Qazaqstan filmı alğaş ret Netflix-te: rejisser oğan qalai jetuge bolatynyn aitty

02 Mamyr, 2023

Europa tūrğyndary Rejisser Katerina Suvorovanyñ «Erteñ teñız » (Sea Tomorrow) kartinasyn Netflix-ten köruıne bolady.

«Erteñ teñız» – Qazaqstan rejisserı Katerina Suvorova rejisserlık etken debuttık tolyqmetrajdy film. Film Aral teñızınıñ joiyluy turaly jäne eñ aldymen qazır qūrğaq su qoimasynyñ jağasynda tūratyn adamdar turaly aitady.

Filmnıñ sipattamasynda «Ūstaityn balyğy joq balyqşy. Tūzdy,şöldı jerde ağaş ösıretın bağban. Qūrğaq teñız tübın zertteitın Gidrobiolog. Kemelerdıñ qirandylarynda tūratyn, olardyñ synyqtaryn jinap,satatyn qaraqşylar. Olardyñ barlyğy öz ısterın, ömırlerınıñ män-mağynasyn eñ qorqynyşty oqiğa bolğan älemde tapty. Teñız tartylyp qaldy. Mümkın ol bır künı qaita tolatyn şyğar», - delıngen.

Filmnıñ älemdık tanystyrylymy 2016 jyly Lokarno festivalınde öttı. Sol jyly kartina Qazaqstannyñ kinosynşylar Gildiisynyñ «Kinematograftyñ damuyna qosqan ülesı üşın» jüldesın jeñıp aldy. Bır jyldan keiın «Erteñ teñız» kartinasy «Tūlpar» kinosyilyğynda üzdık film nominasiisyna ie boldy. Otandyq marapattardan basqa, Suvorovanyñ filmı şetelde de joğary bağalandy. Sonymen, 2017 jyly ol Parijdegı Jan Ruş atyndağy Halyqaralyq festivalınıñ «Antropologii jäne tūraqty damu syilyğyn» aldy. Filmdı bırneşe halyqaralyq telearnalar da satyp aldy. Būdan būlai ol älemdegı eñ ülken Netflix ağyndyq platformasynda qol jetımdı boldy.

Bız Katerinamen onyñ triumfı turaly söilestık:

F: Katerina, «Erteñ teñız» Netflix-te şyqqan alğaşqy Qazaqstan filmı ekenın qaidan bıldıñız?

- Netflix-pen kelısımşart jasalğanyn bız 2021 jyldyñ nauryz aiynda bıldık. Sodan berı men kün saiyn internet jüielerınde «Kazakhstan Netflix» nemese «Netflix Kazakhstan»  dep ızdedım, bıraq eşqandai nätije körmedım. Mıne, bızdıñ film osy platformağa şyqqan kezde, qazan aiynyñ soñğy aptasynda nätijeler bırden paida boldy. Sondyqtan menıñ oiymşa, būl osy ağyndyq platformadağy alğaşqy Qazaqstan film.

F: Netflix sızdıñ suretıñızge qalai qyzyğuşylyq tanytty?

– Men arnaiy Netflix üşın film tüsırgen joqpyn, men özımnıñ alğaşqy tolyqmetrajdy derektı filmımdı tüsırdım. 2010 jyly Aral teñızıne alğaşqy sapar barysynda osy filmdı tüsıruge qatty yntalandym. Ol kezde men fotograf dosymmen ekspedisiiğa serık retınde barğan bolatynmyn, bıraq nätijesınde qatty äser aldym. Däl sol kezde Aral – būl tırşılık ketken jer ekendıgı turaly türlı stereotipterdı jou ideisy paida boldy, öitkenı Araldan tırşılık mülde ketpedı. Ol jerde adamdar tūrady, olar jūmys ısteidı, olar özderınıñ tuyp-ösken jerlerın jaqsy köredı.

Filmnıñ ideisy ekologiilyq apat turaly emes, osy apattyñ saldarynan adamdardyñ ömırı turaly aitu boldy.

Men film tüsırdım, sodan keiıngı bolğan jağdaidy men joğary sapaly avtorlyq şyğarmaşylyq önım jahandyq kinoindustrii älemınde öz ornyn taba alatyndyğynyñ dälelı retınde qaraimyn. Kartinanyñ Netflix-ke şyğuy – būl logikalyq soñğy kezeñ.

