
Qalamger qandastarymyzğa şyğarmaşylyq qoldau körsetıp, otandas aqyn-jazuşylardyñ töl tuyndylarynyñ tuğan elınde keñınen nasihattaluyna mümkındık jasau maqsatynda «Otandastar qorynyñ» arnaiy jobasy «Atameken antologiisy» bağdarlamasyn nazarlaryñyzğa ūsynamyz.
Jobanyñ būl sanynda Qytai Memlekettık syilyğynyñ iegerı, aqyn-jazuşy marqūm Serık Qapşyqbaiūlynyñ bır töp öleñın nazarlaryñyzğa ūsynamyz.
Serık Qapşyqbaiūly 1934 jyly Şynjañ, Toly audanynda düniege kelgen. 1955 jyly Şynjañ İnstitutynyñ filologii fakultetın bıtırgen. Aqynnyñ Qytaida «Ömır oilary», «Jyldar arasynda», «Erıktı söz» jyr jinaqtary men «Zardap», «Joq» atty prozalyq şyğarmalary jinağy jaryq körgen.
Al, elımızge kelgennen keiın aqynnyñ «Tas», «Jylqy ışınde ala jür», «Künşyğys» qatarly öleñ, dastandar jinağy, «Bala», «Jer basyp jürgender», «Jürek tūstan», «Salmaq tüskende» qatarly prozalyq kıtaptary jaryq kördı.
Serık Qytai jazuşylar odağynyñ müşesı. Onyñ esımı Qytaida jaryq körgen «Äigılı adamdar» ensiklopediisyna engen.
QAMYĞU
(Altynemıl)
Atapty «Altyn emıl» dep,
Tarih qoiyp atyñdy.
Basynda aidar jelpıldep,
Sarbaz jortqan qatuly.
Salt-sarynnan aumağan,
San ömırge kez kelıp.
Tağdyryña tañ qalam,
Sūr topyraq, boz köbık!
Kez bolyp em men dağy,
Asyr salğan şağymda.
Şırendı oidyñ armany
Üzeñgısın auylda.
Sorğamyn qan şieñdı,
Jartasyñdy süigemın.
Qan soiyldar süieulı
Qasynda jattym ırgeñnıñ!
Suyñğyñnyñ kuäsı
Bolamyn keibır kezımde.
Ystyğyñnyñ ūisy –
Külsem menıñ közımde.
«Būryl, qalqam, jalt qara,
Sezımıñdı ber tättı!
Qūlañ şaşyñ arqañda,
Tau moiyly siiqty.»
Qyryñnan sai jağyña,
Osy ändı aityp tüsıp em.
Jolyqtym sol aruğa,
Ormanyñnyñ ışınen.
Qurai synyp ızımde,
Jürek qanbai talyqty.
Japyraqtyñ jüzınde
Altyn külkım qalypty.
Tarynam boiym ırkulı,
Sodan bastap olaqpyn.
Sol bır altyn külkımdı,
Sol ormanğa joğalttym.
Örıne ökpe bıldırdım,
Ömır degen şırkınnıñ.
Joğaltyp ap men jürmın,
Qoñyrauyn külkımnıñ.
Qūştym senı mekenım,
Qūşağymmen men örttei.
Oiynymdy köterdıñ,
Oinağyma bülk etpei.
Künder ötıp külısken,
Küllı ömırdıñ bärı ötıp.
Tağdyrymnan jüruşı em
Bır körudı däm etıp!
Keşegıdei men tūrmyn,
«Altynemıl» qyryñda.
Ap etkennen ūmtyldym,
Toğaiyñnyñ şuyna.
Ūmytpai-aq kelıppın,
Tılın, nılın aiulym!
Suyñdağy köbıktıñ,
Şöbıñdegı boiudyñ.
Şert japyraq syryñdy
Qalai aitsam ūğarsyñ!
Qyzyğyna būrynğy,
Ensın jürek, jūbansyn!
Jūbanudy täñırım,
Sirek berer adamğa.
Bır aldanyş tabuym
Müşkıl boldy mağan da.
Mūnda janym qamyqty,
Sozsam qolym jetpedıñ...
Ökınış qana qalypty,
Basqa närsem joq menıñ!
Qiidağy ūşpadan,
Qūlağan tas saiyña,
Senı ğana ūqsatam,
Jastyğymnyñ jaiyna.
Sonau asyl künımde
Ne bılmedım, ne bıldım.
Japa-jalğyz, tübınde,
Tastaitynyn ömırdıñ.
1980 jyly qazan
ERENQABYRĞA
(poemadan üzındı)
Şaqyrasyñ jürektı,
Qai tūsta edı sorabyñ.
İıskep kökjiektı,
Ezu tartyp qoimyn.
Abyrjyğan oi qağyp,
Şertem deidı ne syryn?
Jür aşa almai sol ğaryp,
Jüregımnıñ esıgın.
Ūly tauym däm tartyp,
Ketıp baram boiyña.
Jañylğandy añğartyp,
Tüsır menıñ oiyma.
Özım qonaq bolğan soñ,
İmenermın az ışıp.
Şeşemdei bol sonda sen,
«Toiyp je, - dep, - tauysyp!»
Azan aityp tūrsa şal,
Men būiyğyp erınsem.
Särıde oit, malğa sal,
Äkemdei bol menıñ sen!
Mai aiynda mailyq bop,
Maujyraiyn kökekte.
Sary künde qalğyp kep,
Jyğylaiyn tösekke.
Adam atşa tısteidı,
Qapy soqsa barmağyn.
Alai-dülei tüsterdı,
Körsetıp jür armanym.
Tūsynan jel keudenıñ,
Keulegenı sol şyğar.
