Mülkın satyp, Uoll-strittı bağyndyrğan qazaqstandyq: Kvazimemlekettık sektordan qarjy alpauytyna deiıngı jol

22 Qan'tar 2026

Sūhbat keiıpkerı İlis Sautov eşqaşan üzdık oquşy da, «Altyn belgı» iegerı de bolmağan. Köpşılık onyñ bolaşağyn jarqyn dep bağalamağan. Alaida ol qiyndyqtardan, synaqtar men sätsızdıkterden ötıp, aqyrynda Uoll-stritke deiın jettı. Bügınde ol – mol täjıribesı bar, joğary jalaqy alatyn investisiilyq bankir. Būl oqiğa Instagram-dağy «jyldam tabys», joly bolğyştyq nemese tanys-tamyr turaly emes. Būl – öz küşımen qalyptasqan jol, ertegıdei äsıreleusız şynaiy ömırdıñ körınısı.

«Men ünemı üşke oqydym»

Sūhbattasymyz bırden moiyndaidy: mektepte ol naşar oqyğan. «Men eşqaşan üzdık oquşy bolğan emespın», – deidı ol aşyq türde. Onyñ üstıne ülgerımı sonşalyqty köñıl könşıtpegendıkten, keibır tuystary İlistyñ ata-anasyna illuzii qūrmai, ony mektep bıtırgen soñ bırden äskerge jıberuge keñes bergen.

Alaida joğary synyptarğa kelgende onyñ ömırınde özgerıster bastaldy. Ol Astanadağy qarapaiym mektepten jekemenşık «Miras» mektebıne auysty. Būl qadam keiın onyñ tağdyryndağy mañyzdy betbūrysqa ainalğanymen, alğaşqy kezeñ oñai bolğan joq. Orys tılı pänınen tüsu emtihanynda ol 30 mümkın baldyñ bar bolğany 3-euın ğana jinady. Matematika men ağylşyn tılınen alğan nätijelerı de osy deñgeide boldy.

Soğan qaramastan, däl osy «Mirasta» ol oquyn tüzete bastady: materialdy ūsynu täsılı men oqytu ädıstemesı oğan köbırek sai keldı. Keiıpkerımız būrynğy mektebınde keide mūğalımder jol beruge bolmaityn äreketterge barğanyn da moiyndaidy.

«Men älı künge deiın mūğalımderdıñ mağan: “Sen - mekteptıñ masqarasysyñ, sen naşaqor bolasyñ”, – dep aitqanyn esıme alamyn. Mūğalımder tarapynan qysym körgen kezderım boldy. Men mektep turaly köp aitqym kelmeidı, öitkenı būl sol kezde mektepte jūmys ıstegen jekelegen adamdarğa qatysty», – dep bölıstı ol.

«Miras» mektebıne auysqannan keiın onyñ ainalasy da tübegeilı özgerdı. 2010-jyldardyñ basynda şetelde bılım alu keñ taralğan qūbylys bolmağanymen, synyptastary şeteldık joğary oqu oryndaryna tüse bastady. Būl jağdai onyñ da bolaşağyn özge qyrynan oi elegınen ötkızuıne sebep boldy. Ol «Bolaşaq» bağdarlamasy boiynşa da, sol kezeñde jañadan aşylğan Nazarbaev universitetıne de ırıkteuden sättı öttı. Alaida şetelde oqu josparyn keiınge şegeruge mäjbür boldy: ata-anasynyñ ony özge elde oqytyp, materialdyq tūrğydan qamtamasyz etuge mümkındıgı bolmady. Nätijesınde ol jaña otandyq universitettıñ alğaşqy studentterınıñ qatarynan tabyldy. Degenmen, onda da bärı bırden anyq bola qoiğan joq. Äuelı injener mamandyğyna tüstı, keiın ekonomikağa auysty.

«Bız, 90-jyldardyñ balalary, kım bolğymyz keletının jiı tüsıne bermeimız. Men ünemı sendelıp jürdım: injenerii mektebıne tüstım, keiın onyñ mağan sai emes ekenın tüsınıp, ekonomikağa auystym», – dep tüsındıredı ol.

