Bekzat Tūrapbekov Meta (būrynğy atauy – Facebook) korporasiisynyñ Londondağy keñsesınde jūmys ısteidı. Quran.kz mobildı qosymşasynyñ avtory.
Facebook nemese Instagram-ğa salyp jürgen suretterıñızdıñ sapaly ärı dūrys jüktelu prosesıne qazaq balasynyñ qatysy bar desem, sener me edıñız. Meta (būrynğy atauy – Facebook) korporasiisynyñ Londondağy keñsesınde jūmys ısteitın otandasymyz Bekzat Tūrapbekov däl osy funksiiğa jauapty komandada jūmys ısteidı. Oğan deiın ol äigılı Booking.com kompaniisynda tört jyl boiy täjıribe jinaqtağan. Oğan qosa, ol – qazır qazaqstandyqtardyñ auzynda jürgen Quran.kz mobildı qosymşasynyñ avtory. Şette jürgenıne segız jylğa juyqtasa da, eldegı jas örenderge bar bılgenın üiretıp jürgen Bekzatqa habarlasyp, äñgımelesken edık.
– Bız sūhbattasqan bırneşe IT-maman oqyp jürgen kezınde būl salany özdıgınen jete tüsınbegenın, mūnda bet būruyna äldekımderdıñ sebepker bolğanyn aitady. Sende de solai boldy ma, älde?
– Taldyqorğandağy qazaq-türık liseiıne oquğa auysqan soñ onda oqityn ağam bolaşağymdy IT salasymen bailanystyrğanym dūrys ekenın qadap aitty. Alaida ol uaqytta orta mektepten endı auysqan kezde köp närsenı baiybyna jetıp tüsıne bermeisıñ ğoi. Keiın bır jyldan soñ olimpiadalarğa qatysu üşın belgılı bır bağytty tañdau kerek boldy. Men matematika pänıne köp den qoiğym kelgen, bıraq älgı ağam tağy da IT-dy tañda dep aqylyn aitty. Sebebı mūnda bärın komputer şeşedı, al matematikadan ötetın jarystarda ädette töreşı şeşım qabyldaidy. Rasymen, IT nesımen jaqsy deisız? Sen qūrastyrğan kodtyñ dūrys-būrysyn komputer şeşedı. Bärı aiqyn, bärı anyq. Komputerge senıñ qai jerden ekenıñ, qai tılde söileitınıñ, kım ekenıñ mañyzdy emes. Bastysy – sen oilap tapqan şeşımdı komputerdıñ dūrys i būrys sanauy. Osyndai qabıletıñ bolsa, sūranysqa ie maman bola alasyñ. Sebebı bügınde IT alpauyttary sanalatyn kompaniilar sondai nätije şyğara alatyn mamandardy ızdeidı. Men mektepte oqyp jürgende tek oqumen ğana şektelmedım, sonymen qatar IT-ğa qatysy bar mamandarmen äñgımelestım. Google sekıldı ırı kompaniida bılıktılıgın arttyrğan otandasymyz Madiir Aitbaevpen aqyldasyp, neden bastağan jön, qandai erekşelıkterı bar ekenın talqylap, bağyt-bağdar sūradym. Kanikulda köpşılık jazğy demalysqa şyqqanda, men bas almai bağdarlama jasaqtau ısın zertteumen boldym. Būlai ıstegenım dūrys bolypty, sebebı mektepte qatarlastarym qai bağytta jūmys ısteu kerek ekenın endı bağamdap jatqanda, menıñ maqsatym aiqyn, bağytym anyq boldy. Osy rette oquşylarğa aitarym, erte kezden özıñe nenıñ qajet, nenıñ kerek emes ekenın ajyrata bılgennıñ paidasy zor. Basynda būl salağa bet būrğanymda qiyndyqqa tap boldym. Qazır IT-dy jañğaqşa şağyp jürgen nebır myqtylardyñ özı kezınde tıptı tyşqandy qalai qoldanu kerek ekenın bılmei, dal bolğanyn aitady. Alaida bılımge degen «aştyq», ünemı bırdeñenı zertteu, tyñ dünie bıluge ūmtylu senı tıptı alpauyttar talasuğa tūrarlyq myqty maman etıp şyğarady. Oquşy kezıñde köp