2025 jylğy 6 qyrküiekte Astanada Düniejüzı qazaqtyñ «Myqty äielder» forumy öttı. Forumğa älemnıñ 12 elınen öz salasynda biık jetıstıkke jetken qazaq qyzdary men halyqaralyq sarapşylar jinaldy. Är spiker öz täjıribesımen bölısıp, şetelde jürse de qazaqy bolmysyn saqtap, ūlttyq qūndylyqtardy därıpteudıñ joldaryn aitty. Osy ıs-şarağa qatysyp, qazaq diasporasynyñ ökılderı men sarapşylarymen sūhbattasudyñ bızge de sätı tüstı.

«Äiel ärqaşan ızdenıste boluy tiıs»
Ümıt Daulenova – forumnyñ ūiymdastyruşysy, İspaniidağy «Möldır ümıt» qazaq arulary ūiymynyñ töraiymy, «Şeteldegı Qazaq Auly» jobasynyñ avtory.
– Qaiyrly kün, Ümıt hanym, sızdı körgenımızge öte quanyştymyz! Forum joğary deñgeide ötıp jatyr. Bügın qanşama elden, är türlı jerden qazaq äielderı jinalyp jatyr jäne de sızde bolaşaqta osy forumdy jalğastyruğa nemese basqa ıs-şaralar josparlarda barma?
– Forumğa 12 elden qazaqtyñ myqty qyzdary keldı. Būl tek bır rettık şara emes, jyl saiyn dästürlı türde ötetın jobağa ainalady dep oilaimyn. Qazaqstanda alğaş ret qazaq äielderınıñ basyn qosyp, täjıribe almasu üşın osyndai keñıstık jasaldy. Basqa ıs-şaralar şetelde tūryp jatqan qazaqtar arasynda ötedı.
– Keremet! Jalpy qazaqtyñ qūndylyqtaryn zamanaui lider rolımen qalai ūştastyryp jürsız?
– Bügıngı forum zamanaui liderlık pen ūlttyq qūndylyqty ūştastyryp tūrğanynyñ dälelı. Şetelde jürgen sondai bılımdı qyzdardyñ özderı qazaq tılınde söilep, qazaq tılınde prezentasii jasap, özderınıñ oilaryn qosyp jatqany – bız üşın ülken märtebe. Osyny erekşe atap ötkım keledı. Zamanaui sahnada bızdıñ qazaq qyzdary belsendı türde atsalysyp jatyr.
– Jalpy äielderge berer üş keñesıñız qandai?
– Äiel özınıñ Alladan berılgen näzıktıgın men qasietın joğaltpai, sonymen bırge özınıñ ışkı myqtylyğyn da qūrmettei bıluı kerek. Alğa qoiğan maqsatyna qol jetkızu üşın äreket jasauy qajet. Äiel ärqaşan ızdenıste boluy kerek. Armany tausylmasyn, ümıtı üzılmesın, äreket jasaudan şarşamasyn. Sonda ğana äiel şynymen myqty bolady.
– Rahmet sızge. Aldağy josparlaryñyzğa sättılık tıleimız!
.jpg)
«Ūlttyq bolmysty saqtauda äieldıñ rölı zor»
Aqmaral Ämırqūlova – qazaq tılı mūğalımı, «Myqty äielder» forumnyñ spikerı. 1998 jyldan berı Belgiida tūrady. 2009 jyly “Şañyraq” qazaq qoğamyn aşyp, sony basqaryp keledı.
– Qaiyrly kün, Aqmaral hanym. Sızdı körgenımızge öte quanyştymyz. Jalpy ūlttyq qūndylyqtardy, qazaqy mädeniettı şetelde qalai saqtap jürsız?
– «Şañyraq» qoğamyn aşqandağy basty maqsatymyz – ūlttyq mädenietımızdı, tılımızdı saqtap qalu boldy. Sondyqtan bız köptegen ıs-şaralar ūiymdastyramyz. Balalarğa qazaq tılın, ädebietın üiretemın. Özım mamandyğym boiynşa qazaq tılı men ädebietı pänınıñ mūğalımımın. Qazaq balalaryna ğana emes, Belgiida tūratyn basqa ūlt ökılderıne de qazaq tılınen sabaq beremın.
