Äleumettık jelıde Türkii, Resei, Özbekstanda tūratyn qazaqtardyñ basyn bırıktıretın paraqşalar jeterlık. Onyñ ışındegı eñ köp qoldanuşy jazylğany – «Taşkent qazaqtary» paraqşasy. 60 myñğa juyq jazyluşysy bar būl paraqşanyñ aşylğanyna nebärı tört-aq jyl bolğan. Keiın bılgenımızdei, ol paraqşany jürgızetın Jañabai İsraiylov tört jyl ışınde qyruar ıs atqaryp, köp jobağa bastamaşy bolğan. Bız būl paraqşa turaly su tasqyny kezınde Özbekstan qazaqtarynyñ atynan zardap şekkenderge gumanitarlyq kömek jöneltken kezde ğana bıldık. Osy rette auyl-auyldy aralap, onda tūratyn qazaqtar turaly mälımetter jinap jürgen Jañabaiğa habarlasyp, äñgımelesken edık.
– «Taşkent qazaqtary» paraqşasy äu basta solai ataldy ma, älde atauy keiın özgertıldı me?
– Äu basta osylai ataldy. Men Taşkent oblysy Bostandyq audanyna qarasty Abai auylynda düniege kelgenmın. Men sekıldı qazaqtardyñ Özbekstannyñ qai būryşynda ne ıstep, ne qoiyp jürgenın bılgım keldı. Menıñ tabanym timegen auyl köp. Bız bıluge tiıs aimaqtar jeterlık. Men sol auyldarda köp şoğyrlanğan qazaqtardyñ tūrmys-tırşılıgın şynaiy körsetudı maqsat ettım. Auyl ışın aralap, mūnda qanşa qazaq tūratynyn, kımnıñ qai rudan taraitynyn, ol auyldan şyqqan tanymaldardan kım bar ekenı turaly mälımet jinap, tıptı mektebı men köşesın de videoğa tüsırıp, sony paraqşağa jükteitınmın. Alaida mūnyñ bärın özım üşın salyp jürdım. Ol kezde men osyndai tanymal bloger bolamyn degen maqsatty közdemedım.
– Özıñ paraqşanyñ töbesıne jazyp qoiğandai, mūnyñ «Özbekstandağy qazaqşa №1 paraqşağa» ainalğanyn qaşan tüsındıñ?
– Ä degende auyldardy aralağan kezde tüsırılgen suretter men videolardy jüktegen kezde Qazaqstanğa nemese basqa elge köşıp ketkenderdıñ bırazy «Mynau – menıñ tuğan auylym. Körıp, jylap aldym», «Menıñ köşıp ketkenıme osynşama jyl boldy. Sağynyp jür edım, myna videony körıp, mauqymdy bır basyp aldym» dep pıkır qaldyrğan bolatyn. Jekeme de jazyp, būl qai auyl ekenın sūrastyrğandar boldy. Men būl paraqşany tört jyl būryn, älemdı pandemii jailap tūrğan kezde aşqan bolatynmyn. Şekara jabyq. Eşkım tuystaryna bara almaidy. Degenmen men sol sätte auyldarğa jiı baratynmyn. Sol kezde Qarağandy, Petropavlğa köşıp ketken bauyrlastar tuystaryn körmegenıne 5-6 jyl bolğanyn, auyldyñ özgerıp ketkenın aityp, artynşa mağan alğysty qarşa boratyp, jyly lebızderın aimai jazatyn. Uaqyt öte kele repost jasaityndar sany artty. «Mynau – bızdıñ auyl ğoi!» dep öz paraqşalaryna jükteitın boldy. Qala berdı, auyldastaryna, tuystaryna joldaityndar sany artty. Sodan soñ basqa auyldağylar jekeme şyğyp, «Bızdıñ auyldy kelıp, tüsırseñşı. Bız de auylymyzdy «Taşkent qazaqtary» paraqşasynan körgımız keledı» dep şaqyratyndy şyğardy. Negızı, är auylğa özım baruğa tyrysamyn. Ondağy ortany öz közıñmen körgenge ne jetsın! Degenmen öte alys ornalasqan auyldağylar da bız turaly estıp, özderı köp video tüsırıp jıberedı. Mūny körgen ekınşı auyldağylar qolqa salady. Sol kezde özımnıñ paidaly ıspen ainalysyp, dūrys bağytta kele jatqanymdy tüsındım. Qazır de köp auyldyñ tūrğyndary şaqyrady. Törge ozdyryp, asty-üstımızge tüsıp, qonaq etıp, kütedı. Qūdaiğa şükır, barğan jerde syilymyn. Äsırese, Nauryz meiramy kezınde köp auyl tūrğyndary şaqyrady. Betın qaitarmai, baryp qaituğa tyrysamyn. Men ol jaqqa qūr qol barmaimyn, ärı özım de qūr qol qaitpaimyn. Ülkenderdıñ äñgımesıne susyndap, aqyl-keñesterın türtıp alamyn. Bır auylğa barğanda jüzge jaqyndağan, aşarşylyqtyñ kuäsı bolğan, soğysqa baryp qaitqan atamen söileskenım älı de sanamda sairap tūr. Ol kısı tarihty beske bıledı eken. «Qazaqtar myna jerdı mekendegen. Myna jyly köşken» dep tıptı jylyna deiın däl aityp, bıraz