
Atajūrtta oqyğysy keletın jastarğa qoldan jasalğan kedergıler köp...
QR Parlamentı Mäjılısı deputaty Qazybek İsa Bılım jäne ğylym ministrı A.Aimağambetovke «Aq jol» fraksiisy atynan deputattyq saual joldap, qandas jastardyñ bılım alu mäselesıne qatysty özektı mäselelerdı köterdı.
Qūrmettı Ashat Qanatūly!
Bügınde şekaranyñ arğy betındegı myñdağan qaraköz balalarymyz joğary bılım alu üşın Atamekenge qol sozyp tūr. Al qol ūşyn beruı tiıs bızdıñ Bılım ministrlıgı ne ısteude?
Ūlttyq Bıryñğai Test ortalyğy basşylyğy "Qandastar ŪBT-ny Qazaqstanğa kelıp tapsyrulary kerek, onlain bolmaidy» dep otyr. Sonda ministrlıktıñ Ūlttyq testıleu ortalyğy pandemii kezınde, şekaralar şegendeulı, kedender kögendeulı kezde älemdı jailap alğan jaman ındettı körmeitındei, basqa planetada ömır sürıp jatyr ma?
Ūlttyq testıleu ortalyğy qandastardy biyl 15 säuırden 30 mausymğa deiın qabyldaidy. Testıleu qūny aqyly -2242 teñge.
Älemnıñ köp elderınıñ esıgı jabyq ekendıgın eskerıp, pandemiinyñ kelesı tolqyndarynyñ küştılıgın boljasaq, şekaranyñ mausym aiyna deiın aşylmaityndyğy aiqyn Iğni, bız Atamekende bılım alamyz degen QANDASTARYMYZDY oquğa qabyldai almai qaluymyz mümkın.
Al bızdıñ Ükımettıñ 2020-2030 jyldarğa arnalğan Syrtqy saisat tūjyrymdamasynda qandastarğa barynşa jan-jaqty qoldau jasau atap körsetılgen. Şet elderdegı qazaq qauymdary şoğyrlanyp tūratyn jerlerde qazaq tılı men mädenietın damytuğa, olardyñ tarihi Otanymen bailanysyn saqtauyna, onyñ ışınde Düniejüzı qazaqtarynyñ qauymdastyğy jäne «Otandastar» qory arqyly qoldau körsetuge nazar audarylğan.
Şeteldegı qandastardy Qazaqstanğa şaqyrudyñ bıregei joly ol – atamekende tegın bılım aluğa mümkındık jasau.
Sol sebeptı, soñğy ötken qūryltaida Elbasy şeteldegı qazaq balalarynyñ Qazaqstanda bılım aluyna jağdai jasauğa, kvotany 2 ese köbeitıp, (2%-dan 4%-ğa deiın), 2 myñdai balağa jetkızuge tapsyrma bergen edı.
Alaida būl granttar eşqaşan tolyq igerılgen emes.
Basty sebeptıñ bırı – qandas talapkerlerdıñ Ūlttyq bıryñğai testıleudı tapsyra almauy. Joğary oqu oryndarynyñ «daiyndyq bölımderındegı» 9 ai daiyndaluy, olardyñ 11 jyldyq qazaqstandyq mektep bağdarlamasyn igeruıne jetkılıksız.
Joğaryda aitylğan türlı kedergıler men problemalar qandastardyñ oquğa tüsu mümkındıgın şektep tūr.
Mysaly 2020 jyly 2022 qandasymyz Qazaqstanğa oquğa talaptanyp, tek 930 ümıtker ğana oquğa mümkındık aldy. Endı olardyñ özınıñ būl oqularyn jalğastyruy qiyn bolyp tūr...
Nege bız Qazaq Elınde oquğa niet bıldırgen barlyq qazaq jastaryn tügel qabyldap almaimyz?!.
Şetelden kelıp oqityn qazaqtyñ balalary – keiıngı köştıñ aldyñğy tızgını. Ol elımızde jūmysqa ornalasyp, oryn tırep, qazyğyn myqtap qadasa, soñynda qalğan ata-ana, bauyr-tuys, el-jūrtyn özderı-aq äkelıp, qonystandyryp, ornalastyrady. Köş jalğasady, jandanady.
