Qazaq bapkerı Esbol Sūltanov baptağan Tunis taekvondoşylary Afrika chempionaty, Afrika oiyndary jäne Parij Olimpiadasynda rekord ornatty

Künı keşe Parijde aiqtalğan Olimpiada oiyndarynda Esbol Sūltanov jattyqtyratyn Tunis taekvondoşylary 1 altyn, 1 qola jüldenı enşıledı. Afrika qūrlyğynyñ sport jurnalisterı qos jüldegerdıñ el tarihynda būryn-soñdy bolmağan būl jetıstıgı turaly jarysa jazyp jatyr. Sondai-aq Tunis qūramasyn byltyrdan berı baptağan qazaq bapkerı Esbol Sūltanovtyñ bılıktılıgı de el auzynda jür. Bır jyl ışınde tek Olimpiadada emes, qūrlyqtyq bäsekelerde de rekord ornatqan Esbolğa qazırdıñ özınde bırneşe elden ūsynys kelıp jatsa kerek. Osy rette Parijden Tuniske jol jürıp bara jatqan mamanğa habarlasyp, az-kem sūhbattasqan edık.
– Parijde tırkelgen tarihi jetıstıgıñız qūtty bolsyn! Olimpiadanyñ aiqtalğanyna 1 apta bolsa da, otandyq jäne şeteldık BAQ sız turaly jazuyn toqtatar emes. Bır videoda tunistık janküierlerdıñ sızdı qorşap, köñılderı bosap, alğysty qarşa boratyp jatqanyn baiqap qaldym. Bügınde Olimpiada jüldegerlerı, şäkırtterıñız Firas Katussi men Mūhamed Halil Jendubi sekıldı sız de Tuniste qaharmanğa ainaldyñyz desek, qatelespespız?
– Rahmet! Tört jyldyqtyñ basty bäsekesınde 2 bırdei medal, sonyñ ışınde altyn jülde ielenu – Tunis tarihynda būryn-soñdy bolmağan jait. Sol sebepten tunistıkter alaqailap quanyp jatyr. Elde – ülken mereke. Älbette, säikesınşe mağan da ülken qūrmet körsetıp, rizaşylyqtaryn bıldırıp jatyr.
– Bır sūhbatyñyzda Tunis qūramasynyñ bas bapkerı qyzmetıne tüiındeme arqyly tañdalğanyñyz turaly aitqan edıñız. Osy rette ol elge şaqyrylu tarihyñyz turaly qysqaşa aita otyrsañyz?
– Elde şäkırtterımdı halyqaralyq deñgeige şyğaryp, älemdık arenalarda töbe körsetıp jürgen jattyqtyruşy bolğandyqtan olar menıñ tüiındememdı sūrady. Menen bölek Oñtüstık Korei, İran, Egipet, Fransii elderınen bılıktı bapkerler de būl orynğa talassa kerek. Aqyr soñynda Tunis taekvondo federasiisy köp tüiındemenı saralap, bırneşe ümıtkerdıñ ışınen menı tañdap alyp, kelısımşart ūsyndy. Söitıp, byltyr qyrküiek aiynda sonda köşıp baryp, jūmysty bastap kettım.
– Tuniste köbıne futbol, basketbol, gandbol sekıldı sport türlerı tanymal ekenın bılemız. Tennisten Ons Jabior degen myqty atlet el atyn äigılep jür. Al būl elde taekvondo qanşalyq damyğan?
– Eldegı köpşılık bılmeuı mümkın, alaida taekvondo Tuniste futboldan soñ nömırı ekınşı sport sanalady. Būl sportpen ainalysatyndardyñ qatary köp. Alaida olardyñ şeberlıgın şyñdaityn halyqaralyq därejedegı bapker sany az. Oğan qosa, kedei el qataryna kıretındıkten Tunis sportşylarynyñ halyqaralyq jarystarğa jiı şyğuğa mümkındıgı joq. Tiısınşe, bapkerlerdıñ praktikasy az bolğandyqtan, būl sportqa jauapty federasii halyqaralyq deñgeidegı täjıribesı bar bapker qajet ekenın sezınıp, syrttan ızdeudı qolğa alğany da sol sebepten. Al bylaiynşa bızde boks qalai tanymal bolsa, taekvondo da būl elde sol şamalas deñgeide.
– Instagram-dağy jeke paraqşañyzdyñ töbesıne Afrika dep jazyp, onyñ tūsyna köp medaldıñ emodjiın qoiyp qoiypsyz. Sonda sız bır jyl ışınde baptağan Tunis taekvondoşylar bırneşe jarysta top jardy ma?