F: Filmdı şyğaru aitarlyqtai qymbat prosess. Qarjylandyrudy qaidan aldyñyz?

– Jobanyñ basynda tūrğan kezde men būl jūmys jalğyz özım ıske asyra almaitynymdy tüsındım. Menıñ kartinamnyñ bastaluyna türtkı bolğan bırınşı närse – kinosynşy Gülnar Äbıkeevanyñ Halyqaralyq kino alañdarynyñ bırınde öner körsetuı. Ol menıñ ideim turaly bılıp, onyñ äleuetın tüsınıp, kinogrant aluğa menıñ kandidaturamdy ūsyndy. Men tıptı özım bılmeitın baiqauğa bardym.

Sapar aldynda Aral qalasyna tağy bırneşe ret baryp, keiıpkerlerdı tauyp, myqty industriilyq paket-film jobasyn qalyptastyryp, ony konkursta tanystyrdym. Menıñ ideim ūnady jäne men Robert Boş qorynan (Germanii) 64 myñ euro aldym.

Kadr iz filma «Zavtra more»

F: Būl filmdı tüsıru üşın jetkılıktı boldy ma?

– Joq, bıraq būl eñ bastysy emes. Menıñ basty mındetım Qazaqstannan qarjylandyru alu boldy, öitkenı kartina tek nemıs grantymen tüsırılse filmnıñ şyğu elı Germanii bolyp sanalatyn edı. Al men üşın Būl bağanda Qazaqstandy köru öte mañyzdy boldy.

Men demeuşılerdı ızdei bastadym, Qazaqfilmnen qoldau sūradym, bıraq barlyq kompaniilar bas tartty. Sodan keiın men täuelsız produser Sain Gabdullinge jügındım. Ol menıñ ideimdy joğary bağalady jäne bız bırlesıp qarjy ızdei bastadyq. Nätijesınde Şyñğys Qūljanovqa (2016 jylğy Forbes Kazakhstan nūsqasy boiynşa Qazaqstannyñ eñ bai biznesmenderınıñ tızımınde №33 orynda) şyqtyq. Ol bırlesken investor boldy. Osylaişa film Qazaqstan jäne Germanii qarjysyna tüsırıldı.

Jalpy alğanda, būl filmnıñ öndırısıne şamamen 120 myñ dollar salyndy. Būl aqşağa bız Aral qalasyna köptegen ekspedisiilar jasap, sapaly tehnika satyp aldyq, kreativtı komanda jinap, nätijesınde filmdı tüsırdık.

F: Filmnıñ alğaşqy tanystyrylymy TMD elderınde emes, Lokarnoda (Şveisarii) ötkenı qalai boldy? Mūndai kinofestivalge filmıñdı ūsynu oñai boldy ma?

– Ol kezde men Qazaqstannan kelgen belgısız bastauşy avtor boldym, mağan eşteñe oñai bolğan joq! Mende jalğyz film ğana boldy. Men Qazaqstanda bolğan kezde qaida jäne kımge jügınu kerektıgın älı tüsınbedım. Sodan keiın men derektı filmderge qyzyğuşylyq tanytatyn barlyq ırı festivalderdıñ tızımın jasadym. Nätijesınde Lokarnodağy eñ ırı kinofestivalge qūjattar tapsyryldy. Onda bızdıñ filmnıñ premerasy öttı.

Bız bastapqyda ülken festivalderge barğymyz keldı, öitkenı bız tanymaldylyğy az jäne auqymdy emes Bışkek nemese Urmala siiqty festivalderge eş qiyndyqsyz ötetınımızdı bıldık. Sondyqtan bız aldymyzğa joğary deñgei qoiyp, festivalge öttık.

Film festivaldıñ veb-saitynda jariilanğannan keiın, menıñ poştam filmdı ılgerıletu turaly ūsynystarğa tolyp kettı. Lokarnoda bız bırınen keiın bır kezdesu ötkızdık jäne sol jerde bız kımmen jūmys ısteitınımızdı tañdadyq.