Foto İlisa Sautova

Nazarbaev universitetın ol ortaşa ülgerımmen, bıraq merzımınen būryn aiqtady: akademiilyq kreditterdıñ qajettı kölemınen äldeqaida köp jinağan edı. Oquymen qatar eñbek jolyn da bastady. Alğaşynda bärı formaldy türde öttı - «Qazaqstanda jiı bolatyndai»: naqty mındetterı joq, jekemenşık kompaniidağy jūmys.

Ekonomist bola tūra, ol talap-aryz jäne dauly ıster boiynşa uristıñ kömekşısı boldy: sottarğa bardy, qūrylys nysandaryna şyqty, täjıribenıñ ışıne enıp, zañ salasynyñ özıne sai keletının tüsındı.

Osy tūsta onyñ alğaşqy şeteldık bılımı bastalady. Ol Londonğa Law and Economics bağdarlamasy boiynşa oquğa attanady. Būl bağdarlama ekonomisterge zañger mamandyğyna qaita beiımdeluge mümkındık beretın. Osylaişa ol bakalavr diplomyn älı bıtırmei jatyp, qūqyq magistrı därejesın alyp ülgerdı. Al bakalavriatyn keiın, 2016 jyly aiqtady. Oqudyñ bır bölıgın jeñıldıkter men ata-anasynyñ kömegı arqyly töledı, al kündelıktı şyğyndaryn teaching assistant bolyp jūmys ıstep tapty.

Negızgı zañgerlık bılımmen qatar, ol syni oilau, mätındı jyldam şolyp oqu, däleldı pıkır qalyptastyru jäne jazbaşa jūmys ısteu dağdylaryn meñgerdı. Sonymen bırge ärtürlı bılım beru jüielerınıñ erekşelıgın tereñ sezındı: britandyq modelde bağalau negızınen qorytyndy emtihanğa täueldı bolsa, amerikalyq jüiede oqu jüktemesı bırneşe kezeñge bölınedı.

Onyñ aituynşa, osy dağdylar bügınge deiın öz mañyzyn joğaltqan joq jäne akademiilyq ortadan tys salalarda da ülken paidasyn tigızıp keledı.

Kvazimemlekettık kompaniilar jäne memlekettık qyzmet 

Londonnan oralğan soñ ol kvazimemlekettık korporasiilardyñ bırıne jūmysqa ornalasty. Alaida būl ūiym keiın ırı qylmystyq ısterdıñ ortasynda qalğandyqtan, ol jerden ketıp, memlekettık sektorğa auysuğa şeşım qabyldady. Osylaişa antimonopoliilyq organda jäne qarjylyq tergep-tekseru bağytyndağy qūrylymdarda qyzmet atqardy. Mansaby bırtındep örlegenımen, özı atap ötkendei, būl memlekettık qyzmetke tän jağdai edı: jūmysy mazmūndy, bıraq jalaqysy köñıl könşıtpeitın.

Bıraz uaqyt ötken soñ qarjylyq mäsele basty orynğa şyqty. Otbasynda qyzy düniege kelıp, jauapkerşılık artty, al memlekettık sektordağy tabys būl qajettılıktı tolyq ötei almady. Sol kezde ol tūraqty türde Headhunter platformasyn qarap jürdı. Osylaişa eşqandai tanyssyz ärı ūsynyssyz Kazyna Capital Management kompaniisyna jūmysqa tūrdy. Ony jūmysqa aluyna būryn «Bäiterek» damu instituttarymen bailanysty qūrylymdarda eñbek etkenı yqpal ettı - būl kompaniilar bır ūlttyq holdingtıñ aisynda jūmys ısteitın.

«Jasyratyny joq, men meritokratiiğa senemın. Öitkenı menı eşqandai tanyssyz qabyldady. Osy jolmen jetkenıme özım de maqtanamyn», - dep eske alady ol.

Kazyna Capital Management-te ol şamamen bır jarym jyl jūmys ıstep, bırneşe investisiilyq qordy, sonyñ ışınde ırı käsıporyndarğa qarjy qūiyp, jaña jūmys oryndaryn aşuğa bağyttalğan Baiterek Venture Fund qoryn qadağalady. Qyzmetınde öte mūqiit boldy: qūjattardan jiı qatelık tauyp, qaita öñdeuge jıberıp otyrdy.

