Chehiida qamşyny nasihattap jürgen qazaq

02 Sa'y'ir, 2024

Bügınde ūlttyq brendımızge ainalğan qymyz ben qazy-qartany Europada, sonyñ ışınde Germaniida bızden kem emes äzır­leitın mamandar bar ekenın estıp jür­mız. Sol sekıldı ūlttyq naqyştağy kiımder men zergerlık būiymdardy elden ğana emes, syrtta jürıp-aq satyp aluğa bolady. My­sa­ly, Amerikada tūratyn Ajar esımdı qyz ta­qii men qazaqşa sözder kestelengen hu­diler tıgedı. Ankarada bır top maman dom­byra jasap, satady. Şveisariida tekemet to­qityn qandasymyz tūrady. Juyrda Chehiida qamşy öretın qazaq tūratynyn estıp bıldık.

1996 jyldan berı kölık jöndeumen ainalysamyn

Nūrlan Beisekeev – Qarağandy ob­lysy Bū­qar jyrau audanyndağy Puşkino (qazırgı Aqbel) auylynda düniege kel­gen. Sodan soñ sol audanğa qarasty Pet­rov­ka eldı mekenınde mektep tabaldyryğyn at­tağan. Onda şaruaşylyq agronomy bo­lyp eñbekke aralasqan ol toqsanynşy jyl­dardağy toqyrau saldarynan auyldy artqa qaldyryp, qalağa qonys audarğan.

«Ol uaqytta qūldyrau qatty sezıldı. Son­dyqtan 1996 jyly qalağa köşıp kelıp, kö­lık jöndeumen ainalysa bastadym. Esep­tep qarasam, sol  kezden qazırge deiın kölık jö­ndeu ısımen ainalysyp keledı ekenmın. 2008 jylğa deiın bırneşe serviste av­to­me­hanik bolyp jūmys ıstedım. Odan soñ seh şeberı, sosyn seh basşysy lauazymyna tağaiyndaldym. Keiın tehnikalyq direk­tor qyzmetın atqardym. Chehiiğa ketkenge deiın seh basşysy bolyp jūmys ıstedım», – deidı Nūrlan.


Elde basşylyq qyzmet atqarğan Nūr­lan­nyñ şetelge jūmysqa keluıne ne türtkı bolğany bärımızdı qyzyqtyratyny anyq. Körgen-bılgen oiğa azyq ekenın alğa tart­qan ol mūnda köpşılık oilağandai saihat­tau­ğa emes, jūmys ısteuge kelgenın aitady.

«Özge el tūrğyndarynyñ qalai tūra­tynyn, qalai jūmys ısteitının körsem deimın. Syrtqa şyğyp, jūmys ıstep körgım kel­dı. Söitıp, Praganyñ mañynda orna­las­qan Grades-Kralove qalasyna kelıp, jū­mys­qa ornalastym. Mūnda firmada kölık jön­deuşı bolyp jūmys ısteimın. Būl qa­lada tūryp jatqanyma bır jarym jyl bol­dy», – deidı ol mūndağy jūmysy özıne ūnaitynyn aityp. 

Qamşy örudı öz betımşe üirendım

Nūrlannyñ qamşy öretının estıgen bız onyñ Qazaqstanda jürıp üiren­gen bolar dep oilasaq, qatelesıppız.

«Men qamşy örudı osynda öz betımşe üiren­dım. Bızdegı jūmys uaqyty – on sağat. Jū­mystan şyğyp, keşke üige barğanda ışıñ pysady. Al men üide şalqaiyp jat­qan­dy ūnatpaityndardyñ qatarynanmyn. Telefon nemese teledidarğa telmıruge – janym qas. Dūrysy, jūmysta qalyp, qam­şy öreiın dep şeştım. Sosyn internetten, YouTube-ta qamşyny qalai dūrys öru kerek ekenın 2-3 ret körıp aldym da, bır künı özım ıstep kördım. Alğaşynda qolymda qan­dai material bar, sodan örıp şyqqan edım. Bırde dänekerleuşı kietın terı far­tukten ıstedım. Sosyn tapsyrys berıp, kä­dım­gı terını satyp alatyndy şyğardym. Būl ısım köpşılıkke ūnasa kerek», – dei­dı maman qoly qalt etse bos otyrmaitynyn tılge tiek etıp.

«Aitpaqşy, Pragada mäñgıge qalaiyn dep jatqan joqpyn. Jūmys ısteimın de, so­dan soñ elge qaitamyn», – deidı Nūrlan sö­zımızdı bölıp, – «Tek qol qusyryp otyrmas üşın bırdeñe ısteuım kerek boldy. Bastap­qyda türlı zat sala­tyn kärzeñke örsem be de­gen oi bolğan. Sosyn şe­t­el­­dıkterge erek­şe bolyp körınetın ūlttyq būiymdy nege ja­sap körmeske dep oi­ladym. 