Kezınde Qazaqstanğa oquğa kelgen balalarynyñ artynan otbasylary da erıp kelgenderı öte köp
Mysaly, elımızge 2 myñ bala keletın bolsa, olardyñ ärqaisysynyñ ağaiyn-tuystaryn aitpağanda, otbasynda kemınde 5 adamnan bar dep sanağanda, būl 10 myñğa juyq qandasymyzdyñ aldynan Atamekenge Aq jol aşyluy.
Şette qalğan bauyrlarymyz şekaradan öte almai, añsap jürgen Atajūrtqa jete almai, Kök tuymyzğa közderı jasaurai qarap otyrğanda, bız jeke müddelerdıñ jetegınde ketpei, nege memlekettık tūrğyda qairat körsetpeimız?
Mysaly, däl bügınde halyq sany bızden on esedei artyq Resei TMD elderıne bölınetın grant sanyn 2024 jyly 30 myñğa deiın köterude. Negızı, būl granttar "TMD elderı boiynşa" dep atalğanymen, jylda körıp otyrğanymyzdai, onyñ barlyğy derlık Qazaqstanğa arnalğan.
Al bız oquğa keletınderdı aitpağanda, oquyn jalğastyraiyn degen öz bauyrlarymyzdy, bar bolğany 930 balamyzdy qoldan jasalğan kedergılermen keudelerınen kerı iterudemız.
Osyndai qandastarğa degen qarsy saisatyñ kesırınen şeteldegı qazaqtardyñ köşıp kelu kvotasy 100 myñnan 100 esege deiın azaiyp, antirekordtyq jağdaiğa jetkenın ötken jolğy Ükımetke jasalğan deputattyq saualda aityp, dabyl qaqqan bolatynbyz.
Şekaranyñ jabyq ekenın bıle tūra arjağynda qalğan qandastarymyzdy oquğa qabyldaudy qoldan qiyndatyp, Qazaqstanğa kelıp test tapsyru kerek degen talapty qalai tüsınemız? Būny ūly jazuşy Tolstoidyñ äigılı mysalyndağy tülkınıñ tyrnany qonaqqa şaqyryp alyp, ışe almaityn ydysqa as qūiyp beruınen de asqan mazaq deuge bolady...
Bızdıñ tüsınbei otyrğanymyz, 2020 jyly osy myñğa juyq qandasymyzdyñ daiyndyq kurstarda oquyna memleketten köp qarjy bölındı. Al endı sol balalar ŪBT tapsyryp oquğa tüsuı kerek. Barlyğy şet memleketterde tūratyn olar pandemii tosqauylynda Qazaqstanğa qalai keledı? Sonda memleket qarjy bölıp, oqytyp alyp, olardy jarty jolda tastap kete bere me? Memlekettıñ qyruar qarjysy qaida qalady?
Körşı el Qytaida bolyp jatqan bärımızge belgılı saisi qatañ qysym saldarynan 2019 jyly 50-ge juyq qana bala oquğa kele aldy. Bügınde 300-den astam bala keluı yqtimal bolyp tūr. Olar Qytaidan şekara asyp jete alğan jağdaida da, bızdıñ ükımet qūşaq jaiyp qarsy ala qoi ma?...
Pandemii kezınde barlyq elderde äleumettık jağdaiy tömendep kettı. Osyny da eskeru kerek. Öitkenı qazırgı uaqytta bır memleketten ekınşı memleketke baryp keluı oñai emes, arnaiy rūqsat alu kerek, PSR test tapsyru kerek, qarajat şyğyny köp.
Byltyr 2020 jyly pandemiinyñ eñ qiyn kezeñınde qandas talapkerlerdıñ talabyn qoldap, Ūlttyq bırıñğai testıleudı tegın türde onlain formatta ötkızıp, 1 myñğa juyq qandasymyzdy memlekettık grantpen oquğa qabyldadyq. Būl endı oñ täjıribenıñ bar ekendıgın körsetedı. Endı nege sol byltyrğy täjıribemen ŪBT-ny onlain qabyldamasqa?!
