Otandastar qory «Jahan qazaqtary» ensiklopediisyn şyğarady

22 Qaras'a, 2023

Biyl «Otandastar Qory» KeAQ bastamasymen tağy bır ırgelı joba qolğa alyndy. Qor «Jahan qazaqtary» dep atalatyn ensiklopediiny basyp şyğarmaq.

Kölemdı kıtapqa şeteldegı qazaqtan şyqqan ğalymdar, ziily qauym ökılderı jäne t.b. tanymal tūlğalardyñ qysqaşa önegelı ömırbainy engızılmek. Odan bölek,  qazaqtıldı BAQ, qazaqtar qūrğan ūiymdar, qoğamdar, bılım ortalyqtary turaly mälımetter, qazaq halqynyñ materialdyq jäne materialdyq emes mädeni mūralary jäne tağy basqa da zertteuler jariilanady.

Qazaqstan täuelsızdık alyp, öz aldyna jeke memleket bolğannan bastap qiyn-qystau zamanda jan-jaqqa şaşyrap ketken jūrtyn tügendeuge köşkenı belgılı. Qyruar şarua atqarylyp, qanşama qandas tuğan jerge oraldy. Dei tūrğanmen, köşı-qon prosesı – kürdelı ärı toqtausyz üderıs. Qazaqstanğa keluşı bar bolsa, sonşalyqty ketuşı de bar. Sondyqtan qaida jürse de jüregı qazaq dep soğatyn otandaspen tyğyz bailanys ūstau – bızdıñ azamattyq paryzymyz.  

Qazaq elınıñ şeteldegı qandastarmen tyğyz qarym-qatynas qūrğanyna 30 jyldan asyp kettı. Bügınde syrtta jürgen ağaiyndar qūrğan qauymdastyqtar, mädeni ortalyqtardyñ da sany artqan, qandastardyñ arasynda jaqsy aty jahanğa jaiylğan biznesmender, öner adamdary men sport sañlaqtary, saisatkerler jeterlık.

Örkeniettı elderde jaña qazaq disporasy paida bolyp jatyr. Qazaq biznesı elışılık deñgeiden şyğyp, halyqaralyq arenada qyzmet ete bastady. Osyndai özgerısterden keiın, jan-jağymyzdy tağy bır tügendeitın, şeteldegı qazaqtardyñ tynys-tırşılıgımen tanystyratyn, jüielep beretın ensiklopediinyñ jazyluy zañdy.

Osy rette, «Jahan qazaqtary» jobasynyñ jetekşısı Nūrlan Asqarov Qazalem.kz redaksiisyna kıtaptyñ basty maqsaty, negızgı qūndylyğy turaly aityp berdı.

 

QANDASTARYMYZ JÖNINDE DEREKTER MEN NAQTY JÜİELENGEN AQPARATTAR ÄLI DE TAPŞY

 

– Biyl bız jeke bastama köterıp, «Otandastar Qorynyñ» bır jobasy retınde «Jahan qazaqtary» degen ensiklopedii daiyndaudy qolğa aldyq.

Negızgı maqsatymyz – şeteldegı qazaqtarğa qatysty bükıl derekterdı, mädeni mūrany qamtyp, jüielep, bır kıtapqa jinaqtap bersek degen oi.

Qazaqstannan tysqary jerde qalğan mädeni mūra, eskertkışterımız köp. Mäselen, älemnıñ ekınşı ūstazy atanğan ğūlama ğalym Äbu Nasyr Äl-Farabi, qypşaqtan şyqqan Mysyr bileuşısı Sūltan Bibarys şetelde jerlengen. Qazaqtyñ ataqty üş biınıñ ekeuı – Töle bi men Äiteke bi Özbekstanda jatyr. Sondai-aq, Reseide de, Qytaida da köptegen tarihi tūlğalarymyz bar. Kıtapqa osyndai qūndy jädıgerler turaly mälımetterdı jinaqtamaqpyz.

