«Şvesiidağy qazaqtar» - Spartak Zikrin ğylym, mädeniet jäne ekı älemnıñ arasyndağy ömır turaly

04 Tamyz, 2025

Spartak Zikrin — Uppsala universitetınıñ ğylymi bağdarlamaşysy, Şvesiidağy  «Dostar» Qazaqstandyq qauymdastyğynyñ törağasy.

— Spartak myrza, äñgımenı eñ mañyzdy sūraqtan bastaiyq. Sız Şvesiiğa qalai bardyñyz?

— Menıñ ömırım Almatyda bastaldy. Sol jerde düniege keldım, al mekteptı Kökşetauda bıtırdım. 2008 jyly Mäskeu memlekettık universitetın «Matematika» mamandyğy boiynşa aiqtadym. Sol jyly Şvesiidağy Linchioping universitetınıñ doktoranturasyna qabyldandym. Osylaişa oqumen bastalğan jolym jalğasyp, būl elde tūrğanyma 17 jyl boldy. Şynyn aitsam, köşıp kelgende aitarlyqtai qiyndyqtar bolğan joq: universitet tūrğyn üimen de, beiımdeluge de kömektestı. Al mädeni aiyrmaşylyqty sezınu – äsırese alğaşqy jyldary qatty baiqaldy.

— Qazırgı tañda nemen ainalysyp jürsız?

— Men Uppsala universitetınıñ biomedisinalyq ortalyğynda ğylymi bağdarlamaşy bolyp jūmys ısteimın. Būl — Şvesiidağy eñ köne universitet, sondyqtan onyñ ğylymi ortasynyñ bır bölşegı bolğanymdy maqtan tūtamyn. Bızdıñ negızgı jūmysymyz – bakteriilyq jasuşalardyñ suretterın, mysaly, ışek taiqşasy siiqty mikroorganizmderdı taldau. Maqsatymyz – bakteriilardyñ antibiotikke tözımdılıgın aldyn ala boljau. Būl tuberkulez, sepsis siiqty dertterdı emdeumen tıkelei bailanysty. Qarapaiym tılmen aitqanda, bızdıñ jūmysymyz adamdardyñ ömırın aman alyp qaluğa bağyttalğan.

— Basqa elge qonys audarğanda, köp närse özgeredı. Būl sızdıñ mädeni bolmysyñyzğa qalai äser ettı?

— Öte qatty äser ettı. Üiden jyraqta jürgende öz dästürlerıñdı qaitadan jañaşa qyrynan tani bastaisyñ. Linchiopingte jyl saiyn halyqaralyq festival ötetın, onda studentter öz elınıñ mädenietın tanystyratyn. Esımde, alğaş ret sol sahnağa Qazaqstannyñ tuyn köterıp şyqtym. Sol sätte tüsındım: būl jai ğana dästür emes, būl – menıñ özımnıñ ajyramas bölıgım.

— Qazır sız «Dostar» qauymdastyğyn basqarasyz. Būl idei qalai paida boldy?

— Būl bastama 2017 jyly köterıldı. Qazaqstan elşılıgınıñ qoldauymen bız jastar ūiymyn qūrdyq. Uaqyt öte kele qauymdastyğymyz keñeiıp, 2023 jyly atauymyzdy «Dostar» dep özgerttık. Būl atau bızdıñ basty maqsatymyzdy bıldıredı: bız jai ğana qyzyğuşylyq kluby emes, bır-bırıne kömek körsetetın şynaiy ortağa ainaldyq.

Qauymdastyq türlı ıs-şaralar ūiymdastyrady: kinofestivalder, körmeler, qazaq ashanasyn tanystyratyn keşter. Sonymen qatar «Şvesiidağy ömır» taqyrybynda seminarlar ötkızemız, onda burokratiilyq mäselelerden bastap, kündelıktı beiımdelu joldary talqylanady. Aldağy josparymyzda – balalarğa arnalğan qazaq bi üiırmesın aşu. Bız qazaq mädenietı tek estelıkte ğana qalyp qoimai, ūrpağymyzdyñ ömırınde, olardyñ är qadamy men biınde jalğasyn tapsyn dep qalaimyz.