Biylğy jyly jasalğan testıleu talaptary men erejelerıne jaqsy özgerıster eñgızılgenı ras. Bıraq testıleu jeke oqu ortalyğynda tapsyryluda. Ol Testıleu ortalyğynyñ mekemesı me, qojaiyny kım ekenı belgısız? (Būl - bükıl Qazaqstanda ŪBT ötkızıp, tabys tauyp otyrğan ūiym). Sonda qandas bauyrlarymyzdyñ tağdyry bır kommersiilyq ūiymnyñ şeşımıne täueldı bolyp otyr ma?
Şetelderden kelgen qazaq balalaryn oqytu üşın dairlyq bölimderin elımızdegı ärbır JOO janynan köptep aşu kerek. Kvota sanyn arttyra otyryp, jataqhana, stipendiimen mındettı türde qamtyluy tiıs. Äsırese mūndai dairlau kurstaryn soltüstık öñırlerde köp aşu qajet. Keiın de sol balalardyñ sol jaqta qalyp qoularyna jağdai jasalu kerek. Būl «Serpın» bağdarlamasyna qosymşa serpın beretını anyq.
Şeteldegı qandas studentterdı grant küiınde de, aqyly oqu türınde elımızdegı sol deñgeiles oqu oryndaryna auystyryp alu joldaryn ızdeu kerek. Öitkenı köp otbasylar Qazaqstanğa keleiın dese, oqyp jatqan balalarynan şyğa almai bailanyp otyr.
Şetelden bılım ızdep kelgen qazaq balalaryn tek bakalavr emes, magistratura, aspiranturalar, doktoranturağa qabyldau josparyn keñeitıp, grantqa tüsude, jūmysqa ornalasularyna jağdai qarastyryluy qajet.
Şeteldegı qazaq diasporasynyñ balalaryn qazırgı pandemii jağdaiyna bailanysty onlain qabyldap, onlain oqyta berudı de jüzege asyru kerek. Būl şaqyrtu jıberu pasport dairlap, viza alu, jol şyğyndary siiqty qūjattyq mäselelerın retteudı de uaqytşa şeşedı, ärı ata-ana, jaqyndarynyñ qasynda jürıp-aq Qazaqstannan bılım aludy jalğastyra beredı.
Şetelderdıñ özıne baryp (Resei, Moñğolii, Özbekstan), sol jaqtağy qazaq mädeni ūiymdarynyñ, elşılıktıñ kömegımen qazaqtyñ balalaryn sol jerde ırıktep, qabyldap, Qazaqstandağy JOO-nyñ dairlyq kurstaryna bırden daiyndap äkeludı jolğa qou kerek.
Osy mäselelerdıñ barlyğyn eskerıp, şekara aşylmağan jağdaida, ŪBT tapsyrudyñ ūtymdy joldaryn ūsynamyz:
1.Qandastar üşın ŪBT talaptaryn jeñıldetu kerek. (Mysaly, Bolon prosesı arqyly şetel azamattary Qazaqstanğa oquğa tüskende jeñıl formatta ekı emtihan tapsyrady: motivasiilyq hat jäne sūhbatasu);
2.Qandastar tūryp jatqan memleketterge baryp qabyldau qajet;
3.Elşılıkterdıñ ğimaratarynda ūiymdastyru;
4. 2020 jylğy täjıribenı paidalanyp, onlain qabyldau.
5.Şetelderden kelgen qazaq balalaryn oqytu üşın dairlyq bölimderin elımızdegı ärbır JOO janynan köptep aşu kerek. Äsırese, mūndai dairlau kurstaryn soltüstık öñırlerde köp aşu qajet.
6.Şeteldegı qandas studentterdı grant küiınde de, aqyly oqu türınde elımızdegı sol deñgeiles oqu oryndaryna auystyryp alu joldaryn ızdeu kerek.
Qūrmetpen, «Aq jol» fraksiisy deputattary
Tolyq nūsqa sıltemede:
https://www.facebook.com/100001908576595/posts/5409896872417212/?d=n