Bügınde ūlttyq brendımızge ainalğan qymyz ben qazy-qartany Europada, sonyñ ışınde Germaniida bızden kem emes äzırleitın mamandar bar ekenın estıp jürmız. Sol sekıldı ūlttyq naqyştağy kiımder men zergerlık būiymdardy elden ğana emes, syrtta jürıp-aq satyp aluğa bolady. Mysaly, Amerikada tūratyn Ajar esımdı qyz taqii men qazaqşa sözder kestelengen hudiler tıgedı. Ankarada bır top maman dombyra jasap, satady. Şveisariida tekemet toqityn qandasymyz tūrady. Juyrda Chehiida qamşy öretın qazaq tūratynyn estıp bıldık.
1996 jyldan berı kölık jöndeumen ainalysamyn
Nūrlan Beisekeev – Qarağandy oblysy Būqar jyrau audanyndağy Puşkino (qazırgı Aqbel) auylynda düniege kelgen. Sodan soñ sol audanğa qarasty Petrovka eldı mekenınde mektep tabaldyryğyn attağan. Onda şaruaşylyq agronomy bolyp eñbekke aralasqan ol toqsanynşy jyldardağy toqyrau saldarynan auyldy artqa qaldyryp, qalağa qonys audarğan.
«Ol uaqytta qūldyrau qatty sezıldı. Sondyqtan 1996 jyly qalağa köşıp kelıp, kölık jöndeumen ainalysa bastadym. Eseptep qarasam, sol kezden qazırge deiın kölık jöndeu ısımen ainalysyp keledı ekenmın. 2008 jylğa deiın bırneşe serviste avtomehanik bolyp jūmys ıstedım. Odan soñ seh şeberı, sosyn seh basşysy lauazymyna tağaiyndaldym. Keiın tehnikalyq direktor qyzmetın atqardym. Chehiiğa ketkenge deiın seh basşysy bolyp jūmys ıstedım», – deidı Nūrlan.

Elde basşylyq qyzmet atqarğan Nūrlannyñ şetelge jūmysqa keluıne ne türtkı bolğany bärımızdı qyzyqtyratyny anyq. Körgen-bılgen oiğa azyq ekenın alğa tartqan ol mūnda köpşılık oilağandai saihattauğa emes, jūmys ısteuge kelgenın aitady.
«Özge el tūrğyndarynyñ qalai tūratynyn, qalai jūmys ısteitının körsem deimın. Syrtqa şyğyp, jūmys ıstep körgım keldı. Söitıp, Praganyñ mañynda ornalasqan Grades-Kralove qalasyna kelıp, jūmysqa ornalastym. Mūnda firmada kölık jöndeuşı bolyp jūmys ısteimın. Būl qalada tūryp jatqanyma bır jarym jyl boldy», – deidı ol mūndağy jūmysy özıne ūnaitynyn aityp.
Qamşy örudı öz betımşe üirendım
Nūrlannyñ qamşy öretının estıgen bız onyñ Qazaqstanda jürıp üirengen bolar dep oilasaq, qatelesıppız.
«Men qamşy örudı osynda öz betımşe üirendım. Bızdegı jūmys uaqyty – on sağat. Jūmystan şyğyp, keşke üige barğanda ışıñ pysady. Al men üide şalqaiyp jatqandy ūnatpaityndardyñ qatarynanmyn. Telefon nemese teledidarğa telmıruge – janym qas. Dūrysy, jūmysta qalyp, qamşy öreiın dep şeştım. Sosyn internetten, YouTube-ta qamşyny qalai dūrys öru kerek ekenın 2-3 ret körıp aldym da, bır künı özım ıstep kördım. Alğaşynda qolymda qandai material bar, sodan örıp şyqqan edım. Bırde dänekerleuşı kietın terı fartukten ıstedım. Sosyn tapsyrys berıp, kädımgı terını satyp alatyndy şyğardym. Būl ısım köpşılıkke ūnasa kerek», – deidı maman qoly qalt etse bos otyrmaitynyn tılge tiek etıp.

