2019 jyldyñ jazynda Aqparattyq jäne qoğamdyq damu ministrlıgınıñ qoldauymen «ZEREN-2019» Respublikalyq jastar lagerıne «Otandastar Qory» şet elden 30 belsendı jastardy şaqyrğan bolatyn. Sonyñ bırı Dünii degen İran elınen kelgen qandasymyz.
Elordamyzğa alğaş kelgenı. Aitaiyn degenım, qalany aralap qasynda boluymdy ötındı. Zattar alamyn dep dükenge kırgenımız edı, ädettegıdei bızdıñ satuşylar orysşa şüldırlep şyğa keldı. Ana tılıne jäne parsy, ağylşyn tılderıne jetık Dünii orysşa mülde tüsınbeitın. Sodan men, ötınış qazaqşa aitsañyz degen edım satuşy keşırıñız men orys mektebınde oqydym( orysşa aitty) dep aqtaldy. Qairan-ai, sol qaryndasym üşın qatty ūildym. Özge elde, özge ūlt arasynda tūryp, mektebımen qosa ekı universitetın parsy tılınde oqyp aiqtağan Dünii qandasymyz ana tılın jetık bıledı. Al bızdıñ jastar ne bolsa sony sūltau etıp aqtala beredı. İranda bırde bır qazaq mektebı joq. Jäi ğana otbasynda ata-anasynyñ tärbiesımen ana tılın boiyna sıñırıp ösken İrani qandastarymyzğa qatty rizamyn.
İran qazaqtarynyñ basym bölıgı auyzekı türde qazaqşa söilei alady. Äsırese, jasy 40-tan asatyn ağa buyn ökılderınıñ tügelge juyğy qazaqşa söilei alady. Jalpy İranda qoğamdyq oryndarda parsy tılınen basqa tılde söilesuge tiym salynğan. Balabaqşalar, mektepter, joğary oqu oryndarynda arnaiy tıl mamandyqtary tysynda parsyşadan özge tılde bılım berılmeidı. Degenmen, osyğan qaramastan irandyq qazaqtardyñ ana tılderın ūmytpauy erekşe jağdai. Mūnyñ bırqatar äleumettık-mädeni sebepterı bar.
Bırınşıden, İran qazaqtary ärqaisysy ärjaqta şaşyrap emes, qalalardyñ möltekaudandarynda bır-bırıne jaqyn qonystanğan. Aralarynda älıge deiın tyğyz tuystyq qatynas bar. Osy sebepten, qazaqtar äsırese ağa buyn ökılderı bır-bırımen qazaqşa söilesedı.
Ekınşıden, qazaqtar balalaryn balabaqşağa bermeidı. Mektep jasyna jetkenşe balalar üide qazaqşa söileskendıkten tılı men bastapqy oiy qazaqşa qalyptasady.
Üşınşıden, irandyq qazaqtardyñ jasy ülkenderı ağaiyn-tuys arasynda aqsaqal retınde ülken qūrmetke ie, sol sebeptı jas buynğa ünemı qazaqtyñ tılı men dästürın jas ūrpaqtyñ jadyn şegelep otyratyn funksiiny mültıksız oryndauda.
Törtınşıden, İran ükımetı qoğamdyq oryndarda parsy tılı men mädenietın mındettegenımen, otbasy men jamağat ışındegı mädeni ärkelkılıkke barynşa tolerantty. Mūndai toleranttylyq tıpten irandyq evreilerge de tanylğanyn atap ötken jön.
Besınşıden, irandyq qazaqtardyñ etnos retınde bolmysyn joğaltpauğa degen diasporalyq özın-özı qorğau tüisıgı asa küştı.
Altynşydan, qazaqtar arasynda parsylarmen jäne özge ūlt ökılderımen aralas neke müldem joqqa tän. Mūnyñ basty sebebı, qazaqtardyñ sunnni Hanafi mäzhabyn qatañ ūstanuynan tuyndauda. Osynyñ nätijesınde otbasynda balalardyñ tılı qazaqşa şyğyp otyr.
2020 jyly «Otandastar qory» KEAQ bastamasymen jürıp jatqan «onlain» rejimındegı qazaq tılı kursyna İrandyq qandastarymyz öte belsendı qatysuda. Sonymen qatar «Otandastar qory» İrannyñ Gorgan qalasynan arnai qūraldarmen jabdyqtap Qazaq klasyn aşyp berdı.
«Otandastar qory» KEAQ Bılım bağytynyñ jauapty qyzmetkerı Nūrymjan Jūmağaziev.