«Taşkent qazaqtary» paraqşasy arqyly jūrtqa jaqsylyq jasaityn Jañabai

06 May'sym, 2024

Äleumettık jelıde Türkii, Resei, Özbekstanda tūratyn qa­zaqtardyñ basyn bırıktıretın paraqşalar jeterlık. Onyñ ışındegı eñ köp qoldanuşy jazylğany  – «Taşkent qazaqtary» paraqşasy. 60 myñğa juyq jazyluşysy bar būl paraqşanyñ aşyl­ğanyna nebärı tört-aq jyl bolğan. Keiın bılgenımızdei, ol paraqşany jürgızetın Jañabai İsraiylov tört jyl ışınde qyruar ıs atqaryp, köp jobağa bastamaşy bolğan. Bız būl paraqşa turaly su tasqyny kezınde Özbekstan qazaqtarynyñ atynan zar­dap şekkenderge gumanitarlyq kömek jöneltken kezde ğana bıldık. Osy rette auyl-auyldy aralap, onda tūratyn qazaqtar turaly mä­lımetter jinap jürgen Jañabaiğa habarlasyp, äñgımelesken edık.

– «Taşkent qazaqtary» paraqşasy äu basta solai ataldy ma, älde atauy keiın özgertıldı me?

– Äu basta osylai ataldy. Men Taşkent ob­lysy Bostandyq audanyna qarasty Abai auylynda düniege kelgenmın. Men sekıldı qazaqtardyñ Özbekstannyñ qai būryşynda ne ıstep, ne qoiyp jürgenın bılgım keldı. Me­nıñ tabanym timegen auyl köp. Bız bıluge tiıs aimaqtar jeterlık. Men sol auyldarda köp şoğyrlanğan qazaqtardyñ tūrmys-tırşılıgın şynaiy körsetudı maqsat ettım. Auyl ışın aralap, mūnda qanşa qazaq tūra­tynyn, kımnıñ qai rudan taraitynyn, ol auyldan şyqqan tanymaldardan kım bar eke­nı turaly mälımet jinap, tıptı mektebı men köşesın de videoğa tüsırıp, sony paraq­şa­ğa jükteitınmın. Alaida mūnyñ bärın özım üşın salyp jürdım. Ol kezde men osyn­dai tanymal bloger bolamyn degen maqsatty kö­zdemedım.

– Özıñ paraqşanyñ töbesıne jazyp qoi­ğandai, mūnyñ «Özbekstandağy qa­zaqşa №1 paraqşağa» ainalğanyn qa­­şan tüsındıñ?

