Subsidiilar, ötemaqylar, bılım beru jäne jūmysqa ornalastyru

21 Qan'tar 2026

«Turkistan» gazetıne bergen sūhbatynda Memleket basşysy şeteldegı etnikalyq qazaqtardyñ tarihi otanyna oraluğa degen ūmtylysyn qoldaudyñ mañyzdylyğyn atap öttı. Qazaqstan Prezidentı sondai-aq qandastardy bızdıñ qoğamymyzğa integrasiilauğa erekşe köñıl bölu qajettıgın atap öttı.

Būl mäselelerdıñ barlyğyn Eñbek jäne halyqty äleumettık qorğau ministrlıgınıñ Köşı-qon komitetı üilestıredı. Jyl saiyn otandastardy qabyldau üşın budjetten 2,5 myñğa juyq öñırlık kvota bölınedı. Memlekettık qoldau şaralarynyñ arasynda köşuge ärbır otbasy müşesıne 70 AEK mölşerınde bırjolğy subsidiilar, 12 ai boiy otbasyna 15-ten 30 AEK-ke deiıngı kölemde tūrğyn üi jaldau jäne kommunaldyq qyzmetterdı töleu boiynşa şyğyndardy öteu qarastyrylğan. Sonymen qatar, jūmys beruşılerge qonys audaruşylardy jūmysqa ornalastyruğa järdemdeskenı üşın 400 AEK mölşerınde subsidiilar, qysqa merzımdı käsıptık oqytuğa joldamalar jäne käsıpkerlık qyzmettı damytu şaralary berıledı.

Qandastar üşın 4 paiyzdyq memlekettık kvota şeñberınde bılım beru granttary da qarastyrylğan. Olardy alu üşın talapkerler ŪBT tapsyrady jäne konkurstyq ırıkteuge qatysady. Soñğy bes jylda 6 myñğa juyq jas osyndai granttardyñ iegerı atandy. Jyl saiyn joğary jäne joğary oqu ornynan keiıngı bılım beru ūiymdarynyñ daiyndyq bölımderıne 1,3 myñğa juyq oryn bölınedı, al stipendiilyq bağdarlama aisynda magistratura men doktoranturada oqu mümkındıgı berıledı.

Sonymen qatar, Memleket basşysynyñ elge keletın otandastardyñ bırkelkı qonystanbauy turaly eskertuı de sözsız özektı. Osyğan bailanysty mäselenı qandastardy qabyldaudyñ belgılengen öñırlık kvotasyna säikes retke keltıru qajet.

«Otandastar qory» KEAQ şeteldegı qazaqtar men köşıp kelgen qandastarğa tūraqty aqparattyq-konsultasiilyq qoldaudy jolğa qoidy. Qoğam janynda senım telefony, messendjerler jäne bek-ofis arqyly qyzmet körsetetın infoortalyq jūmys ısteidı. 33 myñnan astam ötınış öñdeldı, olardyñ ärqaisysy boiynşa tiıstı tüsındıruler men keñester berıldı. Ötınımderdıñ basym bölıgı — qandas märtebesın alu, bılım beru jäne azamattyq alu mäselelerı boiynşa.

Būdan bölek, bız şeteldegı etnikalyq qazaqtarmen mädeni-gumanitarlyq bailanystardy nyğaituğa, olardyñ ūlttyq bıregeilıgın saqtauğa bağyttalğan jüielı jäne keşendı jūmys jürgızıp jatyrmyz. Mysaly, elden tys jerlerde qazaq mädenietı men tılın ılgerıletuge bağyttalğan jobalar ıske asyryluda. Sonymen, «Ūly dala» jobasy aisynda soñğy jyldary şetelde tūratyn 28 qazaq avtorynyñ şyğarmalary jaryq kördı, qazaqstandyq ärtısterdıñ öner körsetuı ūiymdastyryluda, otandastardyñ şeteldık etnomädeni bırlestıkterıne qoldau körsetılude. Qol qoiylğan memorandumdar aisynda bızdıñ qor Türkii, Äzırbaijan, Özbekstan, Qyrğyzstan jäne Oñtüstık Koreinyñ beiındı ūiymdarymen halyqaralyq yntymaqtastyqty qoldaidy, sondai-aq Qytai, Japonii jäne Türkı memleketterı ūiymy elderınıñ diasporalyq qūrylymdarymen serıktestık bailanystardy damytady.

Perspektivalyq yntymaqtastyqty jolğa qou tūrğysynan Soltüstık Europa elderınde, Germaniida, sondai-aq Kanada, AQŞ, Malaizii jäne Singapurda tabysty otandastardy Qazaqstannyñ damuyna tartu äleuetın zerdeleu maqsatynda taldau zertteulerı jürgızıldı. Ötken jyldyñ qaraşa aiynda Astanada Syrtqy ıster ministrlıgınıñ qoldauymen ğalym-otandastar forumy öttı. Oğan türlı elderden 200-ge juyq adam qatysty. Etnikalyq qazaqtar — biznesmender, ğalymdar, därıgerler jäne kreativtı industrii ökılderı — 2025 jyly Seulde ötken Oñtüstık-Şyğys Azii elderı qazaqtarynyñ II Qūryltaiy aisynda da kezdestı.

Bılım beru men jastardy qoldauğa erekşe köñıl bölınedı. Jas Qazaq jazğy etnolagerınıñ bes mausymynda mūnda 13 elden 787 bala boldy. Qazaq tılınıñ onlain-kurstary ūiymdastyryldy: 3,2 myñğa juyq sabaq ötkızılıp, 6,4 myñnan astam adam qamtyldy. Moñğolii men Özbekstanda talapkerler üşın 800-den astam mektep oquşysyn qamtyğan bılım beru körmelerı öttı.

2024 jyly etnikalyq qazaqtardyñ qazaqstandyq joğary oqu oryndaryna tüsu erejelerınıñ jeñıldetıluı mañyzdy nätije boldy. «Otandastar qory» men Ğylym jäne joğary bılım ministrlıgınıñ bırlesken jūmysynyñ arqasynda memlekettık kvota boiynşa oquğa tüsken qandastardyñ sany ekı esege — 2023 jylğy 801 adamnan 2024 jyly 1 604-ke deiın artty. Al 2025 jyly olardyñ sany 2 138-ge jettı, būl vedomstvoaralyq özara ıs-qimyldyñ äleuetın aiqyn körsetedı.
 

Derekköz: Kazpravda.kz

Subsidies, compensations, education, employment