Tunis tarihyn jañartqan rekordsmen qazaq

20 Tamyz, 2024

Qazaq bapkerı Esbol Sūltanov baptağan Tunis taekvondoşylary Afrika chempionaty, Afrika oiyndary jäne Parij Olimpiadasynda rekord ornatty

Tunis tarihyn jañartqan rekordsmen qazaq

Künı keşe Parijde aiqtalğan Olimpiada oiyndarynda Esbol Sūltanov jattyqtyratyn Tunis taekvondoşylary 1 altyn, 1 qola jül­denı enşıledı. Afrika qūrlyğynyñ sport jur­nalisterı qos jüldegerdıñ el tarihynda bū­ryn-soñdy bolmağan būl jetıstıgı turaly ja­rysa jazyp jatyr. Sondai-aq Tunis qūra­masyn byltyrdan berı baptağan qazaq bapkerı Es­bol Sūltanovtyñ bılıktılıgı de el auzynda jür. Bır jyl ışınde tek Olimpiadada emes, qūr­lyqtyq bäsekelerde de rekord ornatqan Es­bolğa qazırdıñ özınde bırneşe elden ūsy­nys ke­lıp jatsa kerek. Osy rette Parijden Tunis­ke jol jürıp bara jatqan mamanğa habar­lasyp, az-kem sūhbattasqan edık.

– Parijde tırkelgen tarihi je­tıs­tı­gıñız qūt­ty bolsyn! Olimpiadanyñ aiq­talğanyna 1 apta bolsa da, otan­dyq jäne şeteldık BAQ sız turaly jazuyn toqtatar emes. Bır videoda tu­nis­tık janküierlerdıñ sızdı qor­şap, köñılderı bosap, alğysty qarşa bora­typ jatqanyn bai­qap qaldym. Bü­gınde Olimpiada jüldegerlerı, şä­­kırtterıñız Firas Katussi men Mū­ha­med Ha­lil Jendubi sekıldı sız de Tu­niste qahar­manğa ainaldyñyz desek, qatelespespız?

– Rahmet! Tört jyldyqtyñ basty bä­se­kesınde 2 bır­dei medal, sonyñ ışınde al­tyn jülde ielenu – Tunis tarihynda bū­ryn-soñdy bolmağan jait. Sol se­bepten tu­nistıkter alaqailap quanyp jatyr. El­­de – ülken mereke. Älbette, säikesınşe ma­ğan da ül­ken qūrmet körsetıp, rizaşy­lyqtaryn bıldırıp ja­tyr.

– Bır sūhbatyñyzda Tunis qūra­ma­sy­nyñ bas bapkerı qyzmetıne tüiın­de­me arqyly tañdalğanyñyz turaly ait­qan edıñız. Osy rette ol elge şa­qy­rylu tarihyñyz turaly qysqaşa aita otyrsañyz?

– Elde şäkırtterımdı halyqaralyq deñ­geige şyğaryp, älemdık arenalarda töbe körsetıp jürgen jattyqtyruşy bol­ğandyqtan olar menıñ tüiındememdı sū­ra­dy. Menen bölek Oñtüstık Korei, İran, Egi­pet, Fransii elderınen bılıktı bap­ker­ler de būl orynğa talassa kerek. Aqyr soñyn­da Tunis taekvondo federasiisy köp tüiındemenı saralap,  bırneşe ümıt­kerdıñ ışı­nen menı tañdap alyp, kelısım­şart ūsyn­dy. Söitıp, byltyr qyrküiek aiynda sonda köşıp baryp, jūmysty bastap ket­tım.

– Tuniste köbıne futbol, basket­bol, gandbol sekıldı sport türlerı ta­­­­nymal ekenın bılemız. Tennisten Ons Jabior degen myqty atlet el atyn äi­gılep jür. Al būl elde taekvondo qan­şalyq damyğan?