Bır sätte būl erekşelıgı kütpegen nätije berdı. Qor basşylyğy onymen ünemı pıkırtalasqa tüskenşe, öz jağyna tartqan tiımdı dep şeşıp, ony bırden basşylyq qyzmetke, ärı jalaqysy joğary lauazymğa şaqyrdy. Osylaişa ol 25–26 jasynda «Bäiterek» jüiesındegı eñ jas jetekşılerdıñ bırıne ainaldy.

Sonymen qatar İlis Sautov Kazyna Capital Management-tağy tıkelei jetekşısımen joly bolğanyn aitady. Ol käsıbi tūrğyda myqty köşbasşy edı jäne adaldyqty, ūqyptylyqty, adamdarğa qūrmetpen qaraudy, sondai-aq mäselelerdı diplomatiilyq jolmen şeşudı talap etetın. Öz kezegınde ol täulık boiy jūmys ıstep, qūjat ainalymyna jüie engızdı - būl tärtıp bügınge deiın saqtalyp keledı.

Baiterek Venture Fund-qa auysqan kezde oğan bırden ekı mındet jükteldı: korporativtık hatşy jäne zañ departamentınıñ direktory. Jūmys kölemı edäuır auyr boldy. Degenmen däl osy kezeñde ol korporativtık hatşylar qauymdastyğynda tanymal tūlğağa ainaldy. Käsıbi bailanystar arqyly ol turaly «QazMūnaiGazda» da habardar boldy. Enşıles kompaniilardyñ bırınıñ törağasy ony özderıne jūmysqa şaqyryp, tağy da jalaqysyn ösırudı ūsyndy. Ol būl ūsynysty qabyldady.

«Ol kezde men üşın eñ mañyzdysy jalaqy edı. Mümkın, būl bızdıñ mädenietımızge tän şyğar — özıñ baryp, jalaqyny köterudı sūrau qiyn. Men bıreudıñ aldyna baryp, “men myqtymyn, eñbekaqymdy ösır” dep aita almaimyn. Mağan bıreudıñ özı kelıp, “sağan köbırek töleiık, bızge auys” degenı äldeqaida oñai boldy», — dep bölıstı İlis Sautov.

Foto İlisa Sautova

Osylaişa ol «QazMūnaiGaz» jüiesıne keldı. Sol kezge deiın Qazaqstandağy käsıbi täjıribesı şamamen bes jyldy qūrady. Formaldı şekteulerge ılıkpeu üşın ol qūqyq salasy boiynşa bakalavr diplomyn da aldy: magistr därejesı men naqty täjıribesı bar bolsa da, appelisiilarğa qatysu üşın ol mındettı edı. Nätijesınde onyñ qolynda bırden üş diplom jinaldy: ekonomist, zañger jäne qūqyq magistrı.

Ekonomikalyq bılımı ūzaq uaqyt boiy artyq bolyp körıngen, «diplom tek şañ basyp jatty». Alaida bes jyldyq eñbek täjıribesınen keiın ol öz özektılıgın tapty: keiıpkerımız qaitadan şetelge oquğa attanuğa şeşım qabyldady.

«Men mansapta ötuge tyrystym. Qazır ony köp körıp jürmın, tıptı öz jazyluşylaryma qarap ta. Köptegen adamdar mamandyq boiynşa bes jyl jūmys ıstegen soñ, küiıp ketedı de: «Būl menıñ ısım emes eken», – dep tüsınedı. Olar özderın mäjbürlep jūmys ıstegen. Bızde qalai bolady? Mekteptı bıtırdıñ, universitettı tämamdadyñ, jūmysqa kırıp, jalaqy ala bastaisyñ. «Bes jyldai jūmys ısteisıñ de, bır künı ainalaña qarap, «būl menıkı emes siiqty» dep oilaisyñ. Onyñ üstıne, bärınde derlık bırdei ssenarii qaitalanady», - dedı ol.