Lokarno festifalınen keiın filmmen sol kezde derektı filmderge qyzyğuşylyq tanytqan jas sail-agent Aleksandr Govedariktıñ jetekşılıgımen mañyzdy ūiym jūmys ıstei bastady. Sodan keiın men festivalderge şaqyrular men biletterdı ünemı alyp otyrdym jäne filmdı tanystyru üşın bükıl älemge saihattadym.

Kadr iz filma «Zavtra more»

F: Iğni, filmnıñ ärı qarai ılgerıleuın Aleksandr Govedarik öz moinyna aldy ma?

– İä, ol halyqaralyq derektı keñıstıktıñ eñ jaqsy sale-agentterınıñ bırı. Men Almatyda özımnıñ jaña filmderımdı tüsırudı jalğastyrudamyn, al ol  bolsa bükıl älem boiynşa bızdıñ jūmysymyzdy nasihattauda. Ärine, ol Netflix-ke bızdıñ filmdı ğana emes jalpy 12 filmdı ūsyndy, onyñ ışınde bızdıñ kartinamyz da bar.

Netflix-ke jazu – men mūndai jūmysty özım jasai almas edım. Kün saiyn qanşama kinematografist jazatynyn elestete alasyz ba?!

Europalyq naryq qatysuşylarynyñ kinokartinamen jūmys ısteuınıñ arqasynda menıñ filmım europalyq Netflix slotyna öttı. Al ırıkteuşıler sale-agentterdıñ sözıne qūlaq asady. Sonymen qatar, olar üşın festivaldıñ logotipı –  joğary bılımdı jäne mädeniettı qūrmettı adam filmdı bağalap, oğan sapa belgısın qoiğanynyñ belgısı.

F: Netflix-pen kelısımşart nauryz aiynda jasaldy, bıraq nege bız būl turaly tek qazan aiynda bıldık?

– Nauryzda bızdıñ sale-agentımız Netflix-ke ötkenımız turaly qūttyqtaular jazğan kezde, ol bız būl jañalyqty film köruge qol jetımdı bolğanşa jariilai almaitynymyzdy turaly bırden aitty. Ol üşın ony europalyq tılderge audaru kerek boldy, öitkenı ol europalyq slotka ornalastyrylady.

Qazır film segız tılge audarylğan. Sonymen qatar, būl öte köp eñbektı talap etetın jūmys jäne mağan Portugaliilyq audarmaşy habarlasyp bızdıñ tılımızdıñ qyr-syryn tüsınuge kömektesuın sūrap jazğany esımde.

F: Nelıkten «Erteñ teñız» filmı tek europalyqtar üşın Netflix-te köruge bolady? Ony TMD tūrğyndary köre ala ma?

– Sebebı europalyq körermenderdıñ būl filmge degen qyzyğuşylyğy jäne oğan qajettılıgı bar jäne är öñırlık bağdarlamalyq direktorlar jergılıktı auditoriiğa qandai bağdarlamalar qyzyqty ekenın tüsınedı.Sondyqtan, TMD elderınıñ bağdarlamaşylarynda filmnıñ joğary bağalanatynyna senımdılıgı joq dep qorytyndy jasaimyn. Būl postkeñestık elderde derektı janrdağy filmderge köp köñıl bölınbeitındıgınıñ nätijesı.

Bıraq qazır bızben reseilık «KinoPoisk» jäne «Okko» siiqty ağyndyq platformalardyñ ökılderı kelıssözder jürgızude.  Menıñ oiymşa, filmnıñ būl platformalarda taratyluy TMD elderı üşın Netflix-ke şyğu prosesın edäuır jedeldetedı.

F: Film öndıruşıler ağyndy platformalarğa şyğu arqyly qalai aqşa taba alady?

– Bız satylymnan aqşa taba alamyz: film prokatqa şyqqan kezde ony jasauşylarğa filmnıñ qazırgı märtebesıne bailanysty belgılı bır soma tölenedı. Bızdıñ filmımız jaña emes, onyñ premerasy bes jyl būryn öttı.

Bızdıñ filmdı satu kezınde alğaşqy bastapqy soma tölendı. Film qalai körsetıledı jäne ol üşın qanşa alamyz, men älı bılmeimın.  Bıraq kez-kelgen jağdaida, būl jūmys jobanyñ barlyq qatysuşylary üşın qarjylyq jağynan tiımdı bolatyny sözsız.