– Eldegı köpşılık bılmeuı mümkın, alai­da taekvondo Tuniste futboldan soñ nö­­mırı ekınşı sport sanalady. Būl sport­pen ai­nalysatyndardyñ qatary köp. Alaida olardyñ şeberlıgın şyñdaityn halyq­ara­lyq därejedegı bapker sany az. Oğan qo­sa, kedei el qataryna kıretındıkten Tu­nis sportşylarynyñ halyqaralyq ja­­rys­tarğa jiı şyğuğa mümkındıgı joq. Tiısınşe, bapkerlerdıñ praktikasy az bol­ğandyqtan, būl sportqa jauapty fe­derasii halyqaralyq deñgeidegı täjı­ri­besı bar bapker qajet ekenın sezınıp, syrt­­tan ızdeudı qolğa alğany da sol sebep­ten. Al bylaiynşa bızde boks qalai ta­ny­­mal bolsa, taekvondo da būl elde sol şa­malas deñgeide.

– Instagram-dağy jeke paraq­şañyz­dyñ töbesıne Afrika dep ja­zyp, onyñ tūsyna köp medaldıñ emo­d­jiın qoiyp qoiypsyz. Sonda sız bır jyl ışınde baptağan Tunis taek­vondoşylar bırneşe jarysta top jardy ma?

– Men būl lauazymğa tağaiyndalğaly berı qūrama ekı bedeldı jarys – Afrika chem­pionaty men Afrika oiyndaryna qa­tys­ty. Aldymen Afrika chempionatyn­da 2 altyn medal men bırneşe kümıs, qola jülde enşıledık. Sosyn biyl nauryzda Afrika oiyndarynda 8 sportşyny tas-tüiın qylyp, baptap aparyp, 6 altyn, 1 kü­mıs jüldenı arqalap qaittyq. Bır ğana tae­kvondoşymyz jeñılıp qaldy. Sol Afrika oinydarynda Tunis qūramasy jalpykomandalyq esepte 1-oryn aldy. Būl – tarihi jetıstık. Būğan deiın el sport­­­şylary ondai jetıstıkke qol jet­kız­begen. Onyñ aldynda jeltoqsanda Gran-pri jarysynda baq synadyq. Onda da 2 altyn medal alyp, älem­nıñ kıl myq­­ty­lary qatysqan ol jarysta jal­­py­ko­mandalyq esepte 2-oryn­­ğa taban tıre­dık. Būl da tarihi näti­je. Sosyn aqpanda Af­rika elderı ara­synda joldama sarap­qa sa­lynatyn tur­nirde jal­py sany 4 jol­da­manyñ 4-euın de qal­tamyzğa bastyq. Būl da – Tunis tari­hyn­da bolmağan jait. So­ny­men Olimpiada­ny qos­qan­da bır jyl­dyñ ışınde 4 tarihi je­tıstıkke qol jet­­kızdık. Qa­tysqan jarys­tyñ tüge­lınde sen­sasii jasap, el oi­lamağan nätije kör­settık.

– Tunis osy Olimpiadada 3 jülde alsa, sonyñ ekeuın qorjynğa sızdıñ şä­kırtterıñız saldy. Olim­pia­da al­dyn­da sızge qandai meje qoidy? Fe­de­rasii qanşa medal aludy jük­tep edı?