Osyn­dağy belsendı ūl-qyzdar­dyñ bır mere­kege qyzu daiyn­dyq jürgızıp jatqan bo­la­tyn. Bıreuı «Men bauyr­saq äzırlep äkelemın» dese, endı bırı «Men asyq ızdep kö­reiın», al keibıreuı «Men qo­löner būiymdarymyzdy tauyp köreiın» dep jamy­ra­sa aityp, bel­sendılık ta­­­­­nytty. Sol kezde men «On­da men qamşy örıp äke­leiın» dep ūsynys aittym. Jū­mysqa kelıp, jasap kör­gen edım. Qo­lym­nan keledı eken. Sodan berı būl ıs hob­biı­me ai­nalyp kettı. J­ū­mys aiqtalğan soñ, sonda qalyp, neşe türlı būiymdar äzırleimın. Qam­şydan bölek, terıden bılezık jasap şy­ğardym. Aldağy uaqytta tağy köp närse ıs­tegım keledı», – deidı Nūrlan mūnymen toq­tap qalmaitynyn aityp. 

Nūrlannyñ būl şeberlıgı turaly Chehiidağy belsendı qazaqtar ğana bı­ledı. Syrtta jürıp, töl mädenietımızdı dä­rıp­tep jürgen bır top jas Praga alañyn­da ötetın türlı mädeni iventterge Nūrlandy da jiı şaqyrady eken.

Praganyñ ülken alañynda qamşy öruden şeberlık synybyn ötkızemın

«Byltyr qyrküiekte osynda jyl saiyn ötetın REFUFEST festivalıne qa­tys­tym. Onda Chehii aumağynda tūratyn türlı ūlt ökılderı öz mädenietı men dästürın ūlt­­tyq tağamdar men būiymdar arqyly ta­­nystyrady. Osyndağy belsendı qazaq qy­zy Darina Jūmağūlova qolqa salğan soñ, sonda qazaq būryşyn äzırlep, ji­nal­ğan jūrt­şy­lyqqa Qazaqstandy tanystyr­dyq.

Men ekı qamşy äzırledım. Alaida ol uaqytta täjıribem az bolatyn. Eñ oñaiyn ördım. Al qazır käsıbi maman­myn desem de bolady. Qazır būrynğydan da kür­delısın ısteimın. Bırte-bırte material­dar men qūral-jabdyqtar jinap jatyr­myn», – deidı ol ūlttyq būiym bolğasyn mūny sapaly etıp jasau mañyzdy ekenın aityp.

Onyñ qamşy öretının Chehiidağy qazaqtar ğana bıledı. Az söilep, köp äreket etkendı qūp köretın ol köpşılıktıñ közıne tüskendı ūnatpaityn sekıldı. 

«Degenmen aldağy uaqytta habarlan­dyru jasamaqpyn. Chehiidan bölek, basqa elderde bızdıñ mädenietke qyzyğa qarai­tyn­dar da tapsyrys berıp qalar. Bır qyzy­ğy, qazır syrtty aitpağanda, Qazaqstanda menıñ qamşy öre alatynymdy estıp-bılgen ta­nystarym tapsyrys berıp jatyr. Ara­synda orystar da bar. Künı keşe 5 qamşyğa tapsyrys berdı.

Osynda 30 jyl būryn kö­şıp kelgen, qazır qoi ösıretın jeke fir­masy bar Ashat esımdı bauyrymyz tūrady. Bız onda jiı jinalyp, samaurynnan şai ışıp, qazaqşa et pısıremız. Ol menıñ qamşy öretınımdı körıp, ötınış aitqan edı. Men oğan bır qamşy jasap, syiğa tarttym», – deidı Nūrlan mūnda tūratyn qazaqtardyñ jiı bas qosatynyn aityp.

13-säuır künı Qazaq Nomad qauymdas­ty­ğy­nyñ bastamasymen Praganyñ Pank­rach atty ülken saibağynda Nauryz mere­ke­sı toilanbaq. Nūrlan kemı 500 adamnyñ ba­syn qosudy közdep otyrğan būl iventte köpşılıkke qamşy öruden şeberlık synybyn ötkızbek.

«Qamşynyñ türlı örımı bar. Tört örım, alty örım, segız örım dep bö­lınedı. Būiyrsa, ğasyrlar boiy ūstağan ūlt­tyq būiymdarymyzdyñ bırı, halqymyz­dyñ tūrmys-tırşılıgınde, salt-dästürınde erekşe oryn alatyn qamşyny qalai öre­tının şeteldıkterge körsetpekpın», – deidı Nūrlan söz soñynda.

Äzırlegen

Älii TILEUJANQYZY

turkystan.kz