Janara Älıbekova 2020 jyly Europada pandemii kezınde ıske qosqan jaña tuğan närestelerge arnalğan Tommy Lise markasyn belsendı damytuda. Onyñ önımderı älemnıñ segız elınde, sonyñ ışınde Chehii, Slovakii, İtalii, BAÄ jäne Qazaqstanda satylady.
Janara İtalii tūrğyndary üşın jasalğan Instagram-dağy öz brendınıñ akkauntyn maqtanyşpen körsetedı:
- Mıne, bızdıñ jörgektı keibır analar jağajaida pareo retınde paidalanady. Bızdıñ muslin önımder olardy qatty quantady, bız ärtürlı elderdegı klientter «süisıne» satyp alatyn dizainerlık balalar aksessuarlaryn jasadyq.
Jalpy, bızdıñ komandanyñ öz filosofiisy bar: bız tek ösımdık negızındegı printterdı qoldanamyz. Osylaişa bız tabiğatty ailau kerek degımız keledı. Jäne balalarymyzdy da tabiğatqa mahabbatpen qarauğa tärbieleuımız kerek.
Jörgektıñ tüsı adamdy zerıktıretın qyzğylt nemese kök boluy mındettı emes, mysaly ony Hermes nemese D&G şarfy siiqty jasauğa bolady jäne būl anany sodan keiın närestenı äldeqaida quantar edı. Mūny ärtürlı elderdegı äielder tüsındı – bızdıñ önımdı qanşalyqty ūnatatyny turaly Chehii nemese BAÄ elderındegı brendımızdıñ janküierlerınıñ pıkırlerın estu qatty quantady.

Janara, al sız brendtı qalai jasadyñyz? - dep äñgımenı bastadyq.
- Bız brendtı Qazaqstanda türlı elderdıñ mamandaryn tarta otyryp qūra bastadyq. Sonymen, bızdıñ kopiraiterımız amerikandyq, al dizainerler İtalii, Resei jäne Qazaqstannan boldy.
Bambuk ydystarymyzğa arnalğan baspalardy kanadalyq saldy, sifrlyq orta bızge ärtürlı elderdıñ mamandaryn bırıktıruge mümkındık berdı. Bızdıñ öndırısımız Qytaida jäne Tailandta, barlyq önımder Europalyq Odaq standarttary boiynşa zerthanalyq zertteuler men sertifikattaudan ötedı.
Brendtı bastağannan keiın bır jarym jyldan soñ aqyrğy daiyn önımdı şyğardyq: köptegen matalardy büldırıp synaqtan ötkızdık. Bastapqyda bızdıñ önımder tızbegı keñırek boldy, bıraq keibır önımder illustrasiilardyñ sapasyna säikes kelmegendıkten ötpedı. Mysaly, bız tropikalyq printterı bar emızıkterdı jasağymyz keldı, bıraq basyp şyğaru men tüsterdıñ şekteulerıne tap boldyq. Mūnyñ bärı bızdıñ jūmysymyzdy baiulatty.
Brend bastapqyda säl özgeşe formatta boldy, bıraq keiınnen bız ony özgertıp, toqyma bızdıñ önımızdıñ negızı bolatynyn tüsındık.
Balalarğa arnalğan önımderdı ğana emes, segız elde satylatyn dizainerlık brendtı de jasadyq. Bızdıñ erekşelıgımız – bız qarapaiym kündelık zattardy alyp, olardan dizainerlık önımdı jasaimyz. Muslin jörgegı eşqaşan sändı aksessuar bolyp sanalmady, al qazır analar ony tek jailyq maqsatynda ğana emes, sonymen qatar oramal nemese şarf retınde de paidalanady. Tıptı bır qyzdyñ jazğy jağajai köilegın jailyqtarymyzdan tıgıp alğan jağdaiy da boldy.
Sız kiımdı ısker äiel retınde me älde ana retınde damytasyz ba?