– Men būl lauazymğa tağaiyndalğaly berı qūrama ekı bedeldı jarys – Afrika chempionaty men Afrika oiyndaryna qatysty. Aldymen Afrika chempionatynda 2 altyn medal men bırneşe kümıs, qola jülde enşıledık. Sosyn biyl nauryzda Afrika oiyndarynda 8 sportşyny tas-tüiın qylyp, baptap aparyp, 6 altyn, 1 kümıs jüldenı arqalap qaittyq. Bır ğana taekvondoşymyz jeñılıp qaldy. Sol Afrika oinydarynda Tunis qūramasy jalpykomandalyq esepte 1-oryn aldy. Būl – tarihi jetıstık. Būğan deiın el sportşylary ondai jetıstıkke qol jetkızbegen. Onyñ aldynda jeltoqsanda Gran-pri jarysynda baq synadyq. Onda da 2 altyn medal alyp, älemnıñ kıl myqtylary qatysqan ol jarysta jalpykomandalyq esepte 2-orynğa taban tıredık. Būl da tarihi nätije. Sosyn aqpanda Afrika elderı arasynda joldama sarapqa salynatyn turnirde jalpy sany 4 joldamanyñ 4-euın de qaltamyzğa bastyq. Būl da – Tunis tarihynda bolmağan jait. Sonymen Olimpiadany qosqanda bır jyldyñ ışınde 4 tarihi jetıstıkke qol jetkızdık. Qatysqan jarystyñ tügelınde sensasii jasap, el oilamağan nätije körsettık.
– Tunis osy Olimpiadada 3 jülde alsa, sonyñ ekeuın qorjynğa sızdıñ şäkırtterıñız saldy. Olimpiada aldynda sızge qandai meje qoidy? Federasii qanşa medal aludy jüktep edı?
– Kelısımşart boiynşa mağan Olimpiadada 1 medal alu tapsyrmasy jüktelgen. Sol üşın ūzaq uaqyt tyñğylyqty daiyndaldyq. Bas jospar äzırlep, oiyn ülgısın qarastyrdyq. «Joly tüiısedı-au» degen qarsylasqa amal-aila qarastyrumen boldyq. Joldama alğan 4 sportşymyzdy saqadai-sai etıp baptadyq. Negızı, men Parijge ıştei «3 medal alsaq, onyñ ekeuı altyn bolsa ğoi» degen ümıtpen barğan edım. Deitūrğanmen, būl mejege jetu qiynnyñ qiyny ekenın sezdım. Sonda da şäkırtterımnıñ äleuetın bağamdap, dämelendım. Degenmen būiyrğany bır altyn, bır qola boldy. Qola alğan şäkırtım jartylai finalda Oñtüstık Koreinyñ myqty atletınen ūtylyp qaldy. Qarymy myqty bır qyzymyz jartylai finalda soñğy sekundta irandyqty jeñıp tūryp, ūtylyp qaldy. Odan da medal kütken edım. Degenmen Tunis Olimpiada komitetı men Sport ministrlıgı jüktegen bır medal alu tapsyrmasyn abyroimen oryndadyq. Soğan da şükır.
– Qazır jetıstıkterıñızdı jıpke tızıp, aityp otyrğanymyzben, az uaqyt ışınde özıñızdı moiyndatu oñaiğa tüspegenın de aityp ötu kerek şyğar.