mälımettı jaiyp saldy. Mūndai jerden qaitqym kelmei, qūlağymnyñ qūryşy qanğanşa tyñdai bergım keledı. Tağy bır aitarym, osyndai qazynaly qariilarymyz tūratyn auylğa baratyn kezde kömektesetın adamdar jeterlık. Jany jomart ağalarymyz «Qarjylai bolsyn, kömegımızdı aimaimyz. Sen bızge ait» dep ağynan jarylady. Bır auylğa baru kerek bolsa, kölık jıberıp, qoldap otyrady. Aita keterlıgı, ädepkıde köpşılık būl ıske asa sene qoimady. «Mūnyñ ne keregı bar? Onyñ bärın tüsırıp, ne qylasyñ?» dep aitqandar boldy. Al qazır būl Özbekstandağy ärbır qazaqtyñ ızdep jürıp qaraityn paraqşasyna ainaldy.

– Özıñ tūryp jatqan qalada da qazaqtar köp. Nelıkten qaladağy emes, auyldağy qazaqtardyñ tūrmys-tırşılıgın köbırek körsetkıñ keldı?
– Dūrys aitasyz, qalada da köp qazaq tūrady. Degenmen auyl – bızdıñ altyn qazynamyz ğoi. Özıñnıñ kım ekenıñdı, qaidan şyqqanyñdy ūğyndyratyn jer. Auyl kelbetıne, onyñ tūrğyndaryna basymdyq beretınım de sondyqtan. Qaladağylar men jüktegen suret-videolardy körıp, şyqqan tegın, tuğan jerın ūmytpasa eken deimın. Qaida jürsek te qazaqilyğymyzdy joğaltpaiyq, jön-joralğymyzdy, ädet-ğūrpymyzdy, salt-dästürımızdı bılıp jüreiık degen oidy közdedım. Men auylda tuyp-öskendıkten mūnyñ bärın jetık bılemın. Al qalada tūratyn jastar nemese auyldan erte ketıp qalğandardyñ keibırı menıñ bıletınımnen habardar boluy ekıtalai. «Bızde osyndai ru bar ma edı?», «Qazaqta mūndai salt-dästür bar ekenın bılmeppın» degendei pıkır qaldyryp jatady. Sol kezde bastağan būl ısımnıñ beker emes ekenın jete tüsınemın.
– Senı tanityn köpşılık osy paraqşa arqyly bıraz mūqtaj adamğa qol ūşyn sozğanyñdy aitqan edı. Qaiyrymdylyq ıspen de ainalysady ekensıñder.
– İä. Basynda būl ıske asa ma, joq pa, bılmedım. Paraqşa aşylğan soñ bıraz uaqyttan keiın menıñ auylymda meşıttıñ qūrylysy bastaldy. Ol kezde paraqşada 10 myñ jazyluşy bolatyn. Sosyn jazyluşylar būl ıske kömektese ala ma eken, köreiın dedım. Sodan soñ storiske «Osyndai auylda meşıt salynyp jatyr. Qoldan kelgenşe kömektesseñızder» dep jazğanym sol edı, az uaqyt ışınde 1 000 dollarğa juyq aqşa jinaldy. Ol aqşanyñ bır tiynyna da timei, meşıt ökılıne «Taşkent qazaqtary» paraqşasynyñ atynan kömek dep tapsyrdym. Sodan soñ paraqşama jazylğan janaşyr, jomart jandar kömegımen köp igı ıske bastamaşy bola alatynymyzdy tüsındım. Sodan keiın türlı auruğa şaldyqqan balalarğa qor aşu ısın qolğa aldyq. Alys auylda tūratyn erlı-zaiyptynyñ bır jasar qyzyna Türkiiğa baryp em alu üşın qomaqty qarajat kerek eken. Dereu esepşot aşyp, paraqşağa ol turaly mälımet salyp, kömek sūradyq. Nätijesınde, 50 myñ dollar (teñgege şaqqanda – 22 288 500) jinaldy. Türkiiğa baryp qajet em-domyn alyp kelgen ol balaqaidyñ qazır jağdaiy jaqsy. Şükır. Sol sekıldı 10 şaqty kömekke zäru bauyrlastarğa qajet qarjysyn jinap, kömektestık. Qazır de «Qor aş. Jariila. Bızge kömektes» dep türlı sebebın aityp, jazatyndar jeterlık. Alaida mūny ünemı jasaityn bolsam, paraqşadağy belsendılık bäseñdep qalady. Sebebı paraqşağa jazylğan 60 myñğa juyq qoldanuşy türlı kontenttı qalaidy. Airyqşa aita keterlıgı, 60 myñ qoldanuşynyñ barlyğy – öz erkımen jazylğandar. Bäzbıreuler sekıldı, qolmen san jasap alğan tügım joq. Sondyqtan bolar, olar kez kelgen bastamağa belsendı aralasady. Degenmen ara-tūra qor aşyp tūramyn. Mysaly, jyl saiyn oqu jyly bastalar kezde qor aşyp, qarajat jinaimyz. Sosyn ol aqşağa sabaqqa qajet qūraldardy satyp alamyz da, är auyldy aralap, onda ata-anasy joq, tūrmysy naşar oquşylarğa ony taratamyz. Odan bölek, jesır qalğan, mümkındıgı şekteulı äielderge azyq-tülık äkelıp beremız. Jalpy aitqanda, qinalyp jürgenderge beijai qaramai, kömektesuge tyrysamyz.