Karernyi tranzit v Ameriku 

İlis Sautovta MBA turaly oi alğaşynda bırşama añğal türde paida boldy. Qazaqstandağy aksionerlık qoğamdarda jūmys ıstei jürıp, ol bır zañdylyqty baiqady: top-menedjerlerdıñ esımınıñ qasynda köbıne bırdei «qosymşa» - MBA atağy tūratyn.

MBA degennıñ naqty ne ekenın ol sol kezde bılmegen. Öz sözınşe, aqparattyq vakuum da bolğan. Jospar qarapaiym edı: bedeldı diplom alu, Qazaqstanğa oralu jäne ırı korporasiida mansap qūru.

Ol tüsuge daiyndala bastady, eñ basty emtihan – GMAT, bıraq ony eş qalai tapsyra almady. Üş ret qaita tapsyrdy. Esseler de sättı şyqpaityn. İlis Sautov tıptı sol kezde jazğan esselerı üşın ūilatyndai sezımde bolğanyn moiyndaidy. Dūrys qūrylymdy tek Cornell University-de oqyğanda tüsıngen.

Üş jyl, bırneşe GMAT tapsyru äreketı jäne bas tartulardan keiın ony aqyry Cornell University şaqyrdy. Bırınşı sätte-aq berıluge bolar edı: karera bırtındep damyp keledı, aqşa da bar. Bıraq berıluge jol bermegen närse – eñ aldymen, onyñ äielı bolğanyn ol atap öttı.

Däl sol äiel – keiıpkerımız jūmysqa tağy bır ret bas tartu alğan, memlekettık qyzmetten şyğyp, qarjy tapşylyğynan qoryqqan jäne tüsu qiyndyqtaryna tap bolğan kezde tonneldıñ soñyndağy jaryq boldy.

«Men tolyğymen küirep qaldym. Kez kelgen er adam siiqty, keide döñgelektıñ tübınde bolğandai küige tüsesıñ. Öz basyñda elestetken älemnıñ bärı jūmys ıstemei qalady. Sol tūrğydan äielım menı osy labirintten şyğaryp, jol körsetetın gid boldy. Ol menı depressiidan şyğaryp, jol körsetıp otyrdy. «Toqtama, sen jauyngersıñ, alğa jylju – senıñ mındetıñ» – dedı. Äielım men üşın däl osy tūrğydan altyn», – dep aşyq bölıstı İlis Sautov.

Foto İlisa Sautova

Onyñ toqtamai alğa jyljuyna tağy bır jait sebep boldy, ol - öz mümkındıkterınıñ şekteulı ekenın ıştei sezınuı. Ol mektepte de, ömırde de ortanqol oquşy bolatyn. Däl osy «üştık» bağadan aspaityn deñgeiı men özınen myqtylarmen bäsekege tüsuge itermelegen ışkı namysy ony alğa süiredı.

«Men berıludıñ soñy nege soqtyratynyn anyq tüsındım. Eger sol kezde bärın tastap şegıngenımde, Qazaqstanda qalyp, baiğyda köñılım suyğan jūmysqa barar edım. Qalağan ömırımdı süre almai, jol ortada qoldy bır-aq sıltegenıme ömırımnıñ soñyna deiın ökınıp ötetınımdı bıldım», dep ağynan jaryldy ol.

Sol sätte oğan Amerika ömırdıñ soñğy nüktesı sekıldı körındı. Būl «Duhless» filmındegı keiıpkerdıñ: «Senıñ ömırıñ retteldı, al menıñ ömırım oñaldy», deitın sözıne ūqsaityn. Ol kezde bärı sättı bolsa, mūratqa jetkenım osy dep oilady. Alaida AQŞ-qa taban tıregen soñ ğana nağyz qiyndyqtyñ endı bastalğanyn tüsındı.

Täuekeldıñ qūny da öte joğary edı, öitkenı olar qolda bar mülkın tügel satty. Jūbaiynyñ päterınen tüsken qarjy somanyñ bır bölıgın ğana japty, al qalğanyn jiğan-tergenderı men ata-anasy alyp bergen päterdı satyp tolyqtyrdy. Qysqasy, bar mülkın bäske tıktı deuge bolady. Ol būl şeşımın «Qara serı» filmındegı keiıpkerdıñ şūñqyrdan şyğatyn sätımen salystyrady. Ol jerde aman qaludyñ jalğyz joly - belıñdegı saqtandyru arqanyn şeşıp tastap, tek bır ğana mümkındıkke senu bolatyn.