– Tunis – mentalitetı, dästürı jağynan bızden alys el. Tılı, tağamdary, bärı, bärı ärtürlı. Älbette, ädepkıde üirenısu, ornyğu qiynğa tüstı. Adamdarmen qarym-qatynas tüzu oñai bolmady. Onyñ üstıne, otbasymdy elde qaldyryp, jalğyz bardym. Bıraz qiyn kezeñderdı bastan keşırdım. Sözdıñ aşyğy kerek, Qazaqstan taekvondo derjavasy emes. Sondyqtan Tunistegı janküierler bas bapker etıp jūmysqa kırısken kezımde senımsızdıkpen qarady. Olardyñ olai qarauy da dūrys. Älemge aty şyqqan äigılı bapker emespın. Jūmysymdy mamandar baiqağanymen, el ışınde tanymal emespın. Ekınşıden, özge qūramanyñ atletterın özıñe baurap alu, aitqanyñdy ıstetu oñai şarua emes. Bötennıñ aty böten. Öz elınde şäkırtterıñdı kışkentaiynan tärbielegen soñ, olardy oñai basqara alasyñ. Al mynda «ärbır asudyñ bır tosuy bar» dep öz-özımdı qamşylap, olardyñ köñılın tabu, babyn keltırudıñ jolyn ızdestırdım. Aldymen janyma kömekşılerdı tañdadym. Olardyñ jūmysyn saraptap, köñılım tolmağandaryn auystyryp otyrdym. Aqyr aiğynda myqty komanda jasaqtap şyğardym. Olimpiadadağy jetıstıgımız – jüldegerlerge, mağan tiesılı körsetkış qana emes, būl – komandağa ortaq jeñıs. Üşınşıden, menı alañdatyp, ärdaiym oiymnan ketpegen närse – ol salmağy zıldei jauapkerşılık. Äñgıme basynda aityp ötkenımdei, taekvondo el ışınde tanymal bolğandyqtan, bızge «Anyq medal äkeledı» dep senım artyldy. «Halyqtyñ, sportşylardyñ, federasiinyñ senımın aqtai alamyn ba?» dep qatty uaiymdadym. Bosañsuğa mümkındık bolmady. Berılıp jūmys ıstedım. Jattyğudan bölek uaqytta, aiq alysymyzğa taldau jasap, tek jūmysty oilaumen boldym. Bır jyldyñ ışınde qatty qajydym. Allağa sansyz şükırşılık aitamyn. Būl eñbek aqtaldy.

– Bızdıñ ūlttyq qūramada kömekşı bapker bolyp eñbek etken sızden mūny sūramai ketpese bolmas. Ekı eldıñ ūlttyq qūrama sapynda jūmys ısteudegı basty aiyrmaşylyq qandai?
– Mūnda mağan sportqa jauapty qūzyrly sport organdary, naqtyraq aitsam, ministrlık, taekvondo federasiisy jäne ūlttyq qūramanyñ özara bailanysy, yntymaqtastyq ornatuy qatty ūnady. Bır-bırımen tyğyz jūmys ısteidı eken. Bır müddenı közdegendıkten, qoin-qoltyq jūmys ısteu – basty nazarda. Bızge olardan alatyn bırneşe jūmys ülgısı bar ekenı körınıp-aq tūr.
– Parijde el atynan synğa tüstken bızdıñ atletterge de köz qyryn sala jürgen bolarsyz. Otandyq taekvondoşylardyñ būl bairaqty bäsekedegı önerı turaly ne aita alasyz?
– Būl Olimpiadada Qazaqstan namysyn qorğağan ekı taekvondoşynyñ ekeuı de jas. Olardyñ daiyndyq barysy jönınde eşteñe aita almaimyn. Sebebı basy-qasynda bolğan joqpyn. Alaida jarysqa şyğuyn, boz kılemdegı önerın baqylap otyryp, mağan ekeuı jas bolğasyn olarğa halyqaralyq täjıribe jetıspegen sekıldı körındı. Parijge Olimpiada, älem chempiondary sekıldı kıl myqtylar jinalğan. Olardyñ täjıribesı qarsylastarynyñ deñgeiıne jetıñkıremedı dep oilaimyn. Degenmen nalityn eşteñe joq. Ekeuı de jas sportşy. Aldağy uaqytta qatelıktermen jūmys ıstep, analiz jasasa, talai bairaqty bäsekede ülken nätije körsetıp ülgeredı-aq.
Jalpy, būl Olimpiadada baby men bağy qatar şauyp, altyn, kümıs jäne qola jülde salğan sportşylarymyz üşın qatty quandym. Bapkerler rasymen öz sportynyñ kıl myqtylaryn alyp kelgen. Al joly bolmai, jeñılgenderdı jerden alyp, jerge sala berudıñ qajetı joq. Tağy da qaitalap aitamyn, Olimpiadağa saidyñ tasyndai ırıktelgender keledı. Köp atlet alğaşqy ainalymda-aq myqtylarmen kezdesedı. Sondyqtan olardy synap, mıneu orynsyz. Ainyp qalğan eşkım joq. Bala künınen armandap jürgen jarysyna eşkım jeñılemın dep barmaidy. Otbasynan alys jüru, künıne bälenbai sağat jattyğu, bolattai tärtıp jäne qatañ rejimmen ömır süruge ekınıñ bırı şydas bermeidı. Sol sebepten är sportşynyñ jeñılgenın ğana emes, jürıp ötken jolyn da eskeruge tiıspız. Olimpiadada tırkelgen nätijege analiz jasap, dūrys bağdarlama jasaqtap, alğa qarai ılgerıleu kerek.