– Al osyndai forumdardyñ mañyzy turaly ne aitar edıñız?
– Mūndai forumdar öte qajet. Olar qazaq äielderın ğana emes, älemdegı qazaqtardy bırıktıredı. Men Ümıt hanymdy būrynnan bılemın, İspaniida tūrady, bız köpten aralasamyz. Sondai-aq Europadağy basqa da qazaq äielderımen tyğyz bailanystamyz. Bızde arnaiy ortaq chat bar, onda oi bölısıp, täjıribe almasyp otyramyz. Forumdar – sol bailanystardy nyğaituğa, bılım men täjıribe almasuğa ülken mümkındık. Sondyqtan būl bastamany öte qūptaimyn.
– Äiel retınde şetelde tūryp, ūlttyq bolmysty saqtaudyñ mänı turaly ne oilaisyz?
– Äiel – otbasynyñ tıregı. Şetelde jürıp, qazaqy dästür men mädeniettı saqtauda äieldıñ rölı zor. Bız balalarymyzğa ana tılın üiretıp, ūlttyq bolmysty sıñıre bılsek, qazaq qoğamynyñ bolaşağy üşın ülken üles qosqanymyz dep bılemın.
.jpg)
«Bailanys üzılmeuı kerek»
Kamşat Demeuova- Niderlandtağy Gaaga qalasyndağy qarjy, ekonomika jäne logistika salsynyñ mamany, «Myqty äielder» forumnyñ spikerı.
– Qaiyrly kün, Kamşat hanym. Sızdı körgenımızge öte quanyştymyz. Forum jaily pıkırıñız qandai?
– Qaiyrly kün. Menıñ atym Kamşat Demeuova. Osy Düniejüzı qazaq äielderınıñ myqty äielder forumy aisynda «Möldır ümıt» qoğamdyq qorynyñ şaqyruymen Niderlandtyñ Gaaga qalasynan arnaiy kelıp qatysyp otyrmyn. Qazaq äielderıne osyndai keremet mümkındık jasap otyrğan «Möldır ümıt» ūiymynyñ töraiymy Ümıt Daulenova hanymğa, sondai-aq mädeniet salasynyñ üzdıgı ärı ğalym Gülnar hanymğa şeksız alğysymdy bıldıremın. Öitkenı mūndai forumdar qazaq qoğamyn ärı qarai damytuğa, qazaq äielınıñ aldyñğy qatarly, ülgı bolarlyq ömırın därıpteuge, jastardy soğan qarap tärbieleuge ülken üles qosady dep senemın.
– Äiel retınde şetelde tūru jäne ūlttyq qazaqi qūndylyqtardy saqtaudyñ qandai qiyndyqtary bar?
– Ärine, qiyndyqtar bar. Özıñnıñ elıñnen, tılıñnen alystağan kezde, äsırese balalardyñ basqa mädeniette assimilisiilanyp ketu qaupı öte joğary bolady. Negızınen bız qazaq halqy beiımdelgışpız. Bıraq men üşın eñ ülken qorqynyş – öz tılımızden, öz dästürımızden ajyrap qalu. Sol sebeptı bız otbasymyzda, kündelıktı ömırde tek qana qazaq tılınde söileuge tyrysamyz. Özımız 4–5 tıl bılsek te, balalarymmen jäne tuystarymmen tek qazaqşa söileimız. Sonymen bırge, Niderlandtağy qazaq diasporasynyñ ökılı retınde elşılıkpen bırlesıp, barlyq qazaq mädeni şaralaryna atsalysamyz. Būl – eñ aldymen öz ūrpağymnyñ boiyna ūlttyq salt-dästürdı, mädeniettı sıñıru üşın jasağan ülesım dep esepteimın. Sondyqtan osyğan erekşe män beremın. Būl – menıñ jüregımde ärdaiym tūrğan mäsele.
– Öte keremet. Qazaqy bolmysyñyzdy saqtap, sony balalaryñyzğa jetkızıp jürgenıñız quantady. Älemdegı qazaq äielderınıñ bailanysyn küşeitu üşın qandai şaralar jasalu kerek dep esepteisız?
