Respublikalyq fizika-matematika mektebınıñ tülegı Ersūltan Sapar AQŞ-tyñ University of California Berkeley syndy bılım ordasyn oidağydai aiqtap, bügınde äigılı Apple kompaniisynda jūmys ıstep jür.
Soñğy kezderı otandastarymyzdyñ şetel asyp, biık belesterdı bağyndyryp jatqanyna jiı kuä bolyp jürmız. IT salasynyñ şeberıne ainalyp, äigılı Apple kompaniisynda öz armanyn maqsatqa ainaldyrğan jas bağdarlamauşy Ersūltan Sapar – sol daryndy jastardyñ bırı.
Forbes.kz sūraqtaryna jauap bergen jas maman: «tehnologiimen basqa salalardyñ bailanysy adam sengısız nätijeler beredı» deidı.
F: Ersūltan myrza, bağdarlamalau salasyna degen yqylas neden bastaldy? 10 jasyñyzda alğaş «basylmaityn batyrma» jasapsyz. Ony jasauğa ne türtkı boldy? Şabytty qaidan aldyñyz?
- On jasymda programmalauğa degen yqylas pen şabyttyñ paida boluyna ışkı dünieden bastau alatyn syrtqy älemge degen qyzyğuşylyq, bılımge degen qūmarlyq äser ettı dep oilaimyn. Eseigen saiyn osynau balalyq qasiettı joğaltpai, ärı qarai nyğaitu bärımızge ortaq synaq. Bala kezımde – äpkelerım qoldanyp jürgen «komputer» qalai jūmys ısteitını, onyñ ışındegı bağdarlamalardy kım jäne qalai jasağany menı tañ qaldyratyn. Sol kezderı körıp, tamaşalağan kino jäne multfilmderde, oqyp, tanysqan kıtaptarymda elektronika, robottar, kibernetika taqyryptary tartymdy körınetın. Tehnologiinyñ äserlı qasietterı, adam ömırındegı paidaly tūstary jäne zamanaui dizainy qyzyqtyratyn. «Kışkentai siqyrşynyñ jinağy» atty oiynşyqtarmen kışıgırım şou jasap, jaqyndaryma öner, qoiylym nemese qūrylğy arqyly özındık baqyt, ğajap äser syilau men üşın märtebe-tın. Sodan berı tehnologiiny özımnıñ erekşe «siqyrym» dep tağaiyndadym.
Osynyñ bärın baiqap jürgen äke-şeşem de menıñ bastamalarymdy qoldap, qyzyğuşylyğymdy ärı qarai damytuğa erkındık berdı, alğa jeteleitın mümkındıkterdı ızdedı.
- Būl tūrğyda sızge mektep qabyrğasyndağy «İnformatika» pänı kömektestı me?
- Älbette, mekteptegı «İnformatika» pänı men üşın erekşe ötetın – 10-şy synyptan bastap Respublikalyq fizika-matematika mektebınıñ «İnformatika» boiynşa olimpiadalyq tobyna qosylğym keldı. Sol kezdegı ūstazym Eskendır Maratūly Sūltanov menıñ programmalau turaly pıkır-oiymdy müldem özgertıp jıberdı: oğan deiın bağdarlama jasau, men üşın tek interfeis qūrastyru jäne qarapaiym logikany engızu degen tūrğyda örbıdı, al Eskendır ağaidyñ esepterı – algoritmder, şeşım jyldamdyğy jäne tiımdılıgı jönınde edı. Fizika-matematika mektebıne deiın matematikağa asa yntaly bolmağan men üşın būl informatika men matematikanyñ alğaşqy kezdesuı bolatyn. Osydan bastyp, bırtındep, nağyz informatikanyñ tolyqqandy beinesın tüsıne bastadym. «Fizika», «Matematika» pänderınen ūstazdarym menıñ älemge degen ğylymi közqarysymdy qalyptastyruğa bağa jetpes üles qosty. Mektepte alğan bastapqy bılımımdı ärı qarai joğary oqu ornynda, jūmystağy damuyma taptyrmas ırgetas dep tanimyn.

- Alğaş maqtan tūtqan jetıstıgıñız?