– Ä degende auyldardy aralağan kezde tü­­­sı­rılgen suretter men videolardy jük­te­gen kezde Qazaqstanğa nemese basqa elge kö­şıp ketkenderdıñ bırazy «Mynau – menıñ tu­ğan auylym. Körıp, jylap aldym», «Menıñ kö­şıp ketkenıme osynşama jyl boldy. Sa­ğy­nyp jür edım, myna videony körıp, mau­qymdy bır basyp aldym» dep pıkır qaldyrğan bo­latyn. Jekeme de jazyp, būl qai auyl eke­nın sūrastyrğandar boldy. Men būl p­a­raqşany tört jyl būryn, älemdı pandemii jai­lap tūrğan kezde aşqan bolatynmyn. Şe­kara jabyq. Eşkım tuystaryna bara al­maidy. Degenmen men sol sätte auyldarğa jiı baratynmyn. Sol kezde Qarağandy, Pet­ropavlğa köşıp ketken bauyrlastar tuys­ta­ryn körmegenıne 5-6 jyl bolğanyn, auyl­dyñ özgerıp ketkenın aityp, artynşa mağan al­ğysty qarşa boratyp, jyly lebızderın ai­mai jazatyn. Uaqyt öte kele repost ja­sai­tyndar sany artty. «Mynau – bızdıñ auyl ğoi!» dep öz paraqşalaryna jükteitın boldy. Qala berdı, auyldastaryna, tuystaryna joldai­tyn­dar sany artty. Sodan soñ basqa auyl­da­ğylar jekeme şyğyp, «Bızdıñ auyldy ke­lıp, tüsırseñşı. Bız de auylymyzdy «Taşkent qa­zaqtary» paraqşasynan körgımız keledı» dep şaqyratyndy şyğardy. Negızı, är auyl­ğa özım baruğa tyrysamyn. Ondağy ortany öz közıñmen körgenge ne jetsın! Degenmen öte alys ornalasqan auyldağylar da bız tu­ra­ly estıp, özderı köp video tüsırıp jı­be­redı. Mūny körgen ekınşı auyldağylar qolqa sa­lady. Sol kezde özımnıñ  paidaly ıspen ai­na­ly­syp, dūrys bağytta kele jatqanymdy tü­sındım. Qazır de köp auyldyñ tūrğyndary şaqyrady. Törge ozdyryp, asty-üstımızge tü­sıp, qonaq etıp, kütedı. Qūdaiğa şükır, bar­ğan jerde syilymyn. Äsırese, Nauryz mei­ra­my kezınde köp auyl tūrğyndary şaqy­ra­dy. Betın qaitarmai, baryp qaituğa ty­ry­­­­samyn. Men ol jaqqa qūr qol barmaimyn, ärı özım de qūr qol qaitpaimyn. Ülkenderdıñ äñ­gımesıne susyndap, aqyl-keñesterın türtıp ala­myn. Bır auylğa barğanda jüzge jaqyn­da­ğan, aşarşylyqtyñ kuäsı bolğan, soğysqa ba­ryp qaitqan atamen söileskenım älı de sa­namda sairap tūr. Ol kısı tarihty beske bıledı eken. «Qazaqtar myna jerdı meken­de­gen. Myna jyly köşken» dep tıptı jylyna deiın däl aityp, bıraz mälımettı jaiyp sal­dy. Mūndai jerden qaitqym kelmei, qū­lağymnyñ qūryşy qanğanşa tyñdai bergım ke­ledı. Tağy bır aitarym, osyndai qazynaly qa­riilarymyz tūratyn auylğa baratyn kez­de kömektesetın adamdar jeterlık. Jany jo­mart ağalarymyz «Qarjylai bolsyn, kö­megımızdı aimaimyz. Sen bızge ait» dep ağy­nan jarylady. Bır auylğa baru kerek bol­sa, kölık jıberıp, qoldap otyrady. Aita ke­ter­lıgı, ädepkıde köpşılık būl ıske asa sene qoi­mady. «Mūnyñ ne keregı bar? Onyñ bärın tü­sırıp, ne qylasyñ?» dep aitqandar boldy. Al qazır būl Özbekstandağy ärbır qazaqtyñ ız­dep jürıp qaraityn paraqşasyna ai­nal­dy.

– Özıñ tūryp jatqan qalada da qa­zaq­tar köp. Nelıkten qaladağy emes, auyl­dağy qazaqtardyñ tūrmys-tır­şı­lıgın köbırek körsetkıñ keldı?

– Dūrys aitasyz, qalada da köp qazaq tū­ra­dy. Degenmen auyl – bızdıñ altyn qazy­na­myz ğoi. Özıñnıñ kım ekenıñdı, qaidan şyq­qanyñdy ūğyndyratyn jer. Auyl kel­betıne, onyñ tūrğyndaryna basymdyq bere­tı­nım de sondyqtan. Qaladağylar men jük­te­gen suret-videolardy körıp, şyqqan tegın, tu­ğan jerın ūmytpasa eken deimın. Qaida jür­sek te qazaqilyğymyzdy joğaltpaiyq, jön-jo­ralğymyzdy, ädet-ğūrpymyzdy, salt-däs­tü­rımızdı bılıp jüreiık degen oidy közdedım. Men auylda tuyp-öskendıkten mūnyñ bärın je­tık bılemın. Al qalada tūra­tyn jastar ne­mese auyldan erte ketıp qal­ğandardyñ kei­bırı menıñ bıletınımnen habardar boluy ekı­talai. «Bızde osyndai ru bar ma edı?», «Qa­zaqta mūndai salt-dästür bar ekenın bıl­mep­pın» degendei pıkır qaldyryp jatady. Sol kezde bastağan būl ısımnıñ beker emes ekenın jete tüsınemın.