– Menıñ oiymşa, qazaq äielı ärdaiym bırlıkte boluy tiıs. Qandastarymyzben tūraqty türde kommunikasii ornatu mañyzdy. Bailanys üzılmeuı kerek. Qazırgı zamanda äleumettık jelıler bar – Instagram, basqa da platformalar arqyly söilesuge, pıkır almasuğa bolady. Sondai-aq osyndai forumdardan qalmai, belsendı türde atsalysu qajet. Bır-bırımızdı merekelerde, mysaly, Nauryz siiqty ūly künderde qūttyqtap, mädeni ıs-şaralarda kezdesıp tūruymyz kerek. Būl bızdı jaqyndastyrady.
– Äielderge berer keñesıñız qandai bolar edı?
– Eñ bastysy – öz ümıtterıñızdı joğaltpañyzdar. Jai ğana armandap qoimai, sol ümıttı äreketke ainaldyryñyzdar. Täuekelge barudan qoryqpañyzdar. Arzan kouchtar men aqyly blogerlerdıñ jetegıne ermei, resmi oqu kurstaryna qatysyp, bılımdı tereñdetken dūrys. Özıñızdı damytuğa tūraqty türde uaqyt bölıñızder. Sol kezde äiel qandai jağdaida da öz ornyn taba alady.
.jpg)
«Äieldıñ qoğamda da öz orny bar»
Zaureş Haisa – Moñğoliidağy Arular qazaq äielder qauymdastyğynyñ atqaruşy direktory, «Myqty äielder» forumnyñ spikerı.
– Qaiyrly kün, Zäureş hanym! Eñ aldymen bızdıñ oqyrmandarğa özıñızdı tanystyra ketseñız.
– Sälemetsızder me, men Moñğoliidanmyn. Moñğolii qazaq äielder qauymdastyğynyñ ökılımın. Sondai-aq halyqaralyq qazaq äielderı ūiymynyñ jūmysyna qatysyp kelemın.
– Zäureş hanym, qazır qandai salada eñbek etıp jürsız? Sol salada jetıstıkke jetu üşın qandai kedergıler kezdestı?
– Bız negızınen beiresmi ūiym retınde jūmys ısteimız. Iğni, Moñğoliidağy qazaq äielderınıñ qūqyqtary men genderlık mäselelerın talqylau, sol bağytta qoğamdyq sana qalyptastyru, demokratiilyq teñdıkke qatysu bağytynda oqytu jūmystaryn jürgızemız. Äielderge motivasii berudı qolğa aldyq. Sonymen qatar, Moñğoliidağy qandastardyñ tek äielderdıñ ğana emes, qazaq balalarynyñ da qūqyqtary mäselesınde zertteu, oqytu jäne türlı şaralarğa qatysu arqyly jūmys ısteimız.
– Qandai qiyndyqtar boldy jalpy?
– 2020 jyly jūmys bastağanda dästürlı tüsınıkpen betpe-bet keldık. Ol – äiel tek qana üi şaruasymen ainalysyp, balasyn bağyp, joldasyna as daiyndap, üide otyruy tiıs degen közqaras. Bıraq bız qazaqtyñ salt-dästürın joqqa şyğarmaimyz. Qazaq äielı ärqaşan joldasyn syilap, aldymen asyn berıp, qūrmet körsetken. Būl – bızdıñ mentalitetımız. Bıraq sonymen bırge äieldıñ qoğamda da öz ornyn tabuy qajet. Osy qūndylyqtardy saqtai otyryp, bız jaña bağyttardy da damytuğa tyrysamyz. Jalpy, bız tūrğan jerde qoldan kelgen mümkındıktermen jūmys ıstep jatyrmyz. Düniejüzı qazaqtarynyñ bır bölıgı – Moñğolii qazaqtary. Bız de osy ülken qauymdastyqtyñ müşesı retınde öz ülesımızdı qosyp kelemız.
Bügın Astanada ötıp jatqan älem qazaqtarynyñ forumynda el-eldegı qazaq äielderınıñ täjıribesın tyñdap, olarmen pıkır almasu – bız üşın ülken mümkındık. Būl täjıribenı Moñğoliiğa aparyp, ondağy qazaq äielderımen bölısetın bolamyz.
– Rahmet, öte jaqsy sūhbat boldy.