- 2017 jyly Arman Süleimenovtyñ nFactorial Incubator jobasyna qatysuğa mümkındık tudy. Oğan qatysuğa elımızdıñ tükpır-tükpırınen 700-den astam bağdarlamauşy ötınış berıp, sonyñ ışınen jüz şaqtysy ırıkteuden öttı. Ärqaisymyzdyñ maqsatymyz –12 apta ışınde öz mobildık qosymşamyzdy oilap tauyp, qūrastyru bolatyn.
Menıñ jobam – Platonic AR qosymşasy – mektep qabyrğasynda jürgende qiyndyq körsem de özım şyn qyzyqqan stereometrii pänın üirenuge arnaldy. Būl bağdarlama tolyqtyrylğan şynaiylyq (augmented reality, AR) tehnologiisyn qoldanyp, esep şyğaruğa arnalğan keñıstıktegı figuralardy öz töñıregımızdegı älemnıñ bır bölıgı retınde körsetedı. Söitıp, Incubator aisynda ötken Demo Day baiqauynda Platonic AR bas jüldege ie boldy. Sol kezde Apple özınıñ ARKit degen AR tehnologiisyn endı ğana şyğaryp jatty, al qazır ol özgeşe keñıstık komputer, Vision Pro atty platforma retınde qalyptasyp jatyr.
Platonic AR-men jūmys barysynda men – bağdarlama jazudy, dizaindy oilastyrudy, köpşılık aldynda söilei bıludı jäne t.b. üirendım. Özım üşın mañyzdy tüiın – onyñ jaña tehnologii negızındegı qyzyq şeşımı mağan şabyt syilap, tynymsyz eñbek etuge kömektestı. Jalpy, nFactorial Incubator kezınde talai dos-joldas tauyp, solarmen bırge üirenıp, östım dei alamyn.
- Sızdıñşe, bağdarlamalau tılın qaidan üirengen dūrys?
- Bır närsemen şynaiy äuestenıp, üirenem degen adam – qaşanda jol tabady. Meilı ol öz betımen üirensın, ne arnaiy kurstarğa jazylsyn, eñ bastysy – onyñ boiynda berık bastama boluy tiıs. Komputerlık ğylym men matematikanyñ basty qağidalary jyldan-jylğa özgere bermeidı, solardy nyq üirenıp alğan adam kez kelgen programmalau tılın meñgere beredı. Negızı, programmalau tılı är adam oqi alatyn arnaiy sözderden tūrady, būl bızge yñğailanyp jasalğan arnaiy abstraksii. Adamzat mūny özı üşın qūrastyrğan. Kez kelgen tıl, bırınşıden, bağdarlamauşynyñ yntasyn komputerge jetkızetın qūral.
Kez kelgen käsıpte bızge ūstaz qajet, ol bız attanğan jol boiyna şammen jaryq salyp, kömektesetın adam. Berkli Universitetınde men ekı jyl boiy eñ auqymdy Computer Science atty kursy boiynşa Teaching Assistant retınde jūmys atqardym. Bız onda professorymyzğa kömektesıp – sabaq berudı, üi jūmysyn tekserudı, emtihan ötkızudı üirendık. Kursta är semestr saiyn şamamen 1200-den astam student oqityn – olardyñ bärıne materialdy jetkızu üşın arnaiy seminarlar ötkızıp, apta saiyn ärbır Teaching Assistant otyz şaqty studenttı bölek oqytatyn. Sondai-aq, Blumnyñ Two Sigma effektın üirenıp studentterdı şağyn toptarda oqytyp, olarğa jekelei de kömektesetınbız. Özınen bır-ekı jas qana ülken, sol universitette oqityn, sol sabaqtardyñ qiynşylyğyn jeñe bılgen mentorğa studentter de senım artyp, den qoityn.
Sondyqtan, menıñşe, barynşa jeke köñıl bölıp, qamqorlyqpen oqyta alatyn adamdardan üirengennıñ eş artyğy joq. Eskeretın jait: programmalaudy meñgeru jäne sol qabılettı basqağa üiretıp, jetkıze bılu – būl ekeuı müldem ekı türlı şeberlık.