— Este qalğan eñ erekşe şara qaisysy?

— Ärine, Nauryz merekesı. Soñğy Nauryz merekesınıñ toilauy rekordtyq deñgeide öttı: şamamen 120 adam jinaldy. Atmosfera keremet boldy! Qazaqtyñ änderı şyrqaldy, dombyra men qobyz ünın estıdık. Tıptı Dimaştyñ janküierler kluby da öner körsettı – olar şved änın qazaqşa oryndap, Abaidyñ öleñderın şved tılınde oqydy. Elestetıp körıñızşı: bır zalda üş tılde än aitylyp, adamdar külıp, şat-şadyman bolyp otyr. Osyndai sätter üşın bız bärın jasaimyz.

— Şvedter sızderdıñ şaralaryñyzğa qatysa ma?

— Ärine! Bız ärqaşan ärıptesterımızdı, dostarymyzdy şaqyramyz. Olar qyzyğuşylyqpen keledı de, tañyrqap: «Mıne, Qazaqstan osyndai eken!» deidı. Keibır kezdesulerden keiın tıptı elge barudy oilaityndar bar. Älı esımde, alğaşqy ıs-şaralardyñ bırı Qazaqstannyñ tabiğatyna arnaldy. Bız Şaryn şatqalynyñ, Kölsaidyñ suretterın körsettık. Şvedter qatty tañğaldy. Şynymdy aitsam, sol kezde özım de: «Mūnyñ bärın öz közımmen köru kerek!» dep oiladym (küledı).

— Şvesiidağy basqa qazaq ūiymdarymen bailanys ornatuğa mümkındık bolyp jür me?

— İä, bar. Mysaly, Stokgolmde Abai qoğamy jūmys ısteidı. Aqpanda bız olarmen bırge Elzat Eskendırdıñ «Abel» filmın köpşılıkke tegın körsettık. Sondai-aq Vesterosta qazaq qauymdastyğy bar, negızınen Türkiidan kelgen qandastarymyz. Olar bızdı merekelerıne şaqyrady, bız de öz şaralarymyzğa şaqyramyz. Mäselen, byltyr Nauryzda jäne bızdıñ kinofestivalde osylai bırge bas qostyq.

— Üide qandai dästürlerdı saqtap jürsızder?

— Bızdıñ otbasymyz internasionaldyq: jūbaiym Sanna — şved qyzy. Bıraq qazaq mädenietı ärqaşan janymyzda. Nauryzdy atap ötemız, ūlttyq tağamdardy jiı äzırleimız, äsırese mäntı pısıremız. Student kezımde Qazaqstannan mantovarka (kaskan) äkelgenmın. Basqa qalalardan kelgen studentter menıñ üiıme tek mäntıdan däm tatu ğana üşın ūzaq jol jürıp keletın. Keiın jūbaiymdy da üirettım. Qazır bolsa, būl - bızdıñ otbasylyq dästürımızge ainaldy. Jaqynda Uppsala universitetınıñ studentterıne mäntı jasau boiynşa şeberlık sabağyn ötkızdık. Öte qyzyqty boldy!

— Aldağy josparlaryñyz qandai?

— «Dostar» qauymdastyğynyñ damuyn jalğastyryp, qazaq mädenietın köbırek adam tanyğanyn qalaimyn. Jaqynda JAS QAZAQ atty jazğy lagerge qatystym. Sonda şetelde tūratyn balalardyñ daryndy, tıldı bıletının, dästürdı ūstanatynyn körıp quandym. Būl — bızdıñ mädenietımız joğalmaitynyna ülken ümıt beredı. Sonymen qatar, «Otandastar qory» KeAQ jäne basqa da ūiymdarmen yntymaqtastyq ornatudy josparlap otyrmyz. Bırlesıp köp närsege qol jetkıze alatynymyzğa senemın.

P.S. «Dostar» qauymdastyğy qazaq mädenietın jaqynnan tanyğysy keletın barşañyzdy şaqyrady. Habarlandyrularymyzdy qarap, ıs-şaralarymyzğa kelıñızder — öz üiıñızdegıdei jaily köñıl-küi syilaimyz!

 

Sūhbattasqan: Janel Qarjaubai