– Senı tanityn köpşılık osy paraq­şa arqyly bıraz mūqtaj adamğa qol ūşyn sozğanyñdy aitqan edı. Qaiy­rym­dylyq ıspen de ainalysady eken­sıñ­der.

– İä. Basynda būl ıske asa ma, joq pa, bıl­­­medım. Paraqşa aşylğan soñ bıraz ua­qyt­tan keiın menıñ auylymda meşıttıñ qūry­ly­sy bastaldy. Ol kezde paraqşada 10 myñ ja­zyluşy bolatyn. Sosyn jazyluşylar būl ıske kömektese ala ma eken, köreiın de­dım. Sodan soñ storiske «Osyndai auylda me­şıt salynyp jatyr. Qoldan kelgenşe kö­mektesseñızder» dep jazğanym sol edı, az ua­qyt ışınde 1 000 dollarğa juyq aqşa ji­nal­dy. Ol aqşanyñ bır tiynyna da timei, me­şıt ökılıne «Taşkent qazaqtary» paraq­şa­synyñ atynan kömek dep tapsyrdym. So­dan soñ paraqşama jazylğan janaşyr, jo­mart jandar kömegımen köp igı ıske bas­tama­şy bola alatynymyzdy tüsındım. Sodan keiın türlı auruğa şaldyqqan balalarğa qor aşu ısın qolğa aldyq. Alys auylda tūratyn er­lı-zaiyptynyñ bır jasar qyzyna Tür­kii­ğa baryp em alu üşın qomaqty qarajat ke­rek eken. Dereu esepşot aşyp, paraqşağa ol tu­raly mälımet salyp, kömek sūradyq. Nä­ti­jesınde, 50 myñ dollar (teñgege şaqqanda – 22 288 500) jinaldy. Türkiiğa baryp qa­­jet em-domyn alyp kelgen ol balaqaidyñ qa­zır jağdaiy jaqsy. Şükır. Sol sekıldı 10 şaq­ty kömekke zäru bauyr­las­tarğa qajet qarjysyn ji­nap, kömektestık. Qazır de «Qor aş. Jariila. Bızge kö­mektes» dep türlı se­be­bın aityp, jazatyndar je­terlık. Alaida mūny üne­mı jasaityn bolsam, pa­­raqşadağy belsendılık bä­­señdep qalady. Sebebı pa­raq­­şağa jazylğan 60 myñğa juyq qoldanuşy türlı kontenttı qalaidy. Airyqşa aita keterlıgı, 60 myñ qoldanuşynyñ barlyğy – öz erkımen jazylğandar. Bäzbıreuler se­kıldı, qolmen san jasap alğan tügım joq. Sondyqtan bolar, olar kez kelgen bastamağa bel­sendı aralasady. Degenmen ara-tūra qor aşyp tūramyn. Mysaly, jyl saiyn oqu jyly bastalar kezde qor aşyp, qarajat jinaimyz. Sosyn ol aqşağa sabaqqa qajet qūral­dardy satyp alamyz da, är auyldy ara­lap, onda ata-anasy joq, tūrmysy naşar oqu­şylarğa ony taratamyz. Odan bölek, jesır qalğan, mümkındıgı şekteulı äielderge azyq-tülık äkelıp beremız. Jalpy aitqanda, qi­nalyp jürgenderge beijai qaramai, kö­mektesuge tyrysamyz.

– Qazaqstandyqtardy äbıgerge sal­ğan su tasqyny kezınde de ünsız qal­ma­dyñdar. Köp eldegı qandastar kömek qo­lyn sozyp jatqanda, sender Özbek­stan­dağy bırneşe belsendı qazaqpen bırı­gıp, qor aşqandaryñdy kördık.