- Men barlyq jobalarymdy jeke täjıribem men jeke qajettılıkterımnıñ prizmasy arqyly qarastyramyn. Mysaly, Du Pareil Au Meme (DPAM) balalar kiımı brendınıñ franşizasyn men üş balaly bolğan kezımde jäne olardyñ kietın kiımı bolmağan kezde aştym. 12 jyl būryn men būl brendtı Qazaqstanğa äkeludı şeştım, al qazır balalarym 16, 14 jäne 12 jasta.
2018 jyly men törtınşı balamdy düniege äkeldım jäne muslin jörgekterınıñ jabyrqañqy körınetının, oğan stil men aşyq tüsterdıñ jetıspeitının tüsındım. Men Europadağy jörgekterdıñ analogtaryn kördım, bıraq men tabiğatpen bıregei, özındık bailanysy bar önımdı şyğarğym keldı. Bır sözben aitqanda, menıñ balalarym menıñ barlyq ideilaryma türtkı boldy.

Sız nelıkten TMD elderıne emes, Europağa basa nazar audardyñyz?
- Är eldıñ mädeni erekşelıkterın eskeru qajet. Bız brendtı analardyñ balalar kiımıne degen sūranysy men qajettılıgın tereñ tüsınu negızınde qūrdyq. Postkeñestık elderde, atap aitqanda Qazaqstanda säbilerdı alty aiğa deiın köp ädemı kiındırmeidı. Sebebı būl bızdıñ säbidı bögde adamdarğa körsete bermeuımızge bailanysty. Sondyqtan Qazaqstanda säbilerge qarağanda 6 jasqa deiıngı balalarğa arnalğan kiımge sūranys äldeqaida joğary.
Europada jağdai mülde basqaşa: ata-analar säbi tuğannan keiın bır aptadan soñ olardy özderımen kafege aparady, suretterın Instagram-da jariilaidy. Sondyqtan bız Europada sūranys joğary bolatynyn tüsındık.
Ekınşı mäsele: bäsekelestık köp bolğan jerde naryq jaqsy damidy. Bız Europa naryğyna şyqqan kezımızde öte bäsekege qabılettı naryqqa kıretınımızdı tüsındık, bıraq europalyq analar eksperimentterge aşyq jäne jaña önımderdı qabyldauğa daiyn boldy. Qazaqstanda bız öz klientterımızge säbilerge arnalğan dizainerlık aksessuarlar älemın endı ğana aşyp jatyrmyz.
Üşınşı mäsele: Chehii – bükıl Europa üşın logistikalyq hab bolyp tabylady. Sondai-aq, būl elde jūmsaq salyq salu jüiesı, kompaniiny jeñıldetılgen tırkeu räsımı, tūraqty ekonomikalyq jäne banktık jüieler bar. Qyzmetkerlerge salynatyn joğary salyqtar men ülken äleumettık paketke qaramastan, tabys salyğy öte qolaily. Sonymen qatar, EO boiynşa tauarlardyñ erkın qozğalysy jäne QQS nöldık mölşerlemesı bar halyqaralyq tasymaldar. Barlyq proseduralar jeñıldetılgen jäne burokratiiğa emes, biznestı damytuğa basa nazar audaruğa mümkındık beredı.
Sonymen qatar, bız Europalyq brend retınde tanystyra otyryp,Kärı qūrlyq kompaniisynyñ imidjıne ie bolğymyz keldı. Kompaniinyñ bas keñsesı jäne qoimasy Pragada ornalasqan. Bügıngı tañda bızdıñ brend Chehiida öte tanymal.
Sız biznestı pandemiinyñ şarpyp tūrğan kezınde bastadyñyz. Oqşaulanu jağdaiynda qandai qiyndyqtarğa tap bolğanyñyz turaly aityñyzşy.
- Pandemii kezınde bız üş aidyñ ışınde biznes-modeldı qaita qūrdyq. Bastapqyda tauarlardy halyqaralyq distributorlar jelısı arqyly satu ideisy boldy. Pandemiiğa deiın bız barlyq TMD men bükıl Europany araladyq, bızde tapsyrystar men kelısımşarttar boldy. Bıraq bır sätte barlyq klientter bızge bas tartty: dükender jabyldy. Europada kompanii ielerı qatty küizelıske ūşyrady.