Kei töbege belbeuın,
Ūmytady qoişylar.
Men de ūmytyp keteiın,
Öleñımdı töbege.
Qasyna kel ekeuıñ,
Jel soq, jañbyr sebelep...
Ömır jazğan arnauyn,
Boiuym dep jürıppın.
Sol boiuğa barmağyn,
Malyp alğan jıgıtpın!
Syndyr, synsyn müiızım,
Müiızsız de kım edım?!
Sal azapqa kündızım,
Sal azapqa tünegım!
Sağan qidym erkımdı,
Ei, kök dauyl, jalyndym.
Ketır menıñ keipımdı,
Būzba siqyn tauymnyñ!
Ei, jebır qūrt, jalyndym,
Aq ta emes, kök te emes,
Tasyn tespe tauymnyñ,
Menı müjı, menı tes.
Jalşydai jalğyz tamşyny,
Menıñ-aq jön ğoi ışkenım,
Aştyq, zoryq sar suy,
Buynyma tüs menıñ.
Susyn bermei sūrağan,
Jetımdei etıp qağyndy.
Qağyr jyldar quarañ,
Şöldetpe menıñ tauymdy!
Elırem atyñ atalsa-aq,
Aiqailaimyn: ei, ömır!
Jau şapqandai jastyq şaq,
Otqa küidı nege bır?!
Äuezın tögıp änıñnıñ,
Küiñdı şertıp tağy da,
Ei, jas tağdyr, jalyndym,
Oralşy menıñ tauyma!
Esırkeme menı artyq,
Men de körem künımdı.
Keide alamyn qūlatyp,
Keide tuym tıgulı!
Jabysyp
Şoqy, ūşpadan,
Jyl saiyn börtıp şöp össe.
Ūly taudan ūstağan,
Menıñ qolym emes pe!
1984 jyl mausym.
ŞYN
Syğalağam ejelde,
Qalyñ toğai ışınen,
Japyraqtyñ özenge
Aitqan syryn tüsınem.
Tüie kele jatqanda,
Jaiylyp qyrdyñ üstınen,
Şyrmauyqtyñ aq talğa
Şaqqan mūñyn tüsınem.
Basyp tūrğan tūtasyp,
Menıñ sondai mūñymnan,
Qoidan tartqan ūqsatyp,
Özıñ edıñ suyrğan.
Sol qolyñdy sılıkseñ,
Tūr edım men ölgelı...
Jüregıme bır tıken
Belgılı edı engenı.
Kübır etken bır ünıñ,
Qymbat edı janymnan.
Közıñnıñ sal dep qiyğyn,
Qūdıretıñe jalynğam.
Esımde qairan auylym
Bärı tügel jadymda,
Anau senıñ qaiyñyñ,
Mynau senıñ talyñ ba?
Qarap ötken ömırge,
Şomylamyn eleske.
Şūñqyraiğan köñılde
Tağdyr jatyr emes pe?!
1980 jyly mausym
Qarataudyñ būlağy
1
Kötersem dep arqalap,
Belıñnen qatty qysady.
Badamymen qalqalap,
Qarataudyñ qūşağy.
Sol bır oidy mağlūm,
Saqtap tūrdy ol jalğyz-aq.
Jartasy men jarynyñ
Köleñkesı salbyrap.
2
Qaperıne ne kelse,
Soğan būlaq asyğa,
Ūryp basyn kedeişe,
Tağdyrynyñ tasyna.
Qūlap jatyr ädepkı
Quarğan bır dalağa.
Men bılmeimın ne öttı,
Osy ekı arada?
3
Būldyrağan sılemı,
Qalyp artta jabyrqau.
Syrqyrap sai süiegı,
Kürsınedı Qaratau.
Qabağyna tas bolyp,
Tüiılgen būlttar yzbary.
Dala jaqqa jas tögıp,
Telmıredı qūzdary.
1981 jyl
TAU
Ei, tuğan tau!
Ūqsaisyñ sender mülde,
Şattyğyma, men şekken qasıretıme.
Daiynmyn köteruge basyma men,
Nemese älım jetpei süiretuge.
Ağaştyñ jemısıne
Qūs şoqyğan,
Aitatyn däru üşın menıñ dūğam:
Men jeimın jan jemese auzyma sap,
Ölmeimın aştan sony tamaqsynam.
Ai nūryna mūnarttap tūlğañ engen,
Quysyñdy küiedei tünek kömgen.
Jūmsaq – küngei,
qytymyr – sūr terıskei,
Aşty aiz, kärlı künnen tuğan deneñ.
Nart gülder qaptalyñda talmausyrap
Süienıp qurailarğa közın ılgen.
Jūp-jūqa japyrağyñdy,
Düiım jyldar
Sabalap mūz-būrşaqpen, jatyr jelmen.
Dırılder sol japyraq jai änşeiın,
Tarydai bır jändıktıñ teskenınen.
Bara jatyr qaqyrap qalyñ jartas,
Sezılmes morttyğymen, Seskenumen.
Sereiıp töbeler tūr töñırekte
Täkappar,
Tanğan joqsyñ erejeñnen!
Qaptasa
Tekşelerden ketıp siyq,
Būtaqqa, şöp-şalañğa qaiyrşylyq.
Şöldetıp qağyr jyldar
Ötse sonşa,
Emızer süttı jyldar qūtyn qūiyp.
Men tūñğyş şyr etkende
Enıp üige,
Süiıp edıñ kenelıp közıñ jūmyp.
O, Tuğan tau,
Ūmytpan osynyñdy,
Tūrsam da säldemdı orap namazğa ūiyp.
Bolsam dağy on qatyn alğan patşa,
Bolsam dağy qaiyrşy kenep kiıp!
1983 jyly