Odan bölek, älemnıñ 40-tan astam elınde qandastarymyz mekendep jatyr. Şeteldegı qazaqtardyñ denı Resei, Özbekstan, Monğolii aumağynda şoğyrlanğan. Beiresmi derekter boiynşa, şetelde tūratyn qazaqtar sany 7 million dep aitylady.

Bıraq qandastardyñ sany, olardyñ arasynan şyqqan tanymal tūlğalar jönınde, olardyñ nemen ainalysatyny, äleumettık ahualy turaly mälımetter men jüielengen, ğylymi negızdelgen aqparattar älı de tapşy.

Diasporologii salasynda bız älı de zertteitın dünieler köp. Qolğa alyp otyrğan ensiklopediilyq kıtap sol olqylyqtyñ belgılı bır deñgeide ornyn toltyrudy közdeidı.

Şettegı qazaqtardyñ ornalasu arealy, sol jerdegı qazaq mädeni ūiymdarynyñ belgılı ökılderı, är salada qyzmet etıp jürgen qandastarymyz turaly derektıñ bärın jüieleu közdelıp otyr.

Ekınşı maqsatymyz, şeteldegı otandastarymyzğa el jönınde jalpylama aqparat beru. Qazırgı memleketımızdıñ bağyty, negızgı qūndylyqtarymen tanystyru, olarmen bailanysty nyğaitu.

Kıtapqa hronologiilyq şek qoimaimyz. Şettegı ağaiynnyñ tarihyna, tūrmys-tırşılıgıne bailanysty mälımetterdı tolyq qamtysaq dep otyrmyz.

 

ŞET ELDERDEGI QAZAQTYÑ MÄDENİ MŪRASY TOLYQ QAMTYLADY

 

- Qazırgı kezde ensiklopediinyñ tūjyrymdamasy jasaldy, mazmūnyn daiyndadyq. Avtorlar qūramyn anyqtap, kıtapqa enetın materialdardyñ söztızbesın jasap jatyrmyz.

Ensiklopediiğa enuge tiıs aqparattarğa qoiylatyn talaptar men kriteriilerdı äzırledık. Materialdar jinalyp, saraptalyp jatyr. Atap aitsaq, qolda bar mälımetter – «Otandastar qorynyñ» bazasyndağy derekter, baspasözde jariilanğan maqalalar, kıtaphanalardağy materialdar.  

Şeteldegı arhivterdı aqtaru mäselesıne arnaiy qarajat qarastyrylmağan. Sondyqtan «Otandastar qorynyñ» bar mümkındıgı negızınde, öz küşımızben qazaqqa qatysty mälımetterdı jinap jatyrmyz. Qazırşe qolda bar materialdardy daiyndau üstındemız.

Ensiklopedii kölemdı bır kıtap bolyp şyğady, auqymy 40 baspa tabaqtai. Oğan enetın tūlğalarğa qatysty arnaiy ölşemderdı qoiyp otyrmyz. Öitkenı şetelde tanymal qazaqtar köp. Bıraq onyñ bärın qamtu mümkın emes, kölem kötermeidı.

Mäselen, ğylym doktory, ğylym kandidaty därejelerı bar azamattardy, akademikterdı qamtysaq dep otyrmyz jäne sport, öner salasy boiynşa şetelderde halyqaralyq moiyndalğan syilyqtardyñ iegerlerı, qazaqqa eñbegı sıñgen tūlğalardy da ensiklopediiğa engızemız. Tek tūlğalar ğana emes, qazaqtar qūrğan mädeni ūiymdar, şettegı qazaq tılı, önerı, sporty, mediasy, biznesı, oqu oryndary, jahandağy qazaqtarğa qatysty tarihi derekter qamtylady.

Joba kem degende bır jyl uaqyt alady. «Jahan qazaqtary» ensiklopediisy şyqqan soñ, şeteldegı qazaq diasporasy turaly aqparattar bır ızge tüsıp, olar turaly tolyq aqparattyq kartina qalyptasady dep oilaimyz.  

Qazalem.kz

Отандастар қоры «Жаһан қазақтары» энциклопедиясын шығарады