uaqyt barda ızdenseñ, dami tüsseñ, erteñ maman atanğan kezde būl sağan jemısın molynan beredı. Sondyqtan erte kezden bastap äreket etkenıñ abzal. Mūndaida olimpiadanyñ da mañyzy zor. Ädette, mektepte balalar syrtqa şyğa sala, oiynğa qarai jügıredı ğoi. Al onyñ nazaryn berı būryp, jarys türınde ūiymdastyrylatyn ıs-şarağa qatystyrsa, ol tübı jarystan jarysqa qatysyp, soñynda özıne ne keregın jete ūğady. Bır jağynan, älbette medal alğanyñ da janğa maidai jağady. Ekınşı jağynan, jarysqa daiyndalyp jürıp, jaña bılım igeresıñ, jaña neirondar qūrasyñ. Tıptı, olimpiadadan oryn da almai-aq qoi. Alaida onda alğan bılım ömırbaqi özıñmen qalady. Sol bılımımnıñ arqasynda men Süleimen Demirel atyndağy universitettıñ injenerii fakultetıne oquğa tüstım.
– Sol bılımıñnıñ arqasynda bırınşı kurstan bastap jūmys ıstepsıñ.
– Mekteptegıdei universitet qabyrğasynda da köp närsege qyzyqtym, sūradym, ızdendım. Köp tülek universitet senı üiretedı dep oilaidy. Būl – ağat pıkır. Eşkımdı kütpeu kerek. Universitet sağan qandai mümkındık bar ekenın körsetedı. Al ary qarai qimyldau özıñe bailanysty. Onda bağdarlama jasaqtauğa üiretu äste mümkın emes. Men sol kezden bastap iOS jüiesın zertteudı qolğa aldym. Ol uaqytta qazırgıdei emes, resurs az bolatyn. Alaida bılsem, körsem degen qūştarlyqtyñ arqasynda özıme keregın bılıp, jobalarğa jaratyp jürdım. Men türlı kompaniida jūmys ıstedım, bankterdıñ qosymşasyn, WhatsApp-tyñ balamasyn äzırleuge at salystym. Eñ ülken oljam dep 2014 jyly Kino.kz jüiesınıñ mobildı qosymşasyn qaita basyp şyğaruyn aitar edım. Osyndai ırı jobany ıske asyrğan soñ, sanamda sılkınıs bolyp, «Menıñ qolymnan keledı eken ğoi» dep, öz-özıme senımım arta tüstı. Söitıp, universitet bıtırgen kezde bıraz «bagajym» boldy.
– Universitet bıtırgen boida qonaqüi men tūrğyn bölmelerdı brondau boiynşa älemdık köşbasşy sanalatyn äigılı Booking.com kompaniisynyñ Amsterdamdağy keñsesıne jūmysqa tūru – ärkımge berıle bermeitın mümkındık. Ädette, şetelde jūmys ıstegen täjıribesı joq mamandardyñ älemnıñ ırı kompaniilaryna jūmysqa bırden qabyldanuy ekıtalai edı. Al senı sonda jūmys ısteitın köp qazaq balalary tartty ma?
– İä, sol uaqytta Booking.com-nyñ Amsterdamdağy keñsesınde 20-ğa juyq qazaq jūmys ısteitın. Solar «Osynda kelıñder. Booking qazır köp maman ızdep jatyr» dep aqylyn aitty. Aldymen tüiındememdı joldadym, sosyn sūhbattasuğa Amsterdamğa şaqyryldym. Basynda universitettı endı bıtırgen menı tolyq ştatqa almaityn bolar dep uaiymdap edım. Alaida olar elde jinağan jūmys täjıribemdı eskerıp, ştatqa şaqyryp, kelısımşart ūsyndy. Men onda tört jyl jūmys ıstedım. Baiqağanyñyzdai, men bırınşi kurstan bastap ıOS jüiesın zertteumen ainalystym. Osy salanyñ mamany boluğa tyrystym. Booking.com-da da ıOS-pen jūmys ıstedım. Onyñ qosymşasyn jasaqtauğa atsalystym. Onda būryn qonaqüi men tūrğyn bölmelerdı ğana brondau mümkın edı ğoi. Men ondağy komandammen bırge alğaş ret ūşudy brondau funksiisyn qūrastyryp şyğardym.
