Jef Gerş: 9 ai boiy Qazaqstandy aralap küi önerın zerttemekpın (c) turkystan.kz

20 May'sym 2026

Ekı jyl būryn gazetımızde Nu-İork tūrğyny Jef Gerş dombyra şertudı üirenu üşın jaz saiyn Qazaqstanğa kelıp, sabaq alatynyn jazğan edık. Üş jyl qatarynan Astanağa 1 aiğa kelıp, dombyranyñ qyr-syryn zerttep jürgen Jef bügınde 20-dan astam küidı şeber şerte alady. Juyrda ol endı elımızge 1 aiğa emes, 9 aiğa kelıp, dästürlı muzykamyz turaly ūzaqmerzımdı zertteu jürgızetının quana habarlağan bolatyn. Qazaqstannyñ är aimağyn aralap zertteu jürgızıp qana qoimai, küişılerdıñ audio jäne beinejazbalaryn jinaqtap, olardy älemge tanytatyn ağylşyn tılındegı tanymdyq resurs daiyndamaq. Odan da bölek köptegen jospary bar Jefke habarlasyp, az-kem äñgımelesken edık.

– Qazaqstanda toğyz ai boiy zert­teu jürgızuge mümkındık beretın Fulbright bağdarlamasyna qatysudy bū­ryn­nan armandap jürgenıñızdı bıle­mız. Būl grantty jeñıp alu qanşalyq­ty qiynğa soqty? Irıkteuden ötken­ıñız­dı bılgende qandai qandai äserde boldyñyz?

– Fulbright bağdarlamasyna qūjat tapsyruğa köp uaqyt pen mūqiit daiyndyq qajet. Mūnda ärbır detal mañyzdy. Ümıtker bırneşe esse jazuy kerek, onda özınıñ täjıribesı men uäjdemesın jan-jaqty körsetuge tiıs. Sonymen qatar ūsynğan zertteu jobasynyñ maqsatyn tüsındırıp, zertteu jürgızetın eldegı jos­paryn, nelıkten däl sol eldı tañdağanyn jäne jūmysynyñ mañyzyn negızdeuı qajet. Men Qazaqstanğa üş jyl qatarynan baryp, är joly dombyra tartudy üirendım. Sondyqtan būl esselerdı jazu mağan qiyn bolğan joq. Qazaqstanda körgen-bılgenım, jinağan täjıribem jäne sol şaqta qalyptasqan käsıbi bailanys­ym qandai maqsattardy jüzege asyr­ğym keletının naqty ärı senımdı türde baindauğa müm­kındık berdı. Sondai-aq jos­par­larym­dy ıske asyruğa kömektesetın serıktesterım men tanystarymnyñ bar ekenın de körsete aldym. Irıkteuden ötkenımdı estıgen sättegı quanyşymdy sözben jetkızu qiyn. Fulbright bağdarlamasyna qatysudy köpten berı armandadym. Degenmen şeşım şyqqanğa deiın qatty ümıttenbedım. Al jeñımpaz atanğanym turaly hatty oqyğanda erekşe quandym.

– Zertteu jobañyzdy nelıkten dombyramen bailanystyrdyñyz?

– Menıñ dombyra üirenıp jürgenıme tört jyldan asty. Osy uaqyt ışınde būl aspapqa da, özım üirengen küilerge de erekşe süiıspenşılık pen qyzyğuşylyğym qalyptasty. Sondyqtan osy grant aisynda Qazaqstanda bır jylğa juyq uaqyt ötkızıp, küişılık şeberlıgımdı jetıldıruge, sondai-aq qazaq muzykasy men onyñ tarihy turaly bılımımdı tereñdetuge mümkındık alu – men üşın ülken märtebe. Sol sebeptı zertteu jobamdy eş oilan­b­astan dombyrağa arnadym. Negızgı maq­satym – dombyrany barynşa jaqsy meñ­gerıp, qazaqtyñ küi önerın Amerikada­ğy jäne älemnıñ özge elderındegı tyñdar­mandarğa keñınen tanystyru.

– Qazaqstandağy toğyz ailyq zert­teuıñız aisynda nenı jüzege asyrmaq­syz?

– Qazaqstandağy basty maqsatym – oryndauşylyq şeberlıgımdı jetıldıru. Jaña küilerdı üirenıp qana qoimai, olar­dyñ tarihy men mazmūnyn da zerttegım keledı. Sonymen bırge türlı öñırlerındegı dombyraşylarmen kezdesıp, är aimaqqa tän küişılık dästür men özındık erekşe­lıkterdı tereñırek tanyp-bılsem deimın. Būğan qosa, qobyz, jetıgen, sybyzğy sekıldı dästürlı aspaptarda oinaityn muzykanttarmen tanysyp, täjıribe almas­qym keledı. Jobamnyñ tağy bır mañyzdy bağyty – Qazaqstannyñ är öñır­ındegı dombyraşylardyñ şyğarmaşy­lyğyn zerttep, olar turaly derekter jinau.

– Grant ūtyp alğanyñyz turaly jazbañyzda dombyraşylardyñ önerın jazyp alatynyñyzdy aityp öttıñız. Mūny qalai jüzege asyrmaq­syz? Barlyq aimaqty aralaisyz ba?

