tüsındırıp berdım: būl – qazaqtyñ ūlttyq aspaby, ejelgı tarihy bar, tereñ mağynaly öner dep. Köp adam erekşe qyzyğuşylyq tanytty. Qobyzdyñ ünın estıp, “būl qandai aspap, dauysy qandai ädemı, qalai oinaisyz?” dep sūrap jatty. Uaqyt öte kele jergılıktı halyq qobyzğa üirenıp, oğan qyzyğa bastady.

Biyl Nauryz merekesın ötkızgen edık. Sol kezde bızdıñ merekemızge jergılıktı halyqpen bırge Dimaştyñ fan-klubynyñ ökılderı de keldı. Olar – şvedter, bıraq qazaq mädenietıne erekşe qyzyğady. Ünemı bızdıñ şaralarymyzğa qatysyp, dombyra men qobyzdyñ ünıne täntı bolyp jüredı. Keibırı qazaqşa sözderdı de üirenıp alypty.

Nauryz merekesınde sol fan-klubtyñ müşelerı sahnağa şyğyp, Abaidyñ bır öleñın qazaq tılınen şved tılıne audaryp, äuen men yrğaq saqtai otyryp, mänerlep oqydy. Būl bız üşın öte äserlı sät boldy. Olardyñ qazaq ädebietı men mädenietıne degen qyzyğuşylyğy bızdı quantty, ärı tañğaldyrdy.

Odan da basqa tağy bır ädebi keşımız öttı. Ol jazuşy Dulat İsabekovke arnalğan bolatyn. Onyñ «Ystyq kün, yzğarly jel, jandy dala» atty kıtaby şved tılıne audarylyp, sol kıtaptyñ tanystyrylymy ädebi klubta öttı. Ökınışke qarai, jazuşy ağamyzdyñ özı kele almady, bıraq onlain qosylyp qatysty. Keş öte joğary deñgeide öttı.

Men sol keşte qobyzda oinap, qobyz önerın tanystyrdym. Qatysuşylarğa ağylşyn tılınde qobyzdyñ tarihy men qazaq mädenietındegı ornyn tüsındırıp berdım. Körermenderdıñ emosiilary erekşe boldy — qyzyğuşylyqpen tyñdap, keiın kelıp sūraqtar qoiyp jatty: “Būl qandai aspap? Qalai oinaisyz? Neden jasalğan?” dep. Solai bırtındep türlı mädeni şaralarğa qatysyp jürmız.

– Jalpy, jergılıktı halyq qobyzdy qalai qabyldaidy? Jastardyñ qyzyğuşylyğy qandai?

– Men jūmys ısteitın jerde de şeteldık ärıptesterım köp. Keide jinalystarda nemese beiresmi kezdesulerde men qazaq mädenietın tanystyru maqsatynda qobyzda oinap beremın. “Qalasañyzdar, qazaqtyñ ūlttyq aspabyn körseteiın” desem, barlyğy quana kelısedı. Qobyzdyñ ünı olarğa qatty ūnaidy. Bır ärıptesım tıptı “būl äuen Gollivud filmderınıñ saundtrekterıne ūqsaidy” dep aitty.

Menıñ oiymşa, şetelde jürgen qazaqtardyñ basty maqsattarynyñ bırı – öz mädenietımızdı tanytu. Bırınşıden, özımız bıluımız kerek, ekınşıden, ony şeteldegı qazaqtarğa jäne jergılıktı halyqqa tanytuymyz qajet. Solai dep oilaimyn.

Menıñ oiymşa, diaspora ökılderı arasyndağy yntymaqtastyqty arttyru üşın däl osyndai jobalardy köbeitu qajet. Mysaly, tıl kurstaryn, mädeni üiırmelerdı, ädebi keşterdı jiı ötkızu.

– Şeteldegı qazaq diasporalarynyñ yntymaqtastyğyn damytu üşın ne ısteu kerek dep oilaisyz? Jäne sızdıñ berer bırneşe kenesıñız?

– Endı jalpy yntymaqtastyqty arttyru turaly aitatyn bolsaq, būl tek Şvesiidağy emes, jalpy şeteldegı qazaq diasporalaryna qatysty mäsele dep oilaimyn. Bır-bırımızdıñ jūmystarymyzdy äleumettık jelılerde, mysaly, Facebook nemese Instagram arqyly körıp, qoldau bıldırudıñ özı bızdı jaqyndata tüsedı.

Men özım «Otandastar qorynyñ» ūiymdastyruymen ötetın qazaq tılı sabaqtaryna qatysamyn. Sol sabaqtar turaly Şvesiidağy basqa qazaqtarğa da aityp, qatysuğa şaqyryp jüremın. «Qatysyñyzdar, būl paidaly ärı qyzyqty sabaqtar», – dep ügıtteimın. Būl kurstar tek orys tılınen qazaqşağa emes, ağylşyn tılınen qazaqşağa da oqytady. Mūndai mümkındık – şeteldegı qazaq balalary üşın ülken qoldau, sebebı olardyñ köbı orysşa bılmei, ağylşynşa söileidı. Sondyqtan osyndai mümkındıktıñ berıluı menı qatty quantady.

Jaqynda bızdıñ assosiasiimyzğa bır volonter kelıp: – «Men volonter retınde kışkentai qyz balalarğa qazaq biın üiretkım keledı», – dedı. Bız ony qoldap, ötkızıletın oryndy tauyp, kelısıp, osyndai kurstardy bastadyq. Alğaşqy sabağy ötken aptada öttı. Ata-analar da, balalar da öte jaqsy qarsy aldy. Būl da bızdıñ maqsatymyzğa sai – balalardyñ qazaq mädenietın ūmytpai, boiyna sıñıruıne yqpal etedı.

Al basqa elderdegı qazaq diasporalarymen de bailanys bar. Mysaly, Danii men Norvegiidağy qazaq qauymdastyqtarymen aralasyp tūramyz. Bır-bırımızden:– «Sızder şaralardy qalai ötkızesızder?», «Qalai ūiymdastyrasyzdar?», «Qandai keñesterıñız bar?» – dep sūrap, täjıribe almasamyz. Osylaişa bır-bırımızge qoldau bıldırıp, bolaşaqta qonaqqa baryp, bırlesken ıs-şaralar ötkızu mümkındıgın de qarastyryp jürmız.

– Sūhbatqa uaqyt bölıp, äserlı äñgımeñızben bölıskenıñız üşın köp rahmet!

 

 

Äñgımelesken Kerimbaeva Aidana