– Köp auylğa baryp, kömektesıp jür­ge­nım­dı jaqsy bıletın Özbekstan qazaqtary «Sen nege qor aşpai jatyrsyñ? Sen basta, bız senı qoştaimyz. Sağan senemız. Kömek­te­se­mız» dep jazdy. Men bastapqyda ūzaq oi­lan­dym. Sebebı būl bız būryn ıstep jürgendei emes, auqymdy ıs. Jauapkerşılık jügı zıldei. So­syn az ğana qarajat jinalyp, elden ūit bo­lyp qalmai ma degen de oi maza bermedı. Ärı ol gumanitarlyq kömektı Qazaqstanğa jet­kıze alatyn kölık taba alamyz ba dep ta­ğy da uaiymdadym. Degenmen keiın Taş­kent­tegı qazaq mädeni ortalyğy, meiram­ha­nağa ielık etetın, käsıpker ärı bloger Mehnat Bes­barmaqovpen bırıgıp, būl ıstı bastap ket­tık. Qor aşyp, kömek jinap jatqany­myz­dy paraqşağa jariiladyq. Sol-aq eken, köp auyl tūrğyndary 15-20 şaqty kölıkke tiel­gen azyq-tülıktı bız aitqan jerge jet­kızıp berdı. Bız «Osyndai auyldan osyndai kö­mek keldı» dep videoğa tüsırıp, paraqşağa jüktep otyrdyq. Mūny körgen basqa auyldağylar «Al bız nege ünsız jatyrmyz? Bız nege qimyl­damaimyz? Bauyrlarymyzğa osyndai qiyn şaqta kömektespesek, qaşan kömegımız tiedı endı?» dep özderı bastama kö­terıp, qajet zat­tardy jinap, bızge äkep tas­tady. Bız ji­nal­ğan kiım-keşek, azyq-tü­lık, tösek-oryndy jük kölıkterıne tiep, su tasqynynan qatty zar­dap şekken Qos­ta­nai oblysyna jıberdık.

– «Taşkent qazaqtary» paraqşasyn Öz­bekstan qazaqtary ğana emes, Qazaq­stan­dağy köpşılık te jıtı baqylap oty­rady eken.

– İä. Qazaqstanda tūratyn köp adam Instagram-ğa «Taşkent», «qazaq» dep jazsaq, bı­rınşı sızdıñ paraqşañyz şyğady» dep ja­za­dy. Qazaqstandağylar köbıne «Taşkentte qai jerge barsaq bolady?» dep sūraidy. So­syn auruhanalar turaly mälımettı de jiı kerek etedı. Men «Qai jerdegı klinika jaqsy em­deidı? Qai ortalyqta myqty därıger jū­mys ısteidı?» dep saualnama äzırleimın. Söi­tıp, köpşılıktıñ kömegıne süienıp, elden kel­genderdıñ köñılınen şyğatyn därıger­ler­dı tauyp beremız. Odan qalsa, qazaq­stan­dyq­tardyñ keden beketınde nemese sol mañaida ūmy­typ ketken tölqūjattaryn, jürgızuşı kuä­lıkterın tauyp beremız. Qūjattaryn jo­ğaltyp alğandar bırden mağan jazady. Men mūny storiske salamyn, köp küttırmei jo­­ğalğan qūjattar tabylyp, iesıne qaita­ry­lady. Tağy bır aita keterlıgı, Qazaqstanda bız­dı baqylaityn bauyrlastar paraqşa as­tyna köp pıkır qaldyrady. Oğan Özbekstan qa­zaqtary jauap qaitaryp, özara bailanys ornatady. Arasynda eldegılerdıñ «Atajūrtqa qai­tyñdar», «Bız jaqqa köşıp kelıñder» de­genıne bızdıkıler «Bız osy jaqta da jaqsy ömır sürıp jatyrmyz. Ol jaqqa qydyryp bar­saq ta jetedı» dep jazyp, bır-bırıne bauyr­maldyq tanytyp, tanysyp jatady.

– Paraqşağa jarnama jiı salyna­ty­nyn baiqadym. Sen būl ıstı jalğyz jür­gızesıñ be, älde kömekşılerıñ bar ma?