– Qazaqstandyqtardy äbıgerge salğan su tasqyny kezınde de ünsız qalmadyñdar. Köp eldegı qandastar kömek qolyn sozyp jatqanda, sender Özbekstandağy bırneşe belsendı qazaqpen bırıgıp, qor aşqandaryñdy kördık.
– Köp auylğa baryp, kömektesıp jürgenımdı jaqsy bıletın Özbekstan qazaqtary «Sen nege qor aşpai jatyrsyñ? Sen basta, bız senı qoştaimyz. Sağan senemız. Kömektesemız» dep jazdy. Men bastapqyda ūzaq oilandym. Sebebı būl bız būryn ıstep jürgendei emes, auqymdy ıs. Jauapkerşılık jügı zıldei. Sosyn az ğana qarajat jinalyp, elden ūit bolyp qalmai ma degen de oi maza bermedı. Ärı ol gumanitarlyq kömektı Qazaqstanğa jetkıze alatyn kölık taba alamyz ba dep tağy da uaiymdadym. Degenmen keiın Taşkenttegı qazaq mädeni ortalyğy, meiramhanağa ielık etetın, käsıpker ärı bloger Mehnat Besbarmaqovpen bırıgıp, būl ıstı bastap kettık. Qor aşyp, kömek jinap jatqanymyzdy paraqşağa jariiladyq. Sol-aq eken, köp auyl tūrğyndary 15-20 şaqty kölıkke tielgen azyq-tülıktı bız aitqan jerge jetkızıp berdı. Bız «Osyndai auyldan osyndai kömek keldı» dep videoğa tüsırıp, paraqşağa jüktep otyrdyq. Mūny körgen basqa auyldağylar «Al bız nege ünsız jatyrmyz? Bız nege qimyldamaimyz? Bauyrlarymyzğa osyndai qiyn şaqta kömektespesek, qaşan kömegımız tiedı endı?» dep özderı bastama köterıp, qajet zattardy jinap, bızge äkep tastady. Bız jinalğan kiım-keşek, azyq-tülık, tösek-oryndy jük kölıkterıne tiep, su tasqynynan qatty zardap şekken Qostanai oblysyna jıberdık.
– «Taşkent qazaqtary» paraqşasyn Özbekstan qazaqtary ğana emes, Qazaqstandağy köpşılık te jıtı baqylap otyrady eken.
– İä. Qazaqstanda tūratyn köp adam Instagram-ğa «Taşkent», «qazaq» dep jazsaq, bırınşı sızdıñ paraqşañyz şyğady» dep jazady. Qazaqstandağylar köbıne «Taşkentte qai jerge barsaq bolady?» dep sūraidy. Sosyn auruhanalar turaly mälımettı de jiı kerek etedı. Men «Qai jerdegı klinika jaqsy emdeidı? Qai ortalyqta myqty därıger jūmys ısteidı?» dep saualnama äzırleimın. Söitıp, köpşılıktıñ kömegıne süienıp, elden kelgenderdıñ köñılınen şyğatyn därıgerlerdı tauyp beremız. Odan qalsa, qazaqstandyqtardyñ keden beketınde nemese sol mañaida ūmytyp ketken tölqūjattaryn, jürgızuşı kuälıkterın tauyp beremız. Qūjattaryn joğaltyp alğandar bırden mağan jazady. Men mūny storiske salamyn, köp küttırmei joğalğan qūjattar tabylyp, iesıne qaitarylady. Tağy bır aita keterlıgı, Qazaqstanda bızdı baqylaityn bauyrlastar paraqşa astyna köp pıkır qaldyrady. Oğan Özbekstan qazaqtary jauap qaitaryp, özara bailanys ornatady. Arasynda eldegılerdıñ «Atajūrtqa qaityñdar», «Bız jaqqa köşıp kelıñder» degenıne bızdıkıler «Bız osy jaqta da jaqsy ömır sürıp jatyrmyz. Ol jaqqa qydyryp barsaq ta jetedı» dep jazyp, bır-bırıne bauyrmaldyq tanytyp, tanysyp jatady.