F: Katerina, ärı qarai ne bolady? Öz kartinalaryñyzdy älemdık qoğamdastyqqa nasihattauğa tyrysasyz ba?

– Ärine. Qazır men Qyzbolsyn («qyz bolsyn») filmın äzırleumen tyğyz ainalysyp jatyrmyn. Būl tuğan kezde ata-anasynan tılek-esımder alğan Ortalyq Azii äielder turaly film-portret. Tüsırılım 2022 jyldyñ köktemınde bastalady jäne bız däl osyndai jahandyq jobany josparlap otyrmyz.

Qazır menıñ basty maqsatym – derektı filmnıñ damuy qajet sala ekenın däleldeu. Ol älemdık kinoindustriida sūranysqa ie, ony köptegen elderde qarjylandyruğa daiyn, bıraq qandai da bır sebeptermen Qazaqstanda emes. Mūnda derektı filmderge täkapparlyqpen qaraidy, öitkenı investorlar barlyq aqşa oiyn kinosynda ekenıne senımdı.

Qazaqstanda naryq qatysuşylardyñ az bölıgı ğana derektı materialdy kürdelı qarjy salu retınde qaraidy. Bügıngı jañalyq Qazaqstan kinoindustriisynyñ barlyq qatysuşylaryna būl investisii salu üşın bolaşağy bar bağyt ekenın däleldeidı dep senemın.

Na semochnoi ploşadke filma «Zavtra more» - FOTO: lichnyi arhiv

F: Älemdık naryqqa şyğu üşın Qazaqstan rejisserıne qandai keñes beresız?

– Sale-agentterdı keiınırek ızdep, rejisserge müldem tän emes jūmys jasamau üşın öndırıs satysynda «dūrys» sale-agentterge jügınudı üirenu kerek. Rejisserdıñ mındetı – sapaly joba jasau, qalğanynyñ bärı sale-agenttıñ qolynda. Tıptı produserdı emes, onyñ basqa mındetterı bar.

Ärine, sauatty agent tabudan basqa, ağylşyn tılın jaqsy bılu de ziin tigızbeidı. Öitkenı, bız öz jobalarymyzdy halyqaralyq alañdarda tanystyruymyz kerek, filmderımızdı qorğauymyz kerek. Kelıssözder ağylşyn tılınde jüredı.

Kinoindustrii jūmysynyñ rettılıgın tüsınu kerek – būl filmdı tüsıru, sodan keiın ony kinofestivalderde ūsynu, prokatqa şyğu, telearnalarda ornalastyru jäne barlyq osy kezeñderdıñ logikalyq aiqtaluy ağyndyq platforma bolady.

Katerina Suvorova- Qazaqstan rejisserı jäne media suretşı. Almatyda düniege kelgen, osynda körkemsuret uchilişesın bıtırgen. Mäskeude ssenarister men rejisserlerdıñ joğary kurstarynan öttı, onda ol jandy ıs-qimyldar kinosyn oqydy. Ol Los-Andjelestegı Verner Hersogtyñ mektebınde oqydy.

Suvorovanyñ filmografiisynda onğa juyq tolyqmetrajdy jäne qysqametrajdy kartinalar bar, olardyñ köpşılıgı halyqaralyq kinofestivalderde jüldelerge ie boldy. Sonymen, «Ekı velosiped» qysqametrajdy filmı Resei kinosynşylar gildiisy men Young European Award 2009 jüldesıne ie boldy. «Artyq bekınıs» filmı Reseidıñ «Äulie Anna» ūlttyq syilyğyn aldy, «J» kartinasy «Kinoşok» kinofestivalınde Robert Boştyñ arnaiy syilyğyn aldy, Medianstan Geteborgtağy täuelsız kinofestivalde üzdık derektı film üşın syilyq aldy.

Katerina filmder tüsırıp qana qoimaidy, sonymen qatar olarğa ssenarii jazady jäne keibır taspalarda basty rölderdı somdaidy.

Şetelde tolağai tabystarğa qol jetkızgen otandastarymyzben sūhbattar toptamasy Forbes Kazakhstan-men bırlesıp jüzege asyrylady

Forbes.kz