
Qalamger qandastarymyzğa şyğarmaşylyq qoldau körsetıp, otandas aqyn-jazuşylardyñ töl tuyndylarynyñ tuğan elınde keñınen nasihattaluyna mümkındık jasau maqsatynda «Otandastar Qory» KEAQ-nyñ arnaiy jobasy «Atameken antologiisy» bağdarlamasyn nazarlaryñyzğa ūsynamyz. Şyğarylymnyñ būl sanynda Moñğoliida tūratyn qandasymyz, talanytty jas aqyn Şamşyraq Hautaiqyzynyñ bır top öleñderın jariilap otyrmyz.
Şamşyraq Hautaiqyzy 1993 jyly 11 mamyrda Mongoliinyñ Bain Ölgei aimağynda düniege kelgen. Oquşy kezınen önerge beiım Şamşyryq mektep qabyrğasynda jürgende «Üzdık oquşy», «Sañylaq oquşy», «Üzdık oqyrman» medaldarynyñ iegerı atanğan.
Orta mekteptı «Daryn» keşendı mektebınde 2011 jyly altyn belgımen bıtırgen ol 2 QMMU-ğa oquğa tüsıp 2017 jyly bıtırıp şyğady. Qarağandy qalasynda oqyp jürgen kezde oblystyq tılderdı damytu ortalyğynyñ ūiymdastyruymen ötkızılgen Aqseleu Seidımbek atyndağy jastar müşairasynyñ arnai jüldesıne ie bolğan.
Bain Ölgii aimağynyñ Qazaq qalamgerler ūiymynyñ janynan qūrylğan "Şamşyraq" jas qalamgerler bırlestıgınıñ üilestıruşı menedjerı bolyp jūmys jasady. Mongolii memleketınıñ Elbasy demeuşılıgımen men Mongolii jazuşylar odağynyñ atynan ūiymdastyrylğan "Altaidyñ üş biıgı" atty müşairada 1-oryn, aqyn Aqtan Babiūlynyñ 70-jyldyq merei toiyna orai ūiymdastyrylğan müşairada 3-oryn, Bain Ölgii aimağynyñ Sagsai sūmyn ornauynyñ 70 jyldyq merei toiyna orai ūiymdastyrylğan müşairada 3-oryn iegerı atanğan. Ruhani ıs-şaralarğa demeuşılık jasaily. Körkem audarmamen ainalysady Qazır jeke käsıpker.
Mūqağali ruhyna
Dariğa-ai dombyramdy berşı mağan,
Sol şanaqta tırısıñ senşı mağan,
Syrly dombyra siqyrly şabyt bolyp,
Bolmasa tüsıme bır enşı babam.
Babasyñ ärı bızge, ärı qūrdas,
Bırıne jyr, bırımen änıñ mūñdas,
Jiyrma bırınşı ğasyrdyñ ärbır jasy,
Özıñmen ūly Mūqa bärı syrlas.
Mūqağali zamana dauylpazy,
Erte eseitken ömırdıñ auyrtpağy,
Qanatyñ men kielı jyr mūrağyp,
Qaida kettıñ qarasaz, qoñyrqazy.
Bır möltek mūñ janymdy jailap aldy,
Ömırşeñ jyr, ören jyr jaulap aldy,
Änın qosqan aqquğa, gakkuge de,
Elıñ bügın özıñnen ainalady.
Şalqyğanda är jürek nūrğa tolyp,
Şaldyqqanda jas tülek mūñğa tolyp,
Säbiı joq ananyñ qūşağynda,
Şyrqalady änderıñ arman bolyp.
Tamaşalap aqqudyñ ūiyqtağanyn,
Syrly änımdı janymen ūqqan aqyn,
Barmağymdy qanatyp baqty közdep,
Atsam deimın ūly jyr qūs qanatyn.
Ömır alda bermeiın bosqa nali,
Quat berıp janymdy tüsşı jani,
Qūldyq ūram ruhyña ūly aqyn,
Pırım bolyp jebei gör Mūqağali
*** *** ***
Abaidan tamyryna jyr sıñdı me,
Danalyq qaşandağy bır pışınde,
Bır ğasyr būrynğy ötken Abai jolyn,
Bıtırdım Toğjan bolyp kürsındım de.