– Paraqşağa jarnama jiı salynatynyn baiqadym. Sen būl ıstı jalğyz jürgızesıñ be, älde kömekşılerıñ bar ma?
– Jarnama salynady. Odan aqşa da tüsedı. Qazır de jarnama berıp jatqandar jeterlık. Alaida mūnyñ bärın bet albaty sala berseñ, tağy bolmaidy. Joğaryda aityp ötkenımdei, belsendılık bäseñdeidı. Qaitsem de aqşa tabamyn degendı közdemeimın. Ara-tūra mağynaly, qyzyq videolar salğandy qūp köremın. Negızı, köp jūmysty özım atqaramyn. Degenmen auyldarğa barğanda kömektesetın bırneşe jıgıt bar. Ärkımnıñ öz mındetı bar. Bıreuı sūraq-jauap jürgızse, bıreuı kontent tüsıredı. Endı bıreuı mağan kömektesedı. Aldağy uaqytta tärbielık mañyzy bar vaindar tüsırudı qolğa almaqpyz. Bızde Taşkentte vain tüsıretın qazaqtar joqtyñ qasy. Vaindy jeñıl-jelpı, arzan külkı üşın tüsırgımız kelmeidı. Ondağy basty maqsat – qazır jaman jolda jürgen bauyrlarymyzdyñ esın jidyru. Sondyqtan ömırden alynğan oqiğalarğa süienıp, ssenarii jazyp, ülken bır igı ıs bastamaqpyz. Negızı, menı köpşılık jūmys ıstemeidı, äleumettık jelınıñ kömegımen kün körıp jür dep oilaidy eken. Negızı, men basqa salada jūmys ısteimın. Al qalğan ıstı demalys künderıme josparlap, retın keltırıp, tüsırıp kelemın.
– Sen qaida jūmys ısteisıñ sonda?
– Men Şyrşyq qalasynda mys qūbyryn şyğaratyn zauytta jūmys ısteimın. Mūny bılmeitın köpşılık «Sen sonda jūmys ısteisıñ be? Ary-berı jügırıp jüresıñ ğoi» dep tañğalady. «Älbette, jūmys ısteimın. Ary-berı jügırgenıme mağan eşkım aqşa tölemeidı ğoi» desem de, senbeitınder bar. «Qoi, sen ötırık aityp tūrsyñ. Sen internetten köp aqşa tabasyñ» dep boi bermeidı. İnternetten paida tauyp jatqan tügım joq. Jarnama salğanym üşın aqşa tölenetını ras. Alaida ol soma menıñ anau auyldan myna auylğa barğanda jūmsalğan şyğyndy ğana öteidı. Al özım küneltu üşın zauytta jūmys ısteimın. Būl aitqanyma älı senbeitınder bar. Joğaryda atap ötkenımdei, men paraqşanyñ belsendılıgın paidalanyp, qyruar qarjy tabudy közdep jürgenım joq. Men üşın ruhani qūndylyq bärınen joğary tūrady.
– Zauytta tynbai eñbektenıp jürıp, qoğamdyq jūmysty qatar alyp, auyldardy aralap jürgen sağan alğystan basqa aitarymyz joq!
– Rahmet! Rasynda, mağan bızdıñ paraqşada qarapaiym halyqtyñ dauysy estıletın sekıldı körınedı. Tek mūny der kezınde tüsıngenıme rizamyn. Köpşılıgı menı körse «Äi, sen anau bloger bala emessıñ be?» dep tanyp jatsa, endı bıreulerı ««Jaraisyñ. Sen dūrys jolda kele jatyrsyñ. İgı ıster atqaryp jürsıñ. Basa ber! Şaba ber! Bız senı qoldaimyz. Kömektesemız» dep rizaşylyq bıldırıp jatady. Mūndaidy estıgen saiyn ruhtana tüsemın, qazırgıden de köp qaiyrymdy ärı paidaly ıs jasağym kelıp tūrady.
– Iske sät! Äñgımeñe rahmet!
Sūhbattasqan
Älii TILEUJANQYZY
+