Bız Qazaqstanda türlı sılkınısterge üirenıp qalğanbyz. Europalyqtar alğaş ret osyndai qatal dağdarysqa tap boldy jäne olar oğan müldem daiyn bolmady. Barlyq kompaniilar assortimenttı keñeitpeu jäne jaña brendtermen yntymaqtastyqty qarastyrmau turaly şeşım qabyldady.
Pandemiinyñ basynda bız önımnıñ alğaşqy jetkızılımın aldyq jäne şūğyl türde taratu arnalaryn ızdei bastadyq. Chehiida, Slovakiida onlain-satylymdardy damytu kerek boldy, Amazon-ğa tırkeldık. Qarbalas jağdaida äreket ettık.
Jalpy, Europadağy biznes üşın basty qauıp –operasiilyq şyğyndarğa batyp ketu. Mūnda bärı öte qymbat. Sız älı jöndı aqşa tappadyñyz, bıraq ülken şyğyndarğa tap bolasyz — qoimağa, buhgalteriiğa, jalaqyğa, salyqtarğa, saqtandyruğa töleu kerek bolady. Sondyqtan bız barynşa qysyldyq. Endı oñtailandyrylğan biznes-modelde, qolaily ortada bız damu turaly aita alamyz. Ärine, qiyn boldy, tiımsız mamandardy tek jūmystan şyğara salu mümkın bolmady , bız jūmystan şyğarylğan qyzmetkerge orasan äleumettık tölemderdı töleuge tura keldı. Bıraq aita ketu kerek, Chehii Ükımetı karantin kezınde bızge köp kömektestı – olar alty ai boiy bızdıñ qyzmetkerlerımızdıñ jalaqylaryn ötedı.
Bizneske, kommunikasiiğa degen közqaras barlyq jerde ärtürlı. Mysaly, BAÄ - de distributor ülgılerdı alğannan keiın konteinerdı elektrondyq poşta arqyly satyp aldy, al bız olarmen tıptı älı kezdesken joqpyz. Al Europada sız kezdesuler ūiymdastyra alasyz, kelıssözder jürgıze alasyz jäne olar şeşım qabyldaudy bırneşe aiğa keşıktıruı mümkın, olardyñ etikasy basqa.

Sızdıñ brendıñızdı odan ärı damytudy qalai josparlap otyrsyz?
- Bız bölşek sauda dükenderın aşudy josparlamaimyz. Damudyñ negızgı jospary – önım jelısın ūlğaitu jäne taratu geografiisyn keñeitu. Bız Europadağy elderdıñ köbınde odan keiın Amerikada öz önımımızdı satqymyz keledı. Jaqynda bız Germaniida, Fransiida, İtaliida, İspaniida jäne Niderlandyda Amazon-ğa şyqtyq. Būl platformada önımdı ılgerıletuge ülken ümıt bar.
Pandemii kezınde internette ne satuğa bolatynyn körıp, bız Europadağy biznestı qaita formattadyq. Naryqtyñ qūrylymy turaly tüsınıgıñ bolsa, basqa elderde qaşyqtan satudy damytuğa bolady. Bızde Chehiida satylymdar men distribusii onlain rejimınde damyğan. Bız kompaniiny Qazaqstannan qaşyqtan basqaramyz, bızde mūnda marketologtar men bek-ofis bar. Bız barlyq qoimany, buhgalteriiny autsorsingke berdık.

Iğni, sız tek onlain satudy damytudy josparlap otyrsyz ba?
- Mülde olai emes. Bız distributorlar arqyly onlain jäne B2B satylymdardy damytatyn bolamyz. Bız ärtürlı elderde distributorlardyñ önımımızdı satyp jatqanyn körgımız keledı. Bızde Chehiidan basqa qazır Baltyq jağalauy men Taiu Şyğysta distributorlar bar. Al Resei men Ortalyq Azii onlain-satu esebınen ötelıp jatyr.
Şetelde jürıp ülken jetıstıkterge jetken otandastarymyzben sūhbattar siklı. Forbes Kazakhstan kompaniisymen bırlesken joba.