«Ormanda tūryp, universitettıñ divanynda tünedım»

Amerikadağy oqu özımız körıp jürgen kinolardağydai emes eken. Köz tartatyn kampustar, jaily jataqhanalar men dauntaundağy päterlerdıñ ornyna ony beibereketsızdık pen tūrmystyq tauqymet qarsy aldy.

Viza mäselesıne bailanysty Iliis Sautov oquğa semestr bastalğanda ülgere almai, keşıgıp keldı. Alğaşqy uaqytta qaladan toğyz şaqyrym jerdegı, künıne bır-aq ret avtobus qatynaityn orman ışındegı üidı panalady. Bırneşe aidyñ ışınde ol alty päter auystyryp, tıptı ekı kün boiy kampustağy divanda tüneuge mäjbür boldy.

Būl jağdai Astananyñ jaily ömırıne üirengen adam üşın oñai soqqan joq. Jeke päterı, kölıgı men tūraqty äleumettık märtebesı bar Iliis kenetten jyluy joq, qabyrğasyn zeñ basqan, qūrt-qūmyrsqa men egeuqūiryqtar qaptağan eskı üilerden bır-aq şyqty.

Tıptı aqylğa syiymsyz oqiğalar da boldy. Bırde esık aldyn bögep alğan būğy aiqaiğa da, laqtyrğan tasqa da selt etpegen. Osyndai qisynsyz tūrmystyñ astarynda psihologiilyq qysym da jatty: onyñ qatelesuge qūqyğy joq edı, öitkenı Qazaqstandağy bar düniesı satylyp ketken.

Köp ūzamai jary da Amerikağa keldı. Küieuı tūryp jatqan jağdaidy körgende, ol eñırep jylap jıberdı. 2022 jyly Nu-İorkke köşu de jağdaidy oñaltpady. Kredittık tarihtyñ joqtyğy men jaldau şartyn bırden bır jylğa bekıtu talaby olardy Airbnb arqyly uaqytşa päter jaldauğa mäjbürledı. Bırınşı päter tar, vannasy tot basqan, toñazytqyşy būzylğan, onyñ üstıne qandala qaptağan bolyp şyqty. Jändıkterdı ulau balalardyñ densaulyğyna qauıptı bolğandyqtan, äielı Qazaqstanğa qaita ūşuğa mäjbür boldy.

Hell’s Kitchen audanyndağy ekınşı päter būdan da soraqy edı: bırınşı qabat, tereze astynda egeuqūiryqtar jügırıp, kärızden şybyn şırıp, ainala tazalyqtan jūrdai boldy. Äielı qaita kelıp, mūny körgende esı şyğyp, jylap jıberdı. Olar sol jerden chemodandaryn arqalap şyğyp, aiyna 6 myñ dollarğa qonaq üi jaldady. Iliistyñ aituynşa, Nu-İorktıñ romantikalyq beinesı qatal şyndyqqa soğylyp, byt-şyt boldy. Manhettendegı zäulım üilerden laiyqty baspana jaldau aiyna kemı 7 myñ dollardan bastalady, al mūndai tabysqa investisiilyq bankingte jürgenderdıñ özı bırden jete almaidy.

«Şynymdy aitsam, men osyndai qiyndyqty kütken de edım. Sondyqtan bıreuler depressii turaly aitqanda, menıñ oiyma mynau keledı: osyndai synnan ötken adam köp närsege basqaşa qarai bastaidy. Men qarapaiym närselerdı — sapaly kafeldı, jūmsaq tösektı, kofe maşinasyn, jändıkterdıñ joqtyğyn bağalaudy üirendım. Osyny tüsınu adamdy myqty etedı», deidı ol.