– Kelısımşart boiynşa mağan Olim­pia­dada 1 medal alu tapsyrmasy jük­tel­gen. Sol üşın ūzaq uaqyt tyñğylyqty daiyn­daldyq. Bas jospar äzırlep, oiyn ülgı­sın qarastyrdyq. «Joly tüiısedı-au» de­gen qarsylasqa amal-aila qarastyrumen boldyq. Joldama alğan 4 sportşymyzdy sa­qadai-sai etıp baptadyq. Negızı, men Parijge ıştei «3 medal alsaq, onyñ ekeuı al­tyn bolsa ğoi» degen ümıtpen barğan edım. Deitūrğanmen, būl mejege jetu qiyn­­nyñ qiyny ekenın sezdım. Sonda da şä­kırtterımnıñ äleuetın bağamdap, dä­melendım. Degenmen būiyrğany bır altyn, bır qola boldy. Qola alğan şäkırtım jar­tylai finalda Oñtüstık Koreinyñ myq­ty atletınen ūtylyp qaldy. Qarymy myq­ty bır qyzymyz jartylai finalda soñ­ğy sekundta irandyqty jeñıp tūryp, ūtylyp qaldy. Odan da medal kütken edım. Degenmen Tunis Olimpiada komitetı men Sport ministrlıgı jüktegen bır me­dal alu tapsyrmasyn abyroimen oryn­dadyq. Soğan da şükır.

– Qazır jetıstıkterıñızdı jıpke tı­zıp, aityp otyrğanymyzben, az ua­qyt ışınde özıñızdı moiyndatu oñaiğa tüspegenın de aityp ötu kerek şyğar.

– Tunis – mentalitetı, dästürı jağy­nan bızden alys el. Tılı, tağamdary, bärı, bä­rı ärtürlı. Älbette, ädepkıde üirenısu, or­nyğu qiynğa tüstı. Adamdarmen qarym-qa­tynas tüzu oñai bolmady. Onyñ üstıne, ot­basymdy elde qaldyryp, jalğyz bar­dym. Bıraz qiyn kezeñderdı bastan keşır­dım. Sözdıñ aşyğy kerek, Qazaqstan taek­von­do derjavasy emes. Sondyqtan Tunis­tegı janküierler bas bapker etıp jūmysqa kırısken kezımde senımsızdıkpen qarady. Olar­dyñ olai qarauy da dūrys. Älemge aty şyqqan äigılı bapker emespın. Jūmy­sym­dy mamandar baiqağanymen, el ışınde tanymal emespın. Ekınşıden, özge qūrama­nyñ atletterın özıñe baurap alu, aitqa­nyñ­dy ıstetu oñai şarua emes. Bötennıñ aty böten. Öz elınde şäkırtterıñdı kış­ken­taiynan tärbielegen soñ, olardy oñai basqara alasyñ. Al mynda «ärbır asu­dyñ bır tosuy bar» dep öz-özımdı qam­şy­lap, olardyñ köñılın tabu, babyn kel­tıru­dıñ jolyn ızdestırdım. Aldymen janyma kömekşılerdı tañdadym. Olardyñ jūmysyn saraptap, köñılım tolma­ğan­daryn auystyryp otyrdym. Aqyr ai­ğyn­da myqty komanda jasaqtap şyğardym. Olim­piadadağy jetıstıgımız – jüldeger­lerge, mağan tiesılı körsetkış qana emes, būl – komandağa ortaq jeñıs. Üşınşıden, me­nı alañdatyp, ärdaiym oiymnan ket­pe­gen närse – ol salmağy zıldei jauap­ker­şılık. Äñgıme basynda aityp ötkenımdei, taekvondo el ışınde tanymal bolğandyq­tan, bızge «Anyq medal äkeledı» dep senım ar­tyl­dy. «Ha­lyq­tyñ, sport­şylar­dyñ, fe­dera­sii­nyñ se­nımın aqtai ala­myn ba?» dep qatty uaiym­dadym. Bosañsuğa müm­­kın­dık bol­mady. Berı­lıp jūmys ıstedım. Jat­tyğudan bölek uaqytta, aiq alysy­myz­ğa tal­dau jasap, tek jūmysty oilau­men boldym. Bır jyldyñ ışınde qat­ty qa­jydym. Allağa sansyz şü­kırşılık ai­tamyn. Būl eñbek aqtaldy.

– Bızdıñ ūlttyq qūramada kömekşı bap­ker bolyp eñbek etken sızden mū­ny sūramai ketpese bolmas. Ekı eldıñ ūlt­tyq qūrama sapynda jūmys ısteu­degı basty aiyrma­şylyq qandai?

