«Turkistan» газетіне берген сұхбатында Мемлекет басшысы шетелдегі этникалық қазақтардың тарихи отанына оралуға деген ұмтылысын қолдаудың маңыздылығын атап өтті. Қазақстан Президенті сондай-ақ қандастарды біздің қоғамымызға интеграциялауға ерекше көңіл бөлу қажеттігін атап өтті.

Бұл мәселелердің барлығын Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті үйлестіреді. Жыл сайын отандастарды қабылдау үшін бюджеттен 2,5 мыңға жуық өңірлік квота бөлінеді. Мемлекеттік қолдау шараларының арасында көшуге әрбір отбасы мүшесіне 70 АЕК мөлшерінде біржолғы субсидиялар, 12 ай бойы отбасына 15-тен 30 АЕК-ке дейінгі көлемде тұрғын үй жалдау және коммуналдық қызметтерді төлеу бойынша шығындарды өтеу қарастырылған. Сонымен қатар, жұмыс берушілерге қоныс аударушыларды жұмысқа орналастыруға жәрдемдескені үшін 400 АЕК мөлшерінде субсидиялар, қысқа мерзімді кәсіптік оқытуға жолдамалар және кәсіпкерлік қызметті дамыту шаралары беріледі.

Қандастар үшін 4 пайыздық мемлекеттік квота шеңберінде білім беру гранттары да қарастырылған. Оларды алу үшін талапкерлер ҰБТ тапсырады және конкурстық іріктеуге қатысады. Соңғы бес жылда 6 мыңға жуық жас осындай гранттардың иегері атанды. Жыл сайын жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының дайындық бөлімдеріне 1,3 мыңға жуық орын бөлінеді, ал стипендиялық бағдарлама аясында магистратура мен докторантурада оқу мүмкіндігі беріледі.

Сонымен қатар, Мемлекет басшысының елге келетін отандастардың біркелкі қоныстанбауы туралы ескертуі де сөзсіз өзекті. Осыған байланысты мәселені қандастарды қабылдаудың белгіленген өңірлік квотасына сәйкес ретке келтіру қажет.

«Отандастар қоры» КЕАҚ шетелдегі қазақтар мен көшіп келген қандастарға тұрақты ақпараттық-консультациялық қолдауды жолға қойды. Қоғам жанында сенім телефоны, мессенджерлер және бэк-офис арқылы қызмет көрсететін инфоорталық жұмыс істейді. 33 мыңнан астам өтініш өңделді, олардың әрқайсысы бойынша тиісті түсіндірулер мен кеңестер берілді. Өтінімдердің басым бөлігі — қандас мәртебесін алу, білім беру және азаматтық алу мәселелері бойынша.

Бұдан бөлек, біз шетелдегі этникалық қазақтармен мәдени-гуманитарлық байланыстарды нығайтуға, олардың ұлттық бірегейлігін сақтауға бағытталған жүйелі және кешенді жұмыс жүргізіп жатырмыз. Мысалы, елден тыс жерлерде қазақ мәдениеті мен тілін ілгерілетуге бағытталған жобалар іске асырылуда. Сонымен, «Ұлы дала» жобасы аясында соңғы жылдары шетелде тұратын 28 қазақ авторының шығармалары жарық көрді, қазақстандық әртістердің өнер көрсетуі ұйымдастырылуда, отандастардың шетелдік этномәдени бірлестіктеріне қолдау көрсетілуде. Қол қойылған меморандумдар аясында біздің қор Түркия, Әзірбайжан, Өзбекстан, Қырғызстан және Оңтүстік Кореяның бейінді ұйымдарымен халықаралық ынтымақтастықты қолдайды, сондай-ақ Қытай, Жапония және Түркі мемлекеттері ұйымы елдерінің диаспоралық құрылымдарымен серіктестік байланыстарды дамытады.

Перспективалық ынтымақтастықты жолға қою тұрғысынан Солтүстік Еуропа елдерінде, Германияда, сондай-ақ Канада, АҚШ, Малайзия және Сингапурда табысты отандастарды Қазақстанның дамуына тарту әлеуетін зерделеу мақсатында талдау зерттеулері жүргізілді. Өткен жылдың қараша айында Астанада Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен ғалым-отандастар форумы өтті. Оған түрлі елдерден 200-ге жуық адам қатысты. Этникалық қазақтар — бизнесмендер, ғалымдар, дәрігерлер және креативті индустрия өкілдері — 2025 жылы Сеулде өткен Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қазақтарының II Құрылтайы аясында да кездесті.

Білім беру мен жастарды қолдауға ерекше көңіл бөлінеді. Jas Qazaq жазғы этнолагерінің бес маусымында мұнда 13 елден 787 бала болды. Қазақ тілінің онлайн-курстары ұйымдастырылды: 3,2 мыңға жуық сабақ өткізіліп, 6,4 мыңнан астам адам қамтылды. Моңғолия мен Өзбекстанда талапкерлер үшін 800-ден астам мектеп оқушысын қамтыған білім беру көрмелері өтті.

2024 жылы этникалық қазақтардың қазақстандық жоғары оқу орындарына түсу ережелерінің жеңілдетілуі маңызды нәтиже болды. «Отандастар қоры» мен Ғылым және жоғары білім министрлігінің бірлескен жұмысының арқасында мемлекеттік квота бойынша оқуға түскен қандастардың саны екі есеге — 2023 жылғы 801 адамнан 2024 жылы 1 604-ке дейін артты. Ал 2025 жылы олардың саны 2 138-ге жетті, бұл ведомствоаралық өзара іс-қимылдың әлеуетін айқын көрсетеді.
 

Дереккөз: Kazpravda.kz