Osyndai tūrmystyq tūraqsyzdyqqa qaramastan, Uoll-stritke jūmysqa ornalasu üşın jürıp jatqan küres odan da qatal boldy. Universitettegı alğaşqy aptalarda odan: «MBA-dan keiın qaida jūmys ıstegıñ keledı?» — dep sūrady. Sonda ğana ol AQŞ-tağy MBA bılım alu üşın emes, mansap baspaldağyna tıkelei jol aşu üşın kerek ekenın tüsındı. Cornell universitetınde bırneşe negızgı bağyt boldy: konsalting, investisiilyq banking, korporativtık qarjy jäne tech. Eñ köp jalaqy investisiilyq bankingte bolğandyqtan, ol osy joldy tañdady.

Bıraq būl jol öte auyr edı. Uoll-stritte ol CFA jäne ACCA sertifikattary bar, qarjylyq bılımı tereñ älemnıñ tükpır-tükpırınen kelgen üzdık tülektermen bäsekelestı. Al ol — «QazMūnaiGaz» jüiesınen kelgen zañger, qarjylyq modelder men terminderdı sol jerde jürıp jañadan üirene bastady. Alğaşqy sūhbattaryn «nağyz masqara» retınde eske alady.

Ol kurstağy jūmysqa şaqyrtu (offer) almağan eñ soñğy adam boldy. Sol sätte ol bärınen küder üzıp te qoiğan edı. Bıraq tağy da sättılık serık boldy: bankterdıñ bırınde ümıtker bas tartyp, Cornell-ge «offer almağan eşkım qalmady ma?» degen qoñyrau tüstı. Osylaişa ol alğaşqy tağylymdamasyna, sodan keiın Uoll-strittegı jūmysyna ie boldy. Jaña jūmys ornynda aman qalu üşın jasağan küresı oğan egeuqūiryqtar men qandalalar qaptağan üilerdegı tauqymettı ūmytuğa kömektestı. Ol üige tek ūiyqtau üşın kelıp, tañ ata qaitadan Uoll-strittegı «şaiqas alañyna» attanatyn.

Nelıkten Garvard Uoll-stritke kepıldık bermeidı jäne AQŞ-qa oquğa tüsudıñ şynaiy joly qandai?

«Şynymdy aitsam, menıñ Amerika universitetıne tüsu jolym - özgelerge ülgı boluğa müldem jaramaityn, tıptı eñ naşar täjıribe deuge bolady. Men oqu ornyn tañdağanda eşqandai aqparatsyz, soqyr senımmen äreket ettım. Jüienıñ qalai jūmys ısteitının tüsınbegendıkten, talai qatelık jıberdım. Eger bügın bıreu menıñ sol ädısımdı qaitalağysy kelse, men oğan mūndai qadamnan barynşa saqtanudy keñes berer edım», deidı ol.

Qazaqstan men TMD elderınen keletın eresek talapkerlerdıñ eñ basty qatelıgı - olar universitettı eñbek naryğyna qarap emes, brendıne (atyna) bola tañdaidy. AQŞ-ta bılım alu - investisii. Sondyqtan adam özıne «qai JOO-ğa tüskım keledı?» degen emes, «būl mağan ne üşın kerek?» degen sūraqty bırınşı kezekte qouy tiıs.

Foto İlisa Sautova

Sūhbattasymyzdyñ paiymdauynşa, magistraturağa tek bırneşe jyl jūmys ıstep, mansap jolynda tyğyryqqa tırelgenın sezıngen adam ğana baruy kerek. Būl «jūrt solai ısteidı» degen niet emes, naqty mansaptyq betbūrys jasau qajettılıgınen tuyndauy tiıs. Būl jağdaida universitet - tüpkı maqsat emes, tek qūral ğana.

Eger maqsatyñyz Uoll-strit bolsa, investisiilyq bankterde universitetterdıñ target (maqsatty) jäne non-target (maqsatty emes) dep naqty bölınetının eskeru qajet. Target — būl bankter kadr tañdau üşın arnaiy budjet böletın mektepter. Rekruterler sol jerge arnaiy baryp, tanystyrylymdar men mansaptyq şaralar ötkızedı, studentterdı top-tobymen jūmysqa qabyldaidy. Non-target — būl tızımge kırmeitın qalğan oqu oryndarynyñ bärı.

