«Atameken antologiisy» jobasy: Ädılet Ahmetūly

09 Qyrku'i'ek, 2020

Qalamger qandastarymyzğa şyğarmaşylyq qoldau körsetıp, otandas aqyn-jazuşylardyñ  töl tuyndylarynyñ tuğan elınde keñınen nasihattaluyna mümkındık jasau maqsatynda «Otandastar Qory» KEAQ-nyñ arnaiy jobasy «Atameken antologiisy» bağdarlamasyn nazarlaryñyzğa ūsynamyz. Şyğarylymnyñ būl sanynda Qytaidan kelgen qandasymyz, talantty aqyn Ädılet Ahmetūlynyñ  bır töp öleñın nazarlaryñyzğa ūsynamyz.

Ädılet AHMETŪLY 1986 jyly 25 qyrküiekte Qytai Halyq Respublikasy, Altai aimağy, Buryltoğai audany, Qarmağai auyly, Tañbaly qystağynda düniege kelgen.
2012 jyly Pekindegı Ortalyq ūlttar universitetın Qazaq tılı men ädebietı mamandyğy boiynşa tamamdap,  Şynjañdağy «Mūra» jurnalynda tılşı jäne redaktor bolyp qyzmet atqarğan. 2014 jyly añsağan atajūrtyna oralyp, äigılı aqyn, sağynyştyñ sivolyna ainalğan şaiyr Järken Bödeşūlynyñ batasyn alyp, jyr älemıne keñınen tanyla bastady.

«Aq ala ordam qonğan jūrt» atty poemasymen Astananyñ 15 jyldyğyna arnalğan jyr müşäirasynyñ jüldegerı, «Almaty — täuelsızdıktıñ altyn besıgı» atty halyqaralyq jyr mūşäirasynyñ jeñımpazy.

Otansüigıştık, eldık, bırlık, tuğan jer, qazaqy jünietanym taqyryptarynda köbırek jazatyn Ädılet oqyrmandardan oñ bağasyn alyp kele jatqan ızdengış talanttardyñ bırı. El ışı-syrtyndağy merzımdı basylymdarda öleñderı jariilanyp tūrady. 2019 jyly «Ädılet» atty tūñğyş jyr Düniejüzı qauymdastyğy men «Otandastar Qory» janyndağy «Atajūrt» baspa ortalyğynan jaryq körgen.


SAĞYNŞTYÑ  MYSALY

Özegımdı şöl emes, küiık basty,
Därumender baspady, tiıp- qaşty.
Tüsımde tağy kördım eskı jūrtty,
Sarqyrap būlaq tüsken biık tasty.

Tüsıme jiı kırgen sol eskı jūrt,
Qaldy menı qalaida kereksınıp.
Asa mañğaz pışınde attandyrğan,
Tym ğajaiyp bır küige bölep tūryp.

Odan ketıp, aqyry mūnda jetkem,
Soñymnan qalmai erıp myrza köktem.
Anda- sanda qoimyn öleñ jazyp,
Sätınde sol topyraq jyr dämetken.

Qazyğyn baba qaqqan tym arydan,
Tarihyn tasqa jazğan myñ aluan.
Sau adam da aqyn bop keter edı,
Men tuğan topyraqtyñ qūnarynan.

Bızdı aldap äkettı söz keruen,
Köñıldegım auyrlau közdegıden.
Baqytty aqyn bolğan ba būl ğalamda,
Topyrağy būiyrğan öz jerınen.

Oinğanda oilar men oi qağysqan,
Tuğan jer, kel aqynym deidı alystan.
Adamdar aita almaidy basqa mysal,
Topyraq, Jusan jäne Beibarystan.

Sağynştan saudyrap küş, qaruym,
Ezıledı özgeşe ış, bauyrym.
Biık tasty ızdeimın,  taba almaimyn,
Sonda jatqan sekıldı tüp-tamyrym.

AQ AİDYNNYÑ JAĞASY AQ SAĞYZ QŪM

Jazaiynşy dep jürgen öleñım köp,
Bergenım az,  beremın, bererım köp.
Buryltoğai büiregı bülkıldedı-au,  
Ketıp edım ainalyp kelemın dep.

Öttı uaqyt, salqar köş, kırbeñ keruen,  
Sälem aittym el bairaq ılgen jerden.
Qara jerdıñ astynda jaqynym köp,  
Jerdıñ betın şiyrlap jürgenderden.