- Demek, bağdarlamalaudy üirenude ūstazdyñ (jetekşınıñ) rölı erekşe ğoi?
- Ärine. Men özım alğaş tärbie, bılımımdı ata-anamnan aldym. Menıñ oquyma jäne käsıptık tūrğyda damuyma köp eñbek sıñırgen adam, eñ aldymen, anam. Baqytyma orai, menıñ jolymda mağan kömektesıp, köp närsenı üiretken, älı künge deiın qoldap kele jatqan adamdar az emes. Bıreulerı programmalaudy üiretse, ekınşılerı joğary bılım aluda jol sıltedı. Solardyñ arqasynda bıraz armanyma qol jetkızıp, sızdermen de sūhbattasyp otyrmyn (küledı)...
Programmalauğa keler bolsaq, men 5-şı synyptan bastap Vasilii Valerevich Serbin degen kısınıñ qol astynda bılım aldym. Bız bırneşe ğylymi joba jasap, oblys jäne respublika deñgeiındegı bırqatar baiqaularda jüldelı oryndarğa ie boldyq. Sol jobalardy äzırleu barysynda men bağdarlamalyq önımnıñ syrtqy interfeisın oilastyru, jüienıñ arhitekturasyn qūrastyru, jobany köpşılık aldynda qorğai bılu syndy qabıletterdı boiyma sıñırdım.
Jalpy, programmalaudy üiretude, oqytuşy üşın – eñ bastysy, oquşyğa eseptegış (computational) oilau qabıletın jetkıze bılu, al oquşy üşın – sony dūrys üirene bılu mañyzdy. Tehnologiilar, programmalau tılderı, paradigmalar jyl saiyn auysady. Osy arada jasöspırımderge aita ketsem, būl tūrğyda: «Jalpy mäselenı programmalau arqyly qalai şeşuge bolady?», «Ol şeşımnıñ bağasy jäne önımdılıgı (cost&performance) qandai?», «Būl mäselenı qalai esep retınde qarastyruğa bolady?», «Alğaşqy prototiptı qalai qūrastyrsam bolady?» degen sūraqtarğa sapaly jauap tabudy meñgergen jön.
- Bağdarlamalau salasyna qadam basqan jetkınşek buynğa basqa da qandai keñes beresız? Olar öz jolyn neden jäne qalai bastağany dūrys?
- Köp üirenudıñ eñ qyzyq joly ol özıñızge qyzyq jäne kerek bağdarlamalardy jasau. Būl prosess ärtürlı salalar men synaqtardan ötkızıp, sızdı köp närsege jedeldep üiretedı. Mındettı türde jalpy komputerlık ğylym turaly negızgı bılım jäne soğan ırgeles ğylymdardan habardar bolu kerek.
Özıñızge ne qyzyq ekenın bılu üşın, aldymen, bırneşe salağa nazar salyp, öz boiyñyzdağy ynta-yqylasty bağamdap, anyqtap alğan jön: jasandy intellekt, komputerlık qauıpsızdık, jelıler, kompilitorlar, algoritmder, t.t. – aita berseñ köp. Sonymen qatar, tehnologiiğa basqa salalardy bailanystyrğanda, adam sengısız nätijeler şyğady. Joğaryda aitqanymdai, komputerlık ğylymğa eñ jaqyn pänder dep matematika, geometrii, fizika, informatika sanalady. Älbette, gumanitarlyq ğylymdardy tüsınu arqyly da bız jaqsy bağdarlamauşy bola alamyz, sebebı qandai tehnologii qūrastyrsaq ta, ol, bırınşıden, adamnyñ tabiğatyn eskeruı qajet jäne ol adamzatqa qyzmet etuı kerek.
- Ädette bağdarlamalau qanşa uaqyt alady? Tyğyryqqa tırelgen sätterıñız boldy ma?