Däl osy jerde basty miftıñ külı kökke ūşady. Harvard University - keremet universitet bolğanymen, investisiilyq banking salasy üşın ol «target» mektebı bolyp sanalmaidy. Būl Garvard tülekterın jūmysqa müldem almaidy degen söz emes. Olardy sūhbatqa şaqyruy mümkın, bıraq bankterde olar üşın arnaiy kvota, budjet nemese jüielı ırıkteu tetıgı qarastyrylmağan.

Uoll-stritke jol aşatyn negızgı mektepter nebärı törteu: Cornell University, Duke, NYU Stern jäne Columbia. Bankter maman ızdep, däl osy oqu oryndaryna barady. Garvard būl tızımde joq. Sonymen qatar, Garvard konsalting salasy üşın (McKinsey, BCG, Bain, Big4) taptyrmas mümkındık beredı. Qai oqu orny naqty bır jūmysqa qajet ekenın bılu üşın universitettıñ saityna kırıp, Employment Report (jūmyspen qamtu esebın) qarau jetkılıktı. Onda mektepter jyl saiyn tülekterınıñ qai industriiğa jäne qai kompaniilarğa ornalasqanyn jariilap otyrady.

Menedjment, akkaunting nemese jalpylama mamandyqtar boiynşa magistratura syrttai ädemı körıngenımen, olar eñbek naryğyna tıkelei jol aşpaidy. İnvestisiilyq banking pen konsalting üşın däl osy MBA därejesı qajet. MBA - būl bılım alu emes, būl bos jūmys oryndarynyñ järmeñkesı. Oğan oquğa tüsu de öte qiyn. GMAT - Iliis Sautovtyñ ömırınde tapsyrğan eñ auyr emtihandarynyñ bırı. Bıraq onyñ Cornell-ge qabyldanuyna däl osy emtihan nätijesı ülken septıgın tigızdı.

Uoll-strittegı jūmys: Şyndyq pen mif

Ökınışke qarai, Iliis Sautov jūmys ısteitın banktıñ atyn da, özı qatysqan naqty kelısımşarttardy da atai almaidy. Amerika zañnamasyna säikes ol lisenziisy bar broker-diler retınde tırkelgen jäne Federal Reserve System (Federaldy rezervtık jüie) tızılımınde bar. Būl degenımız - kez kelgen tranzaksii mälımetterın jariilauğa qatañ tyiym salynğan. Ol jūmys ısteitın bank - naryqtyq kapitalizasiisy 100 mlrd dollardan asatyn, älem boiynşa 120 myñğa juyq qyzmetkerı bar Şveisariinyñ eñ ırı qarjy konglomeraty. Qūrylymy jağynan ol JP Morgan nemese Morgan Stanley siiqty jahandyq alpauyttarğa ūqsas.

Ol - investisiilyq bankir. Būl mamandyq älemdegı eñ ırı korporasiilardyñ qarjylyq keñesşısı boludy bıldıredı. UFC-den bastap KFC nemese Louis Vuitton-ğa deiıngı kez kelgen jahandyq brend investisiilyq banktermen jūmys ısteidı. Kompaniilardyñ IPO-ğa şyğuy, bır-bırın satyp aluy, nesie tartuy nemese restrukturizasii jasauy - osynyñ bärınıñ artynda bankirler tūr. Olar mämılelerdı süiemeldeidı, biznestı bağalaidy jäne kapitaldy basqaruğa kömektesedı. Osy qyzmetı üşın bankter komissiilyq syiaqy alady.

Däl osy sebeptı investisiilyq bankingtı korporativtık qarjynyñ «şyñy» dep ataidy. Būl - ırıkteu deñgeiı, jūmys jüktemesı men eñbekaqy mölşerı jağynan elitalyq industrii. Sūhbattasymyzdyñ aituynşa, tabys kölemı boiynşa ol tek private equity (tıkelei investisiilar) salasyna ğana jol beredı. Al ol salağa, ädette, täjıribelı investisiilyq bankirler auysyp jatady.