Qos alyp söz önerge jorğa qandai,
Ün qatsa tılınen bal sorğalardai ,
Sanamda ekı ūly jan tūrdy elestep,
Daryny tau kötergen Tolağaidai.
Zar tögıp aqtaban men sūlamada,
Tarihta qazaq sırä az jylağan ba,
Qazaq joly ejelden Abai joly
Taram taram būralğan būralañğa .
Qazaqtyñ köp syr jatyr öksıgınde,
Şerıñdı köne tarih estıdı me,
Böjeidıñ boz ordasy oqşaulağan,
Näreste Kämşat öksıp peş tübınde.
Barlyğyn zerger Mūhtar kestelegen,
Zere äje maqam üzıp eskı öleñnen,
Oi, bauyrymdy oiyn etıp Ospan da jür,
Qiqar ūl taiynbaityn eşteneden.
Qadırın bılmei qazaq qolda bardyñ,
Jaqsyñdy kım qorğaştap ündei aldyñ,
Ūly ata tabanynyñ ızı tüsken,
Sağynam han jailauyn Jidebaidyñ.
Tündıgı täuelsızdık aşylğanda ,
Qazağym jasa mäñgı ğasyrlarda,
Kıtaptan şolpy taqqan qyz jaily oqyp,
Ūildym qysqa qiğan şaşymnanda.
Qazaqty tarih az jylatpağan,
Şükırşılık ol bır künder jyraq qalğan.
Qatysym bolmasada qysylamyn,
Idro atom Semeidegı synaqtardan.
Arada ötkenımen jyljyp ğasyr,
Jomart tabiğat bermegenmen talai jaqsy ūl,
Bärıbır dara şyqqan häkım Abai,
Myñ jylda bır tuatyn nağyz asyl.
Laqtyryp nandy säbi toqtyğynan,
At asau ūstar ūl joq şoqtyğynan,
Ūlandar bügın jasyq bop bara ma,
Aqyrar bır Qūnanbai joqtyğynan.
Keşegı Abai salğan dara jolmen,
Bügıngı qazaq jürgen sara jolmen,
Nyq basyp keleşekke bara jatqan,
Jasa qazaq aspanğa tuyñdy ılgen.
Ğajaiyp küi
(Ol gitaramen än aitty,
Men ünsızbın...)
Sende gitar mende öleñ bırgemız,
Bırge jürıp qosylmağan ırgemız.
Basqa älemdı jatyrqanyp jatsynyp
Keş oransa enemız būl küige bız?!
Sen özıñşe notalarmen äuresıñ,
Kögın tappai şertıp onyñ pernesın.
Şabyt quyp ūiqas ızdep sandalyp
Men otyrmyn sen qaidasyñ, pendeşım?
Beine bügın bır ğajaiyp kün edı,
Jüregımnıñ bürın jardy gül öñı...
Barlyq älem jylulyğyn arnady,
Oğan sebep gitarañnyñ ünı edı.
Romans
Basyn iıp külıp oinap būl köktem,
Jair edı aq säulesın kün kökten,
Bügın bärı auysady mausymğa,
Qysqa ainalyp ketpese eken eken dırdektep?!
Aspan qatu doly būlttar qydyryp,
Būlt kelıp ed tūmanymen bırıgıp.
Aq armanym ketkendei me alysqa
Ūzaq eken, ūzaq eken jyr ümıt!
Keşegı erke tolqyn teñız bötendei,
Bügın kelgen quanyşqa jetem kei.
Sūlu dünie reñsız be tağy da,
Şattyq penen qaiğy egız eken ğoi.
*** *** ***
Keş keledı desedı būl qalanyñ köktemı,
Qabağyn bır aşpady aqşa būlttar köktegı...
Jylulyq joq baqtarda jabyrqauly oh, kemı
Jyl qūsy da juymai jyly jaqqa bettedı...
Qymsynady qyr gülı tek güldedı tüsımde
Gül jūpary kım üşın...
Tek köbelek üşın be?..
Men därmensız sairaimyn ğazalyma syr aityp,
Torğa tüsken totydai tättı mūñnyñ ışınde!
Kürsınbeşı jüregım!
*** *** ***
Süt säule bökken jer betı,
Būlt qonğan aidyñ kelbetı.