– Keiın bır alpauyt kompaniidan ekınşı alpauyt korporasiiğa auysuğa ne türtkı boldy?
– Meta-nyñ rekruterı bırınşı jazyp, jūmysqa şaqyrdy. Bır jağynan basqa kompaniida ıstep körudı, basqa ortada damudy maqsat ettım. Oğan qosa, Meta – tehnikalyq kompanii, ondağy berıletın tapsyrmalardyñ «auqymy» äldeqaida keñ. Söitıp, täuekelge bel buyp, boiym üirenıp qalğan Booking-ten Meta-ğa auystym. Biyl onyñ Londondağy keñsesınde ıstep jatqanyma tört jyl bolady.
– Meta-da qandai funksiiğa jauaptysyñ sonda?
– Onda infraqūrylymdyq komandanyñ qataryn tolyqtyrdym. Qarapaiym tılmen aitsam, Meta-nyñ barlyq qosymşasyna, sonyñ ışınde Facebook pen Instagram-ğa jükteletın barlyq suretke jauaptymyn. Mysaly, sız qazır paraqşañyzğa bır post jazyp, suret salatyn bolsañyz, bızdıñ komanda sol surettıñ sapaly şyğuyna, jyldam jükteluıne jauap beredı. Älbette, būl tehnikalyq jağynan būrynğy ıstegenımnen qiynyraq. Basynda mūny tüsınu qiyn boldy. Degenmen keiın būl menıñ käsıbi maman retınde ösuıme oñ äserın berdı.
– Bız sūhbat alğan bırneşe maman senıñ Quran.kz mobildı qosymşasyn oilap tauyp, ony Qazaqstanda jürıp-aq damytqanyñdy aityp edı. Osy rette būl paidaly qosymşanyñ qūru tarihy turaly öz auyzyñnan esti otyrsaq.
– Būl idei 2-kursta oqyp jürgende tuyndady. Ol uaqytta Sajda qosymşasy ıske qosylğan bolatyn, alaida onda tek namaz oqu uaqyty kırıktırılgen-tın. Al Qūran oqityn eşqandai qosymşa bolmady. Al men iOS-ta Qūran oquğa bolatyn bır joba jasağym keldı. Bastapqyda mūny özım üşın äzırledım. Öte jyldam ärı qarapaiym etıp ıstedım. Keiın qarasam, köp adam sony jüktep jür eken. Söitıp, sauap bolsyn degen maqsatpen ol qosymşany bırte-bırte damyta tüstım. Bır jyldan soñ dostarym Android-qa şaqtap, äzırlep berdı. Biyl alğaşqy nūsqasyn jazğanymyzğa on jyl boldy. Ädepkıdegı sol nūsqasy men kodtaryn körsem, «Mūny qalai jaman qylyp ıstegenmın?» dep tañğalamyn (külıp). Būl qosymşany äzırleimın dep jürıp köp närse üirendım. Bırte-bırte funksiilaryn köp ärı kürdelı qylamyn dep jürıp, özım damydym, ılgerıledım. Ol qosymşanyñ negızgı basymdyğy – onda Qūrandy dauystap oqytatyn Täjuid erejelerı engızılgen. Sol kezde elde mūndai jañaşyldyq bolmağan, qazır de joq. Basynda men de ol erejenı bılmedım. Keiın özım de üirendım, özgelerdıñ de paidasyna jarady. Söitıp, būl jobam menıñ ruhani ärı käsıbi tūrğyda damuyma septıgın tigızdı. Onyñ üstıne, Quran.kz sekıldı qosymşany äzırlegen özıñ bolğasyn, dūrys jürıp-tūruğa, ädepten ozbauğa, joba iesıne laiyq boluğa tyrysasyñ. Ol qosymşağa qūbyla, Qūran turaly mälımetten bölek, bıraz resurstar kırıktırılgen. Onda tek islami kıtaptar jüktelgen joq, sondai-aq taim menedjment, öz-özıñdı damytu, paidaly ädet qalyptastyru jaiynda köp paidaly kıtaptar bar. Aitpağym, köpşılık oilağandai onda tek dıni derekter emes, kökjiektı keñeitetın özge de tiımdı resurstardy engızıp qoidyq. Tek tekserılgen, naqty mağlūmattar bolsyn degen maqsatpen «Samğa» degen baspamen kelısımşart jasasyp, olar äzırlegen tuyndylardy paidalanyp jürmız.