Iliis Sautovtyñ sözınşe, investisiilyq bankirler AQŞ-tağy tabysy eñ joğary 5 mamandyqtyñ qataryna kıredı. Bıraq ol būl salada tek ailyqqa qarap ömır süru qalypty jağdai emes ekenın atap öttı. Negızgı jalaqy kündelıktı şyğyndardy japsa, tabystyñ basym bölıgı - bonustardan qūralady. Bonustar tıkelei sättı aiqtalğan kelısımşarttardyñ sany men auqymyna bailanysty jäne köbıne jyldyq jalaqymen bırdei bolady. Ortaşa jalaqy mölşerı şamamen mynadai:

  • Analitikter: jylyna $100–125 myñ;

  • Assouşieitter: $150–250 myñ;

  • Vise-prezidentter: $250 myñnan joğary;

  • Basqaruşy direktorlar: $500 myñnan bastalady.

Sonymen qatar, jūmysta qalu üşın ünemı reitingtıñ ortasynda nemese basynda boluyñ kerek. Jyl saiyn qyzmetkerler bağalanyp, üş sanatqa bölınedı: joğary, ortaşa jäne tömen reiting. Eñ joğary reitingtı komandanyñ tek 10-15%-y ğana alsa, tömengı reitingke mındettı türde qyzmetkerlerdıñ 20-30%-y ılıgedı. Būl ereje analitikten bastap vise-prezidentke deiın barlyq deñgeige qatysty. Tömengı topqa tüsu — aldağy 24 ai ışınde jūmystan bosaisyñ degendı bıldıredı. Sondyqtan Uoll-stritte kadrlar tūraqsyzdyğy öte joğary.

Būl salada work-life balance (jūmys pen jeke ömır tepe-teñdıgı) degen ūğym müldem joq. Bankirler aptasyna 80-100 sağat jūmys ısteidı jäne reitingtıñ soñynda qalmau üşın özara bäsekelesedı.

1980-jyldardağy filmderdegı Uoll-strittıñ romantikalyq beinesı äldeqaşan kelmeske ketken. 2007-2008 jyldardağy dağdarystan keiın būl sala qatañ baqylauğa alyndy: közboiuşylyq pen şekten tys sän-saltanat joiylyp, tärtıpke qoiylatyn talap küşeidı.

Bolaşaqqa jospar jäne jetıstıkke jetkızgen qasietter

Bolaşaq turaly söz qozğağanda, Iliis Sautov bırden eskertu jasady: onyñ salasynda aldağy alty aidan artyq uaqytqa jospar qūrudyñ mänı joq.

«Erteñ mağan reitingımdı habarlaidy. Eger ol tömen bolsa, bır aidan keiın menıñ ömırım müldem özgerıp ketuı de äbden mümkın», - deidı ol.

Osyndai qatal talaptardyñ kesırınen josparlau köjiegı öte tar jäne bolaşaqqa qatysty naqty bekıtılgen bağyt ta joq. Qazır ol Uoll-stritte baryn salyp, jūmys ornyn saqtap qaluğa, aqşa tabuğa jäne otbasynyñ bolaşağyn qamtamasyz etuge tyrysyp jür. Sonymen bırge, ol Qazaqstanğa qaitu mümkındıgın joqqa şyğarmaidy, kerısınşe, ūzaq merzımdı perspektivada būl qadamdy «bolmai qoimaityn ıs» dep sanaidy.

AQŞ-tyñ qarjy ortalyğyna baratyn osyğan ūqsas joldy tañdağysy keletınderge ol basty bır jaitty aitty: būl üşın kemeñger nemese ömır boiy «bestıkke» oqyğan üzdık bolu mındettı emes. Tek berılmeu, özıñdı nyq ärı şynaiy bağalai bılu jäne özgelerden säl de bolsa tyñğylyqty ärı jauapty bolu jetkılıktı.

«Ärqaisymyzdyñ jetıldıruge tura tūstarymyz bar. Şyn mänınde, būl älemde jol tabu sonşalyqty qiyn emes»,-  dep esepteidı ol.

Eñ bastysy - alğan bağalaryñyzğa, ötken şaqta japsyrylğan «tañbalarğa» nemese özgenıñ pıkırıne sızdıñ mümkındıkterıñızdıñ şegın anyqtauğa jol bermeu kerek.

 

İntervuer: Kristina Kolosovskai

Derekköz: Kursiv Media