- Öz basym, programmalaudy öner dep tanimyn. Kez kelgen joba bolsyn, mäsele bolsyn, ol özımen bırge erekşe qiynşylyqtar alyp keledı, bölek uaqyt talap etedı. Mysalğa, ğylymi zertteu kezınde nemese ideiny däleldeu sätınde bağdarlamany jyldam qūrastyrğan jön, sebebı sızdıñ basty önımıñız – tüpkılıktı bağdarlama emes, sony jasau barysynda üirengen bılımıñız. Al ideinyñ beinesı anyq, tek qalğan jūmysty oidağydai oryndau kerek bolsa – aqyryn jürıp, anyq basqan jön. Būl kezde kodtyñ sapasy men arhitekturasyna köbırek nazar audaru qajet.
Ärine, mäselenıñ şeşımın bırden tappai, bıraz oilanatyn kezder de bolady. Mūndaida syrtqa şyğyp, boi sergıtıp, bıraz uaqyt dalada jürıp kelgendı ūnatamyn...

- Bır sūhbatta: «Menıñ kumirım İlon Mask, mağan onyñ jūmysqa degen yntasy ūnaidy» degenıñız bar...
- İlon Mask ağamyzdan üirenerımız köp. Onyñ aituynşa, adamzattyñ aldağy bolaşağy turaly uaiym onyñ basty yntasy. Kürdelı de auyr mäseleler men esepterdı şyğaru üşın, ışımızde öşpes jalyn, qajymas qairat boluy tiıs. Mūndai konsentrasiisyz jetıstıkke jetudıñ yqtimaldyğy asa tömen.
Programmalaudy öner retınde tanimyn, dep aittym joğaryda. Osy tūrğyda, bız bağdarlamaudyñ tek tehnikalyq jağymen ğana şektelmei, şyğarmaşylyqpen de jūmys ıstesek bolady. Elımızdıñ tılı, dalamyzdyñ tarihy, jūrtymyzdyñ mädenietı, salt-dästürı – mūnyñ bärı tek bızge ğana tän, bıregei dünie. Älemnıñ myqtylarynan üirenıp qana qoimai, özımızdıñ bıregei täjıribelerımız ben ūstanymdarymyzğa da nazar audarğan jön dep esepteimın.
- Qazırgı tañda qaida, qandai qyzmet atqarasyz?
- Bügınde Apple kompaniisynda Software Engineer (bağdarlamauşy) bolyp jūmys ısteimın, bız adamdarğa arnalğan qūrylğylar (iPhone, Macbook, Watch, jañadan şyqqan Vision Pro jäne t.b.), servister (Apple Music, Fitness) jäne solarğa qajet arnaiy bağdarlamalar jasaimyz.
Mūnda jūmys ıstep jürgenıme bır jyldan säl asty. Būğan deiın Apple kompaniisynda ekı ret tälımdemeden (stajirovka) öttım. Aldymen – Core Data degen topta, olar bükıl devaistardağy aqparatty saqtau qabıletıne jauap beredı (mysalğa, iPhone-dağy suretter, kontaktılerdıñ bärı Core Data arqyly saqtalady). Ekınşı tälımdemem – Apple-dyñ sağatyn damytumen öttı – Watch Telephony atty topta jūmys ıstedım. Olar Apple Watch smart-sağatyndağy qoñyrau şalu, ony qabyldau, poşta, SOS jäne t.b. negızgı qabıletterge jauapty. Oğan deiın HBOMax degen striming-servisınde, Ipsy atty kışıgırım kompaniida tälım aldym. Olarda ışkı infraqūrylymdy, qoldanuşylardyñ profilderın jäne jüielerdıñ qauıpsızdıgın damytatyn jobalar jasadym.
Qazır menıñ bastapqy mındetım – bağdarlamalardy qūrastyru, olardyñ arhitekturasyn oilastyryp, aldyn-ala josparlau. Bız basqa toptarmen (bağdarlamauşylar, dizainerler, marketing, elektrikalyq injenerler jäne t.b.) bırge jūmys ıstep, jyldan-jylğa jobalardy damytyp, relizderge daiyndalamyz.
Men Special Projects Group degen ūiymda jūmys ısteimın. Ol Apple-dyñ ğylymi zertteulerımen jäne qazırgı uaqytta mümkın emes, bolaşaqta jüzege asa alatyn jobalarymen (moonshot projects) ainalysady. Ökınışke orai, būl turaly keñınen aita almaimyn. Apple özınıñ jobalaryn qūpiida saqtap, älemdı tañ qaldyruğa öte mūqiit.