– Alğaşynda Mūhamed Halil Jendubi qola jülde alğan soñ otandyq BAQ sız turaly jaza bastady. Al Firastyñ altynynan keiın aqparat keñıstıgın tıptı jaulap aldyñyz. Özıñız mūndai reaksiiny kütpegen bolarsyz?
– Qazaqstanda menıñ Tuniske qyzmetke ketkenımdı köp adam bıle bermeidı. Keterde mūny jariilaudyñ sebebı dep joq dep oiladym. Degenmen Olimpiada oiyndarynda Mūhamed qola jüldenı ielengen soñ, menı arenada körıp jürgen jurnalister būl turaly jazyp, jañalyqtarğa şyğara bastady. Al Firas altyn alğan kezde köp jurnalist habarlasty. Ärine, mūndai reaksiiny kütpedım. Özımdı körseteiın, menı basqalarmen salystyrsyn, bır maqtanaiyn degen oidan mülde aulaqpyn. Bıle bılseñız, men kamerağa tüskendı, eldıñ nazaryna ılıkkendı onşa jaqtyrmaimyn. Mūnyñ bärı alañdatpai qoimaidy. Alaida eldegı jurnalisterdıñ özge elde qol jetkızgen jetıstıgım turaly jarysa jazğanyna quanbasam, eş renjımeimın. Ekınşıden, bız qazaq peiılı darhan, bauyrmal halyqpyz ğoi. Bıreuı jetıstıkke jetse, bükılı töbesı kökke jetpei quanady. Sport kommentatorlary tılge tiek etıp, jarii qylyp jatyr. Mūnyñ bärı jürektı eljıretedı. Äleumettık jelılerdegı tolastağan pıkırlerdı oqyğanymda bärınıñ tıleuşım, qoldauşym ekenın baiqap, bır quanyp aldym. Älı de «Baindy bolsyn» dep jazyp jatyr. Osy rette eldegı sportsüier qauymğa airyqşa alğysymdy aitqym keledı.
– Sızdı «elge qaitaryp, özımızdıñ sportşylardan Olimpiada jüldegerlerın baptap şyğarsyn» degenderge ne aitasyz?
– İä, mūndai pıkırlerdı közım şaldy. Älbette, Kök bairağymyzdy jelbıretıp, el atyn şyğaryp, elge qaltqysyz qyzmet etsek, odan ülken baqyt joq qoi! Alaida men alğa qoiğan josparymdy älı anyqtamadym. Sebebı joğaryda aityp ötkendei, bır jyldağy atqarğan jūmysym oñaiğa soqqan joq. Qazır 1 aidai eñbek demalysyn aldym. Degenmen qazırdıñ özınde bırneşe elden ūsynys kelıp tüstı. Tunis federasiisy da kelısımşartty ūzartaiyq dep jatyr. Tölemaqyny köbeitıp, jūmys ısteu şartyn būrynğydan beter jaqsyraq qylu turaly ūsynys aityldy. Demalys uaqytynda qaisysy oñ jambasyma keletının asyqpai qarastyratyn bolamyn.
– Qazaqstan taekvondo federasiisy habarlasyp, Tunisten de jaqsyraq jağdai jasaitynyn aityp, jūmysqa şaqyrsa kelıser me edıñız? Älde şetelde bıraz jūmys ıstep körudı közdeisız be?
– Ärine, Qazaqstan federasiisy ūsynysyn alğa tartyp, habarlasyp jatsa, betpe-bet kezdesıp, äñgımelesuge qarsy emespın. Män-jaidy käsıbi tūrğyda talqylap, tolyq jospary men jobasyn körsetıp, barlyğy menıñ jūmys ülgıme sai kelıp jatsa, nege kırıspeske? Joğaryda aityp ötkenımdei, elge qyzmet etkennen artyq abyroi joq! Tuniste jetken jetıstıgıme ağaiyn-tuys, jora-joldas, jurnalister quanyp jatyr. Al eldıñ Tuyn Olimp şyñyna köteruge at salyssam, bükıl el quanady ğoi. Osylaişa, eldıñ alğysyna bölenemız. Al eldıñ alğysyn alu – er-jıgıt üşın biık märtebe, zor maqtanyş.
– Äñgımeñızge rahmet! Iske sät!
Sūhbattasqan
Älii Tıleujanqyzy