– Mūnda mağan sportqa jauapty qū­zyr­ly sport organdary, naqtyraq aitsam, ministrlık, taekvondo federasiisy jäne ūlttyq qūramanyñ özara bailanysy, yn­tymaqtastyq ornatuy qatty ūnady. Bır-bırımen tyğyz jūmys ısteidı eken. Bır müd­denı közdegendıkten, qoin-qoltyq jū­mys ısteu – basty nazarda. Bızge olardan ala­tyn bırneşe jūmys ülgısı bar ekenı körı­nıp-aq tūr.

– Parijde el atynan synğa tüst­ken bızdıñ atletterge de köz qyryn sala jürgen bolarsyz. Otandyq taek­von­doşylardyñ būl bairaqty bäse­ke­degı önerı turaly ne aita alasyz?

– Būl Olimpiadada Qazaqstan na­my­syn qorğağan ekı taekvondoşynyñ ekeuı de jas. Olardyñ daiyndyq barysy jö­nın­­de eşteñe aita almaimyn. Sebebı basy-qa­synda bolğan joqpyn. Alaida jarysqa şy­ğuyn, boz kılemdegı önerın baqylap oty­ryp, mağan ekeuı jas bolğasyn olarğa ha­lyqaralyq täjıribe jetıspegen sekıldı kö­rındı. Parijge Olimpiada, älem chem­piondary sekıldı kıl myqtylar jinalğan. Olardyñ täjıribesı qarsylastarynyñ deñgeiıne jetıñkıremedı dep oilaimyn. Degenmen nalityn eşteñe joq. Ekeuı de jas sportşy. Aldağy uaqytta qatelık­ter­men jūmys ıstep, analiz jasasa, talai bai­raqty bäsekede ülken nätije körsetıp ülgeredı-aq.

Jalpy, būl Olimpiadada baby men ba­ğy qatar şauyp, altyn, kümıs jäne qola jül­de salğan sportşylarymyz üşın qat­ty quandym. Bapkerler rasymen öz spor­tynyñ kıl myqtylaryn alyp kelgen. Al joly bolmai, jeñılgenderdı jerden alyp, jerge sala berudıñ qajetı joq. Tağy da qaitalap aitamyn, Olimpiadağa saidyñ tasyndai ırıktelgender keledı. Köp atlet alğaşqy ainalymda-aq myqtylarmen kezdesedı. Sondyqtan olardy synap, mıneu orynsyz. Ainyp qalğan eşkım joq. Bala kü­nınen armandap jürgen jarysyna eş­kım jeñılemın dep barmaidy. Otbasynan alys jüru, künıne bälenbai sağat jattyğu, bolattai tärtıp jäne qatañ rejimmen ömır süruge ekınıñ bırı şydas bermeidı. Sol sebepten är sportşynyñ jeñılgenın ğa­na emes, jürıp ötken jolyn da eskeruge tiıspız. Olimpiadada tırkelgen nätijege analiz jasap, dūrys bağdarlama jasaqtap, alğa qarai ılgerıleu kerek.

– Alğaşynda Mūhamed Halil Jen­du­bi qola jülde alğan soñ otandyq BAQ sız turaly jaza bastady. Al Fi­ras­tyñ altynynan keiın aqparat keñıs­tıgın tıptı jaulap aldyñyz. Özıñız mūndai reaksiiny kütpegen bo­larsyz?