– Qazaqstannyñ är öñırınde tūratyn dombyraşylardyñ öner­ın audio jäne beine for­matta qūjattaudy jospar­lap otyr­myn. Sol üşın Qazaq­stannyñ är aimağyna baryp, jergılıktı dombyra­şylar­men kezdese­mın. Är oryn­dauşy öz tañ­dauy boiynşa bır küi oryn­dap beredı, al men onyñ oryn­dauyn jazyp alamyn. Sonymen qatar olarmen sūhbat jür­gızıp, oryndağan küiı­nıñ tarihy, mazmūny jäne özderı üşın qandai mänge ie ekenı turaly äñgımelesemın. Būl joba arqyly Qazaq­standağy dombyra dästürınıñ aimaq­tyq erekşelıkterın, oryndauşylyq mektep­terın jäne muzy­kanttardyñ jeke täjıri­besı men közqaras­taryn jinaqtap, saq­taudy maqsat etıp otyrmyn. Küi önerı damyğan ärı tarihi mañyzy zor öñırlerdıñ barlyğyna nazar audarğym keledı. Osy maqsatta Atyrau, Aqtöbe, Qarağandy, Pavlodar, Altai, Türkıstan jäne basqa da öñırlerde boludy josparlap otyrmyn.
Tökpe jäne şertpe küi dästürlerın tereñırek zertteumen qatar, än aitu jäne äñgımeleu önerımen sabaqtasyp oryn­dalatyn dombyra mädenietın de jan-jaqty tanyğym keledı. Sondai-aq dombyra jasau­dyñ qyr-syryn zertteuge erek­şe qyzyğamyn. Äsırese, tökpe jäne şertpe küilerın oryn­dauğa arnalğan dombyra­lardyñ qūry­lymdyq aiyr­ma­şylyqtaryn tereñırek bılsem deimın.

– Zertteuıñızdıñ negızgı bölıgın Qūr­manğazy atyn­dağy Qazaq ūlttyq kon­ser­vatoriisynda ötkızbek eken­sız. Būl oqu ornymen qalai bailanys jasa­dyñyz?

– Ötken jyly Qazaqstanğa barğan saparymda Qūrmanğazy atyndağy Qazaq ūlttyq konservatoriisy Dombyra kafedrasynyñ professory Tölepbergen Toqjanovpen tanysu baqyty būiyrdy. Ol kısını Instagram arqyly būrynnan bıle­tınmın. Bırde onyñ bır kıtabyn satyp alu mäselesı boiynşa habarlasqan edım. Sonda ol kelesı joly Almatyğa kelgenımde mındettı türde habarlasuymdy ötındı. Keiın Almatyğa barğan kezde habar­lasqanymda, menı sabağyna şaqyrdy. Sol jerde studentterımen bırge dombyra şertıp, täjıribe almasu mümkındıgıne ie boldym. Almatyda bolğan uaqytymnyñ edäuır bölıgın onyñ auditoriisynda ötkızıp, jeke sabaqtar da aldym. Ol men kütkennen de artyq qoldau körsetıp, erekşe yqylas tanytty. Fulbright bağdarlamasyna qūjat tap­syrğan kezde serıktes ūiym men ğylymi jetekşını tañdau barysynda odan affi­liasiilyq hat jazyp beruın ötındım. Būl ūsynysty quana qabyldap, barlyq qajettı qūjattardy räsımdeuge kömektestı. Onyñ qoldauy men janaşyrlyğy üşın şeksız rizamyn. Qazaqstanğa barğan soñ onymen bırge jūmys ıstep, köp närse üirenudı asyğa kütıp jürmın.

– Sızdıñşe, dästürlı muzykalyq mūr­any saqtau men qūjattaudyñ mañy­zy nede?

– Bügınde älem öte jyldam özgerıp jatyr. Komputerler, robottar jäne jasandy intellekt ömırımızdıñ barlyq salasyna dendep enude. Osyndai kezeñde dästürlı muzykany ūmytpai, ony saqtap qaludyñ mañyzy būrynğydan da arta tüstı. Är adam özınıñ tarihyn, mädenietın jäne şyqqan tegın bıluı kerek. Sonymen bırge öz mädenietın ğana emes, özge halyq­tardyñ da mädenietın tanuğa ūmtylğany mañyzdy. Öitkenı būl özara tüsınıstıkke, tözımdılıkke jäne bır-bırıne degen qūrmettıñ artuyna yqpal etedı. Al mūndai qūndylyqtar qazırgı zamanda erekşe mañyzdy.

– Jyl saiyn Qazaqstanğa arnaiy kelıp, dombyra üirenıp jürsız. Mä­den­i­etımızden bölek, elımızde sızge tağy ne ūnaidy?

– Qazaqstanğa barğan saiyn būl elge qyzyğuşylyğym men süiıspenşılıgım arta tüsedı. Sondyqtan onda qaita-qaita bara bergım keledı. Älı körmegen jerlerım de köp. Mädenietten bölek, mağan Qazaq­stannyñ ūlttyq tağamdary, äsem tabiğaty jäne eñ bastysy – halqynyñ qonaq­jai­lyğy erekşe ūnaidy. Jolyqqan adam­darymnyñ bärı derlık meiırımdı, qol ūşyn sozuğa daiyn tūrady. Osy jyldar ışınde köptegen dos taptym. Aldağy saparymda olardyñ qatary odan ärı köbeiedı dep senemın. 2023 jyly Qazaqstanğa alğaş barğan­nan berı jūrtşylyq erekşe maqtap aita­tyn öñırlerdı aralap körgım keletın. Endı sol jerlerdı asyqpai tanyp-bıluge müm­kındık tuğanyna quanyp jürmın.

– Äñgımeñızge raqmet! Qazaqtyñ töl önerın şetel jūrtşylyğyna tany­­­tuğa degen şynaiy yqylasyñyz üşın alğysymyz şeksız.

Sūhbattasqan: Älii TILEUJANQYZY

Material turkystan.kz saitynan alyndy.

Derekköz: turkystan.kz