– Jarnama salynady. Odan aqşa da tü­se­dı. Qazır de jarnama berıp jatqandar je­ter­lık. Alaida mūnyñ bärın bet albaty sala ber­señ, tağy bolmaidy. Joğaryda aityp öt­kenımdei, belsendılık bäseñdeidı. Qaitsem de aqşa tabamyn degendı közdemeimın. Ara-tūra mağynaly, qyzyq videolar salğandy qūp köremın. Negızı, köp jūmysty özım at­qa­ra­myn. Degenmen auyldarğa barğanda kö­mek­te­setın bırneşe jıgıt bar. Ärkımnıñ öz mın­de­tı bar. Bıreuı sūraq-jauap jürgızse, bıreuı kon­tent tüsıredı. Endı bıreuı mağan kö­mek­te­se­dı. Aldağy uaqytta tärbielık mañyzy bar vain­dar tüsırudı qolğa almaqpyz. Bızde Taş­kentte vain tüsıretın qazaqtar joqtyñ qasy. Vaindy jeñıl-jelpı, arzan külkı üşın tü­sırgımız kelmeidı. Ondağy basty maqsat – qazır jaman jolda jürgen bauyrlary­myz­dyñ esın jidyru. Sondyqtan ömırden alyn­ğan oqiğalarğa süienıp, ssenarii jazyp, ül­ken bır igı ıs bastamaqpyz. Negızı, menı köp­şılık jūmys ıstemeidı, äleumettık jelı­nıñ kömegımen kün körıp jür dep oilaidy eken. Negızı, men basqa salada jūmys ısteimın. Al qalğan ıstı demalys künderıme josparlap, retın keltırıp, tüsırıp kelemın.

– Sen qaida jūmys ısteisıñ sonda?

– Men Şyrşyq qalasynda mys qūby­ryn şyğaratyn zauytta jūmys ısteimın. Mūny bılmeitın köpşılık «Sen sonda jūmys ıs­teisıñ be? Ary-berı jügırıp jüresıñ ğoi» dep tañğalady. «Älbette, jūmys ısteimın. Ary-berı jügırgenıme mağan eşkım aqşa tö­lemeidı ğoi» desem de, senbeitınder bar. «Qoi, sen ötırık aityp tūrsyñ. Sen inter­net­ten köp aqşa tabasyñ» dep boi bermeidı. İn­ternetten paida tauyp jatqan tügım joq. Jarnama salğanym üşın aqşa tölenetını ras. Alaida ol soma menıñ anau auyldan my­na auylğa barğanda jūmsalğan şyğyndy ğa­na öteidı. Al özım küneltu üşın zauytta jū­mys ısteimın. Būl aitqanyma älı sen­bei­tın­der bar. Joğaryda atap ötkenımdei, men pa­raqşanyñ belsendılıgın paidalanyp, qyruar qarjy tabudy közdep jürgenım joq. Men üşın ruhani qūndylyq bärınen joğary tūrady.

– Zauytta tynbai eñbektenıp jürıp, qo­ğamdyq jūmysty qatar alyp, auyl­dardy aralap jürgen sağan alğystan bas­qa aitarymyz joq!

– Rahmet! Rasynda, mağan bızdıñ pa­raq­şa­da qarapaiym halyqtyñ dauysy estıletın se­kıldı körınedı. Tek mūny der kezınde tüsın­ge­nıme rizamyn. Köpşılıgı menı körse «Äi, sen anau bloger bala emessıñ be?» dep tanyp jat­sa, endı bıreulerı ««Jaraisyñ. Sen dūrys jol­da kele jatyrsyñ. İgı ıster atqaryp jür­sıñ. Basa ber! Şaba ber! Bız senı qol­dai­myz. Kömektesemız» dep rizaşylyq bıldırıp ja­tady. Mūndaidy estıgen saiyn ruhtana tü­se­mın, qazırgıden de köp qaiyrymdy ärı pai­daly ıs jasağym kelıp tūrady.

– Iske sät! Äñgımeñe rahmet!

 

Sūhbattasqan

Älii TILEUJANQYZY

turkystan.kz

 

+