– Tüsınuımşe, bügınde mūny milliondağan adam jüktep, qoldanyp jürse de, sen būl jobadan paida körıp jatqan joqsyñ. Ärı būl tek ışkı naryqqa bağyttalğanyn özıñ aityp öttıñ. Aldağy uaqytta syrtqy naryqty bağyndyryp, özge tılderdegı nūsqasyn engızu oida bar şyğar.
– Joq, Quran.kz eşqandai da startap emes. Bız būdan aqşa tappaimyz, kerısınşe köp qarajat jūmsaimyz der edım. Älbette, aldağy uaqytta kommersiilyq jobağa ainalyp, öz-özın aqtap jatsa, jaqsy bolar edı. «Samğa» baspasynyñ kıtaptaryn satyp aluğa mümkındık beretın funksiiny ıske qostyq. Alaida odan tüsken qarajatty sol kıtaptardy äzırlegen redaksiiğa jıberemız. Mūnyñ bärın qaiyrymdylyq maqsatynda ıske asyryp kelemız. Joğaryda aityp ötkenımdei, men būl ıstı Allanyñ razylyğy üşın qolğa aldym. Sız aitqandai milliondağan emes, odan da az adam qoldansa da, Quran.kz jüzege asyruğa tūrarlyq joba boldy. Qazır būl jobany jalğyz jürgızbeimın, qataryma köp adam qosyldy. Olardyñ eşbırı ailyq almaidy. Olar da – men sekıldı müddenı közdegen, közı aşyq jastar. Bos uaqytymdy sol balalarğa mentor boluğa jūmsap jürmın. Bızde täjıribe bar, bıraq sony «ülestıruge» uaqyt joq. Al IT-ğa endı aiq basyp jatqandarda uaqyt ta, energii da bar, alaida jetkılıktı bılım joq. Sondyqtan Quran.kz-tı täjıribe almasu alañy qylyp, bar bılgenımdı üiretıp jürgen jaiym bar. Aldağy uaqytta tek Qazaqstan tūrğyndary emes, küllı älem qoldanatyn jobağa ainalsa degen maqsat bar. Mobildı qosymşa köp uaqyt boiy tek qazaqşa mälımet taratty. Kelesı aidan bastap orys tılın qospaqpyz. Qazır köp adam özge tılderdegı de nūsqasyn sūrap jatyr. Osylaişa, bırte-bırte syrtqy naryqqa şyqpaq oiymyz bar.
– Osydan bes jyl būryn sen tanityn bırneşe maman Qazaqstandağy IT salasyn «tılı şyqpağan balağa» teñep, köp närsege köñılı tolmaitynyn aitqan edı. Al sen eldıñ IT äleuetın qalai bağalaisyñ?