Men ūilsam solardan ūilamyn,  
Ot jaqqan qyr, tuğan jer, ūi, bağym.
Sağynamyn qyrqasyn, qiyrlaryn,  
Şoqylaryn, şyñdaryn, qiilaryn.

Aq aidynnyñ jağasy aq sağyz qūm,
Bağymyzdyñ basy edı, baqşamyzdyñ.
Men soñynan jeldırtıp kete barğam,
Badyraityp babalar basqan ızdıñ.

Babam nege ız saldy badyraityp,
Iz quala,
beredı ol  bärın aityp.
Sen öksıdıñ Ülıñgır sonda menıñ
Kırpıgıme  qonğanda  tarydai  şyq.

Sen öksıdıñ, sennen soñ men öksıdım,
Kökeiıñdı tyrnady kömeskı mūñ.
Estı kısı bılıp jür aidan anyq,
Ketkenımnıñ tym būrys emestıgın.

Sodan keiın, täuekel, kete barğam,
Qaldy artymda, şyryn kün, şeker arman.
Or kiık jonnan auyp ketedı eken,
Sūrqii zamanynan sekem alğan.

Ūqsatady bızdı ömır or kiıkke,
Jüregımız örtenıp şer küiıkke.
Men bır şyñnyñ basynan qonys alsam,
Sen tūrasyñ tuğan jer, eñ biıkte!

Ülıñgırdıñ ağysy  bülkıldeidı,
Ūly ölkenıñ arysy kürsınbeidı.
 Aimağynan alysqa ketken ūldyñ
Aidarynan jel esıp tūrsyn deidı.

ÖZEN RUHYM

Terektınıñ suynyñ ağysyn-ai,
Altaidağy auyldyñ alysyn-ai.
Jalğyz suret basyldy közıme ottai,
Tanys ağyn, tanys öñ, tanys rai.

Jöñkıledı özenı Terektınıñ,
Jaryqtyq bır körsettı ör ekpının.
Ağyny emıs-emıs eske salğan,
Er bolğan soñ ör bolu kerektıgın.

Arynymen  täntı etıp aq jal ağys,
Janityn janğa jıger, arğa namys.
Örkeştengen özennıñ ruhymenen,
Men sonda kete barğam samğap alys.

Terektınıñ özenı tasyğanda,
Jaiyq bop jöñkıletın jasyl arna.
Altaidyñ özenderın esıme alam,
 Jalğyzdyqtan jüregım jasyğanda.

Jatatūğyn jaryqtyq ötkel bermei,
Ūzaq, ūly mındetın ötkergendei.
Tau ūlymyn dep öleñ jazbañyzdar,
Tauğa şyqpai, bolmasa bökter körmei.

Altaidyñ ärbır  saiy –  bır-bır özen,
Qyraty qoñyr taudyñ qyrmyzy öleñ.
Alyp Ertıs ağatyn mañğazdanyp,
Arnasyn ai tegıstep, jyl küzegen.

Eske keler eskı jūrt, bökter, dala,
Samaly süietūğyn eppen ğana.
Ūly-ūly sağynyş arqalaidy,
Ūly özennıñ boiynda ösken bala.

Terektınıñ suynyñ ağysyn-ai,
Altaidağy auyldyñ alysyn-ai.
Jalğyz suret basyldy közıme ottai,
Tanys ağyn, tanys öñ, tanys rai.

ŪLY SAĞYNYŞ

Jūldyzdai jylt-jylt etken jūpar jalğan.
Men edım  sağynyştan küş alğan jan.
Emennıñ tamyryndai taramdalğan,  
Terektıñ būtağyndai būtarlanğan.

Kördıñ be,  erınımnıñ kezergenın,  
Sağyndym tuğan jerdıñ  özen-kölın.
Menen artyq süietın bıreu bar ma,
Qazaqtyñ tau men tasyn, kezeñ, belın.

Sözben aitu mümkın be osy  jaidy,  
Jüregım sağynyşqa basybaily.
Teñız de  men sekıldı tolqymaidy,  
Özen  de  men sekıldı  tasymaidy.

 Sağynyş,  ooo,  sağynyş,  tūnyq netken ?!
Tıldestırgen aqyndy Ruh,  Kökpen.
Myñ jylğy babamdy da sağynam men,  
Süiegı topyraqqa sıñıp ketken.