– Qazaqstanda menıñ Tuniske qyzmetke ket­kenımdı köp adam bıle bermeidı. Keterde mūny jariilaudyñ sebebı dep joq dep oi­ladym. Degenmen Olimpiada oiyn­da­ryn­da Mūhamed qola jüldenı ielengen soñ, menı arenada körıp jürgen jurna­lis­ter būl turaly jazyp, jañalyqtarğa şy­ğara bastady. Al Firas altyn alğan kezde köp jurnalist habarlasty. Ärine,  mūndai reaksiiny kütpedım. Özımdı kör­seteiın, menı basqalarmen salys­tyr­syn, bır maqtanaiyn degen oidan mülde au­laq­pyn. Bıle bılseñız, men kamerağa tüs­­­­kendı, eldıñ nazaryna ılıkkendı onşa jaqtyr­mai­myn. Mūnyñ bärı alañdatpai qoi­maidy. Alaida eldegı jurnalisterdıñ özge elde qol jetkızgen jetıstıgım turaly ja­rysa jazğanyna quanbasam, eş ren­jı­mei­mın. Ekınşıden, bız qazaq peiılı darhan, bauyr­mal halyqpyz ğoi. Bıreuı jetıstıkke jetse, bükılı töbesı kökke jetpei quanady. Sport kommentatorlary tılge tiek etıp, ja­­rii qylyp jatyr. Mūnyñ bärı jürektı el­­jıretedı. Äleumettık jelılerdegı to­las­tağan pıkırlerdı oqyğanymda bärınıñ tıleu­şım, qoldauşym ekenın baiqap, bır quanyp aldym. Älı de «Baindy bolsyn» dep jazyp jatyr. Osy rette eldegı sportsüier qauym­ğa airyqşa alğysymdy aitqym keledı.

– Sızdı «elge qaitaryp, özımızdıñ sport­şylardan Olimpiada jülde­ger­lerın baptap şyğarsyn» degender­ge ne aitasyz? 

– İä, mūndai pıkırlerdı közım şaldy. Äl­bette, Kök bairağymyzdy jelbıretıp, el atyn şyğaryp, elge qaltqysyz qyzmet e­tsek, odan ülken baqyt joq qoi! Alaida men alğa qoiğan josparymdy älı anyqta­ma­dym. Sebebı joğaryda aityp ötkendei, bır jyldağy atqarğan jūmysym oñaiğa soq­qan joq. Qazır 1 aidai eñbek demaly­syn aldym. Degenmen qazırdıñ özınde bır­neşe elden ūsynys kelıp tüstı. Tunis fe­dera­siisy da kelısımşartty ūzartaiyq dep jatyr. Tölemaqyny köbeitıp, jūmys ısteu şartyn būrynğydan beter jaqsyraq qylu turaly ūsynys aityldy. Demalys ua­qytynda qaisysy oñ jambasyma kele­tının asyqpai qarastyratyn bolamyn.

– Qazaqstan taekvondo federasii­sy habarlasyp, Tunisten de jaqsyraq jağdai jasaitynyn aityp, jūmysqa şa­qyrsa kelıser me edıñız? Älde şet­el­de bıraz jūmys ıstep körudı köz­dei­sız be?

– Ärine, Qazaqstan federasiisy ūsy­nysyn alğa tartyp, habarlasyp jatsa, bet­pe-bet kezdesıp, äñgımelesuge qarsy emes­pın. Män-jaidy käsıbi tūrğyda tal­qy­lap, tolyq jospary men jobasyn kör­setıp, barlyğy menıñ jūmys ülgıme sai ke­lıp jatsa, nege kırıspeske? Joğaryda ai­typ ötkenımdei, elge qyzmet etkennen artyq abyroi joq! Tuniste jetken jetıs­tıgıme ağaiyn-tuys, jora-joldas, jur­na­lister quanyp jatyr. Al eldıñ Tuyn Olimp şyñyna köteruge at salyssam,  bü­­kıl el quanady ğoi. Osylaişa, eldıñ al­ğy­syna bölenemız. Al eldıñ alğysyn alu – er-jıgıt üşın biık märtebe, zor maqta­nyş.

– Äñgımeñızge rahmet! Iske sät!

 

Sūhbattasqan

Älii Tıleujanqyzy

turkystan.kz