«Aitpaqşy, Pragada mäñgıge qalaiyn dep jatqan joqpyn. Jūmys ısteimın de, sodan soñ elge qaitamyn», – deidı Nūrlan sözımızdı bölıp, – «Tek qol qusyryp otyrmas üşın bırdeñe ısteuım kerek boldy. Bastapqyda türlı zat salatyn kärzeñke örsem be degen oi bolğan. Sosyn şeteldıkterge erekşe bolyp körınetın ūlttyq būiymdy nege jasap körmeske dep oiladym.
Osyndağy belsendı ūl-qyzdardyñ bır merekege qyzu daiyndyq jürgızıp jatqan bolatyn. Bıreuı «Men bauyrsaq äzırlep äkelemın» dese, endı bırı «Men asyq ızdep köreiın», al keibıreuı «Men qolöner būiymdarymyzdy tauyp köreiın» dep jamyrasa aityp, belsendılık tanytty. Sol kezde men «Onda men qamşy örıp äkeleiın» dep ūsynys aittym. Jūmysqa kelıp, jasap körgen edım. Qolymnan keledı eken. Sodan berı būl ıs hobbiıme ainalyp kettı. Jūmys aiqtalğan soñ, sonda qalyp, neşe türlı būiymdar äzırleimın. Qamşydan bölek, terıden bılezık jasap şyğardym. Aldağy uaqytta tağy köp närse ıstegım keledı», – deidı Nūrlan mūnymen toqtap qalmaitynyn aityp.
Nūrlannyñ būl şeberlıgı turaly Chehiidağy belsendı qazaqtar ğana bıledı. Syrtta jürıp, töl mädenietımızdı därıptep jürgen bır top jas Praga alañynda ötetın türlı mädeni iventterge Nūrlandy da jiı şaqyrady eken.
Praganyñ ülken alañynda qamşy öruden şeberlık synybyn ötkızemın
«Byltyr qyrküiekte osynda jyl saiyn ötetın REFUFEST festivalıne qatystym. Onda Chehii aumağynda tūratyn türlı ūlt ökılderı öz mädenietı men dästürın ūlttyq tağamdar men būiymdar arqyly tanystyrady. Osyndağy belsendı qazaq qyzy Darina Jūmağūlova qolqa salğan soñ, sonda qazaq būryşyn äzırlep, jinalğan jūrtşylyqqa Qazaqstandy tanystyrdyq.
Men ekı qamşy äzırledım. Alaida ol uaqytta täjıribem az bolatyn. Eñ oñaiyn ördım. Al qazır käsıbi mamanmyn desem de bolady. Qazır būrynğydan da kürdelısın ısteimın. Bırte-bırte materialdar men qūral-jabdyqtar jinap jatyrmyn», – deidı ol ūlttyq būiym bolğasyn mūny sapaly etıp jasau mañyzdy ekenın aityp.

Onyñ qamşy öretının Chehiidağy qazaqtar ğana bıledı. Az söilep, köp äreket etkendı qūp köretın ol köpşılıktıñ közıne tüskendı ūnatpaityn sekıldı.
«Degenmen aldağy uaqytta habarlandyru jasamaqpyn. Chehiidan bölek, basqa elderde bızdıñ mädenietke qyzyğa qaraityndar da tapsyrys berıp qalar. Bır qyzyğy, qazır syrtty aitpağanda, Qazaqstanda menıñ qamşy öre alatynymdy estıp-bılgen tanystarym tapsyrys berıp jatyr. Arasynda orystar da bar. Künı keşe 5 qamşyğa tapsyrys berdı.
Osynda 30 jyl būryn köşıp kelgen, qazır qoi ösıretın jeke firmasy bar Ashat esımdı bauyrymyz tūrady. Bız onda jiı jinalyp, samaurynnan şai ışıp, qazaqşa et pısıremız. Ol menıñ qamşy öretınımdı körıp, ötınış aitqan edı. Men oğan bır qamşy jasap, syiğa tarttym», – deidı Nūrlan mūnda tūratyn qazaqtardyñ jiı bas qosatynyn aityp.
13-säuır künı Qazaq Nomad qauymdastyğynyñ bastamasymen Praganyñ Pankrach atty ülken saibağynda Nauryz merekesı toilanbaq. Nūrlan kemı 500 adamnyñ basyn qosudy közdep otyrğan būl iventte köpşılıkke qamşy öruden şeberlık synybyn ötkızbek.
«Qamşynyñ türlı örımı bar. Tört örım, alty örım, segız örım dep bölınedı. Būiyrsa, ğasyrlar boiy ūstağan ūlttyq būiymdarymyzdyñ bırı, halqymyzdyñ tūrmys-tırşılıgınde, salt-dästürınde erekşe oryn alatyn qamşyny qalai öretının şeteldıkterge körsetpekpın», – deidı Nūrlan söz soñynda.
Äzırlegen
Älii TILEUJANQYZY