- Osy uaqytqa deiın PlayMarket/AppStore qosymşalarynda qanşa bağdarlama ornalastyrdyñyz? Öz jūmysyñyzğa köñılıñız tola ma?
- 2017 jyly nFactorial Incubator-dağy Platonic AR bağdarlamam ğana AppStore-ğa ornalastyrylğan, jalpy, İnkubatordan keiın oqu, sabaq beru, ğylymi jūmystar jäne tälımdemeler bağytyna den qoidym. Qazır Apple qyzmetkerı retınde bızge AppStore-ğa qosymşalar ornalastyruğa tyiym salynğan, öitkenı bızde Apple-dyñ ışkı jüielerıne rūqsatymyz bar, iğni täuelsız bağdarlamauşy retınde jūmys atqara almaimyz.
Al Apple-dağy jūmysym özıme öte ūnaidy, öitkenı bız älemde älı de şeşımın tappağan mäseleler boiynşa jūmys jürgızıp jatyrmyz.

- Özıñızdı bolaşaqta qaidan köresız? «Ömırdı jaqsartatyn önım» jasaudy maqsat etıpsız, josparyñyz jüzege qalai asyp jatyr?
- Apple Watch tobynda jūmys ıstegen kezımdegı jobam – CallKit atty qosymşa arqyly sağatta voice-over-ip (VoIP) qoñyrau şalu qabıletın qūrastyru boldy. Iğni, qazır kez kelgen zamanaui smartfon internet arqyly qonyrau şalyp, qoñyrau qabyldai alady. Däl osyndai mümkınşılık Apple Watch sağatynda joq edı. 2021 jylğy tälımdemem kezınde CallKit-pen bırge jūmys ıstei alatyn sağattağy bırınşı prototiptı äzırlep, ūiym basşylaryna prezentasii jasadyq. Sonda bır sağattan ekınşısıne qoñyrau şalyp, būl tehnologii öz äleuetı men mümkınşılıgın anyq körsettı. Menıñ tälımdemem aiqtalğan soñ da, jūmys toby būl jobany ärı qarai jalğastyryp, Apple-dyñ 2022 jylğy WWDC konferensiisynda Apple Watch sağattarynyñ jaña mümkındıkterın köpşılık qauymğa paş ettı.
Bağdarlamaudan tys, şetelde jürgen qazaqstandyqtar (dostarym, ärıptesterım desem de bolady) negızın qalağan Digital Nomads Kazakhstan (DNK) atty qauymdastyqpen aralas-qūralaspyz. Būl toptyñ basty maqsaty – şeteldegı tanymal kompaniilarda jūmys ıstep jürgen otandastar jinalyp, üirengenımızdı ortağa salyp, elımızdegı IT-calasynyñ damuyna bırlese üles qosu. Sätı tüskende BINOM mektepterınıñ oquşylaryna arnap DNK müşelerımen kezdesuler ötkızıp, olarğa şeteldık universitetterdegı oqu jaily, ğylymi zertteuler, bolaşaq mamandyq tañdau turaly äñgımelep beremız.
Jalpy, Platonic AR, Apple Watch-tağy CallKit, oğan deiıngı tälımdemeler aisynda jasağan jobalarym (HBOMax, Ipsy kompaniilarynda), oquşylarğa arnalğan kezdesuler, Berkli universitetınde sabaq beru – osylardyñ kez kelgenın «Ömırdı jaqsartatyn önım» retınde qarastyruğa bolady dep oilaimyn. Al bolaşaqta adamdarğa quanyş, bereke, bılım syilaityn jobalarğa at salysa beremın degen ümıttenemın.
Foto Ersūltan Sapardyñ jeke arhivınen alyndy
Avtor: Ainura Daribaeva
Şetelde jürıp ülken jetıstıkterge jetken otandastarymyzben sūhbattar siklı. Forbes Kazakhstan kompaniisymen bırlesken joba.