Sağyndym,  Köktepseñdı,  Qarajaldy,  
Sağyndym Aqdalany,  Aqaraldy.
Sağynyp jürmın qatty senesıñ be,  
Jüz jyldan soñ  tuatyn balalardy.

Qarataudyñ şoqysy,  sai-salasy,  
Aiğailaiyn,  ünımdı qaitalaşy!
Sap altyndai  sarğaiyp ketken  janğa,  
Quat ber,  qūşağyñdy  aiqara aşyp...

Öleñ jazam özımnıñ  örtımdı emıp,
Tüsımde ösken ölke körkın körıp.
Sol aimaqqa ölgenşe  täu eter em,  
Janymnyñ berer bolsa  dertın jeñıp.

DALAĞA SAĞYNYŞ  

Mıngenım astymdağy jiren qasqa,
Tañdadym tau jolynda qinalmasqa.
Janymdy jūbatatyn söz tappadym,  
Käsımbai Arşyn şertken  küiden basqa.

Dalam-ai,  än qalyqtap,   küi şalqyğan,  
Jonynda ötken künnıñ  iısı añqyğan.  
Men sendegı märttıktı sağynamyn,
Tek ūlylyq tanytqan syi,   saltynan.

Mıngenım astymdağy tor (y) töbelım,
Añsadym ösken taudyñ börte belın.
Oi men qyry kölbeñdep köz aldymda,
Otyna sağynyştyñ örtenemın.

Eldı köksep kökırek,  qyrdy  añsauda,
Et-jüregım ejelgı  jyrdy añsauda.
Telmırıp-aq kelemın bır şyğa almai,  
Terezeden körınıp tūrğan  tauğa.

Şırkın-ai şırenıp ap alşañkerge,
Tūiğymen tıl qatsam jalpaq jerge.
Aidynda aqquyndai jüzsem be eken,  
Şarasy şattyq tökken şalqar kölde.

Tektılık, biıktıktı tau ūqtyrğan,
Aq jauyny än men küi jauyp tūrğan.
Sağynyp jürgen jannyñ mauqyn basyp,
Auyryp jürgen jandy sauyqtyrğan.

Añsatty  taudyñ  elı,  dala köşı,  
Añsatty köşpendı eldıñ  qara qosy.
Qalanyñ qamalynda qamalğanda,  
Armanşlyl  bop alady-au,  adam osy ? !

Astymda mıngen atym teñbıl şūbar,  
Alystan  barandaidy zeñgır şynar.
Tūmasyn tuğan jerdıñ qanyp ışkem,  
Sondyqtan sağynyşym möldır şyğar?!

JİDE JEP SU IŞKENDER SEMIRETIN  

Tüsımde qara möldır jide kördım,  
Oinyp bır ğajaiyp küide boldym.
Jide terıp soñynan erıp ketkem,  
Osynau qily-qily,  syily öleñnıñ.

Tüsımde jegen jidem möldır qara,  
Sağynyştyñ salğany teñbıl jara.
Köz aldyma keledı Ülıñgırdıñ
Boiynda jide tergen sol bır bala.

Tabysyp qalyñ bala su basynan,  
Qiildyñ  jañylmaityn sūlbasynan.
Qara jide qazyna bıtık ösken,
Bal tamyp tūratūğyn syrğasynan.

Jidege toiyp alyp suğa maltap,  
Qaldy artta şortandai tulağan şaq.
Qūs ünımen kümbırlep özen boiy,  
Jatatyn jyryn aityp,  şulap alqap.

Toğaiyp janym jyrğa,  keudem küige,  
Aq dorba ışı toly tergen jide.
Äjem töge salatyn bar meiırın,  
Alqynyp ıñırde men  kelgende üige.

"Jide jep,  su ışkender semıredı"
Deitūğyn aitylym bar körınedı.
Kün boiy jide men su azyq bolğan,  
Bızdıñ ömır nedegen ömır edı.

Östık bız ūly auylda,  körmei qala,  
Äldilep jomart dala - terbeidı ana.
Tuğan jerın süiedı mahabbatpen,  
Balalyğy mändı ötken mendei bala.

Tuğan jer tüp qazyğym,  tuysym da,  
Alaulağan sağynyş suysyn ba?!
Şalqyp jatyp oindym,  közımdı aşsam,  
Tergen jidem joq eken uysymda.