– Elde IT-dy ūrşyqşa iıretın talantty balalar öte köp. Tek köbı älemdı ah degızetın joba jasau üşın syrtqa şyğu kerek degen qate pıkırdı alğa tartady. Bıle bılseñız, äu basta Telegram, Instagram sekıldı tehnogiganttardyñ düniege keluıne az ğana adam ğana atsalysqan. Quran.kz-tı de basynda öte «naşar» kodpen, jalğyz özım jasaqtap şyğardym. Aitpağym, IT-da lokasii anau aitqandai mañyzdy emes. Joğaryda aityp ötkenımdei, sen kımsıñ, qai tılde söileisıñ, közıñnıñ tüsı qandai – eşkımge mañyzdy emes. Sen berılgen kodty qūrastyra alasyñ ba, mäselenı şeşe alasyñ ba, joq pa – sol mañyzdy. Sondyqtan az i köp qūrammen qoldan kelgen önımdı qūrastyryp şyğara beru kerek. Bızdegı köp balanyñ IT-ğa beiım boluyna tağy bır sebep – elde matematika pänı öte jaqsy oqytylady. Keiıngı kezde universitetter IT salasyna basa köñıl böle bastady. Al elde alğan bılımmen şetelde jemıstı jūmys ısteuge bolatynyna – menıñ ömır jolym dälel. Gollandiida, Angliida jürıp, bılımım jetpei qalğan sätter eşqaşan bolğan emes. Elde bılım jağynan myqty baza bar.
– Özıñ sekıldı jas mamandardyñ şekara asyp ketkenın estıgen köpşılık «Qazaqtyñ miy şetelge ketıp jatyr» dep nalidy. «Olar elge endı qaityp kelmeidı. Syrtta jürıp, elge eş paidasyn tigızbeidı» deidı tağy olar.
– Būğan bır ğana jauabym bar: Quran.kz. On jyl boiy Qazaqstan tūrğyndarynyñ paidasyna jarap jatqan airyqşa joba. Paida tigızıp jatyr. Oñ äser berıp jatyr. Osy rette bır närsenı aita keteiınşı. Syrtta ırı kompaniida jūmys ıstep jürgen bız berılgen tapsyrmany oryndap qana qoimai, qabıletımızdı şyñdap, talabymyzdy ūştap jürmız. Älbette, kompanii senıñ būl qabıletıñdı bizneske paidalanady. Alaida syrtta jürıp, men mynadai ürdıstı baiqadym: şetelde jūmys ısteitın, äsırese, Google, Amazon, Meta-da eñbektenıp jürgen qazaqtar bar bılgenın eldegılermen bölıskısı kelıp tūrady. Äiteuır elge paidasyn tigızgısı keledı. Qazırgı jūmysymyzdan tüsetın tabysty özımızge, bala-şağamyzğa, ata-anamyzğa jūmsaimyz. Alaida negızgı jūmysyñ bolsa da, öz elıñe, ainalaña, adamzatqa paida äkelu – bızdıñ kökeidegı ekınşı mäsele. Şetelde tūrsañ da, tuğan jerıñe paida tigızu – basty maqsat. Degenmen Qazaqstanda jürıp, äleuetıñdı aşa almauyñ da mümkın. Al şetelde bäseke qyz-qyz qainağan ortada köp närsenı üirenıp, keiın sony elıñnıñ müddesı üşın paidalansañ onyñ nesı jaman? Men būl jağynan tynyşpyn, sebebı menıñ jobamnyñ äleumettık äserı orasan. Paidasyn äkep jatyr. Oğan qosa, Qazaqstandağy jas mamandarğa mentor bolyp, bar bılgenımdı üiretıp jürmın. Sosyn tağy bır aitarym, Qazaqstanğa qaityp barmauğa qaqym joq. Onda ata-anam, tuys-dostarym tūrady. Elmen bailanysym qatty. Bız tıptı keñsede bır-bırımızdı körıp qalsaq, emen-jarqyn söilesıp, bır-bırımızdıñ jağdaiymyzdy bılmeiınşe taraspaimyz. Al özge ūlt ökılderı bır-bırın olai qatty tartpaidy. Sondyqtan aldağy uaqytta bılımım tolysyp, täjıribem molaiğan soñ elge mındettı türde oralamyn.
– Äñgımeñe rahmet!
Sūhbattasqan
Älii TILEUJANQYZY
Derekköz: "TURKISTAN" gazetı