Syr aityp tünge sandalğan
Mendegı ğaşyq dertı edı...
Jalğyzdyq tağy, ūzaq tün...
Sol tündı tağy ūzattym?
Bolsañ da tırı jüregım
Bolmysy auyr bū jaqtyñ.
Ğazal tün-ğūmyr keskını
Öter-au ömır bes künı?!
Suardy jasym kögaldy
Sezbedı bıraq eşkımı...
*** *** ***
Tūrannyñ baitaq dalasy,
Mañğystau altyn espe qūm,
Künnen jaralğan qūdyret,
Ğūnnan qalanğan keste edıñ.
Qūnary baitaq, kerı ağys,
Tuynda mäñgı esımı,
Äuliesı er Äbış,
Qobyzynda köş ünı.
Bozdaladağy boz nala,
Boz ködedegı bozdağan,
Dalanyñ samalysyndai,
Janymnyñ qylyn qozğağan.
Batystan eñkıl ürlegen,
Esıl de esıl türenım,
Eleñ sözımnıñ jüregı,
Qalypqa simas pır edıñ,
Japyrağy altyn tamyrly,
Dalanyñ tereñ darağy
Ölşeulı sättıñ ürı edıñ.
Köşpelı ködei altynym,
Mañğystau jaqtan mañ basqan,
Almaspen aqyq jalğasqan,
Aryndy aiqan ağysym
Qazaqtyñ saiqan bağy üşın
Tuğan Äbışım!
*** *** ***
Sörelerınde qattalyp danalyq ızgı,
Arttyratyndai kün saiyn talabymyzdy.
Är parağynan atoilap qaharman ūldar,
Qadalatyndai arudyñ janary mūñly.
Joldarğa bastap ömırı bızder bılmeitın,
Köne künderden bügınnıñ ızdedım keipın.
Qalyp jatady kıtap bop tarih betterı,
Keruen köşkende kün saiyn küntızbe deitın.
Bağynan terıp irannyñ gülderın aluan,
Tereñderınen mūhittyñ ızdedım marjan.
Keiıpkermenen kün saiyn quandym bırge,
Öleñ oqydym baqtarda küzge qūmar jan.
Bas keiıpkerdei menıñ de bolyp armanym,
Kün keştım.
Keide pendenıñ toryğar jany.
Qasiettı oryn qağbadai kıtaphana būl,
Sımırdım närın.
Sonda da şölım qanbady.
Susyndadym bır jyrynan aqynnyñ ūly,
Jyldar ötse de, Aqtandai atyñ ğūmyrly.
Aq tañdar atyp, kezderde köktem bürlegen,
Menıñ de qalar qaldyrğan hatym bügıngı.
*** *** ***
Bölısıp Bökenmenen aidyñ nūryn
Tündıgıne tünımnıñ qaiğymdy ıldım.
Ötkızgen özıñmenen myna keştıñ,
Şamdary öşetının qai kün bıldım.
Erkelep erke Qobda tolqyndary,
Jalğyz aiq jalğyzdyq jol tūr änı,
Köşımen aqşa būlttyñ bırge qaityp,
Azasy būla künnıñ sol qūmda älı.
Al bızder bızder bügın qoştasarmyz,
Sız aimen men künmenen basqaşamyz,
Pänide bolmağanmen jolymyz bır,
Būiyrsa peiışte bız bas qosamyz.
*** *** ***
Qala tynyştyq saibaq,
Otyrmyn oilarym tūmşalap,
Jalğyzdyq jylytpai jürektı,
Külkımdı öksıgım qorşap ap,
Qala tynyştyq tüngı älem,
Tek baiu samal jel ürlegen,
Jaryq ai tıl qatşy kördıñ be,
Soñğy ret men qaşan külgen em,
Qala tanys baq, baiğy sol oryn,
Men jäne jaqynym oiu mūñ,
Mezgıl jaz bolğanmen köñıl küz,
Öşırmei sol sarğyş boiuyn,
Qala bolğanmen qanşa jan mekenı,
Mağan tek būl bağyñ jetedı,
Şeksızdık şegıñ joq bolsa da,
Bolsynşy būl mūñnyñ etegı,
Osy da jetedı.