1 säuırden bastap bızdıñ otandasymyz Serık Meiırmanov Japoniinyñ jetekşı universitetınıñ vise-prezidentı qyzmetıne kırıstı. Meiırmanov tağaiyndalğanğa deiın üş jyl boiy APU-da oqu bağdarlamalaryn damytuda şeşuşı röl atqaratyn akademiilyq mäseleler boiynşa dekan qyzmetın atqardy. Ol Qazaqstanda medisinalyq bılım alyp, Japoniida PhD därejesın qorğady. Professor öz elınıñ ğylymi ömırıne de belsendı türde qatysyp tūrady – QR Prezidentı janyndağy Ğylym jäne tehnologiilar jönındegı ūlttyq keñestıñ müşesı jäne Ūlttyq Ğylymi Keñestıñ şeteldık sarapşysy bolyp tabylady. Būl – Qazaqstan azamatynyñ Japoniidağy joğary oqu ornynyñ basşylyğynda osyndai joğary lauazymğa ie bolğan tarihtağy alğaşqy jağdai. Qazaqstandağy Ğylym künı qarsañynda Qaz365.kz portalynyñ tılşısı professormen sūhbat qūryp, Japoniidağy bılım beru jüiesı turaly äñgıme örbıttı.
– Sälem, Serık! Uaqytyñyzdyñ tyğyzdyğyna qaramastan, sūhbat beruge kelıskenıñız üşın rahmet! Sızdı joğary lauazymğa tağaiyndaluyñyzben şyn jürekten qūttyqtaimyn. Aldymen özıñız turaly aityp berseñız.
– Rahmet! Men de Otanymnan jyraqta jürgen kezımde jerlesımmen tıldesıp otyrğanyma öte quanyştymyn.
Özım Semeidıñ tumasymyn, qarapaiym otbasynda tärbielendım, äkem injener-avtomehanik bolyp ıstese, anam äleumettık salada qyzmet ettı. Tuğan qalamnyñ tarihy idrolyq synaqtarmen tyğyz bailanysty boluy menıñ ömırde öz tañdauymdy jasauğa äser ettı.
Semei qalasyndağy № 3 mektepte oqydym, basynda menı sandardyñ däldıgı qyzyqtyryp, injener boluğa özımdı ıştei daiyndaldym, tıptı matematikany tereñdetıp oqytatyn synypta oqydym. Bıraq mektep bıtırer kezde oiym özgerdı. Adamdarğa paidamdy tigızsem degen oi menı müldem basqa jolğa bastady, söitıp, därıger mamandyğyn tañdadym. Būl jai ğana şeşım emes, jürek tübındegı adamdarğa, sonyñ ışınde idrolyq synaqtardan zardap şekken jandarğa kömektessem degen yqylas-peiılım bolatyn.
Mekteptı tämamdap, Semeidegı medisinalyq institutyna tüstım, ony bıtırgen soñ, hirurgii boiynşa ordinaturadan öttı. Sodan keiın 90-şy jyldardağy qaita qūru kezeñı keldı. Köptegen özgerıster boldy, Qazaqstan öz täuelsızdıgıne qol jetkızıp, derbes el atandy. Mıne, osy kezeñde radiasiinyñ äserın zertteudıñ jaña kezeñı bastaldy. Menıñ tağdyrymdağy ülken betbūrysqa toly sät Nagasakiden kelgen japon ğalymdarymen kezdesu dep aitar edım. Būl da Japoniidağy idrolyq jarylystyñ qasıretın bastan keşırgen qos qalanyñ bırı. Nagasakidıñ ğalymdary Semeige kelıp, täjıribelerımen bölıstı. Ol kezde men medinstituttyñ studentı retınde konferensiilarğa belsendı qatysyp, şeteldık ğalymdardan alğan bılımdı boiyma sıñırdım, olarmen köbırek kezdesıp, äñgımelestım. Şamasy, menıñ būl taqyrypqa degen şynaiy qyzyğuşylyğym olardy da tañqaldyrsa kerek, olar mağan öz taraptarynan Japoniiğa kelıp, memlekettık stipendii boiynşa PhD doktoranturağa tüsu turaly bıregei mümkındık ūsyndy. Adam balasyna ömırde bır-aq ret berıletın mümkındık bolady, men ony qolymnan şyğaryp alğym kelmei, japondyqtardyñ ūsynysyn qabyl aldym.
Osylaişa men Nagasaki universitetınde bılımımdı jalğastyrdym. On jylğa juyq uaqyt boiy men medisina mektebınıñ zerthanasynda DNQ deñgeiındegı säulelenudıñ qalqanşa bezı men süt bezı qaterlı ısıgınıñ damu mehanizmderın qalai qozdyratynyn zerttei otyryp, genetikanyñ kürdelı älemıne enıp kettım. Būl tereñ ızdenısterge toly ırgelı jūmys boldy.
Bıraq uaqyt öte kele, men zerthanamen ğana şektelmei, zertteu jūmystarynyñ aisyn ärı qarai keñeitkım keldı. Menı qoğamdyq densaulyq saqtau bağyty boiynşa ūlt densaulyğyn saqtaudyñ jüiesın qalyptastyru mäselesı qyzyqtyrdy. Būl joly da menıñ armanymnyñ aq jelkenın jelbıretıp, 2009 jyly men qazır jūmys ısteitın Ritsumeikan APU universitetınde densaulyq saqtaudy basqaru bağdarlamasy aşyldy. Būl men üşın aldymnan aşylğan aq jol boldy. Ümıtkerler sany köp boldy, degenmen qatañ ırıkteuden ötkenderdıñ arasynda men de boldym.
Būl jerde men sabaq berıp, ğylymi jobalardy jürgıze bastadym, äsırese, Qazaqstanmen köptegen bırlesken bastamalardy jolğa qoidym. Özım tülep ūşqan Semei medisinalyq universitetı men Almatydağy Asfendiirov atyndağy QazŪMU-degı ärıptesterımmen tyğyz ıskerlık bailanystamyn.
Soñğy bes jyl menıñ eñbek jolymdağy mansaptyq ösu kezeñı boldy: aldymen dekannyñ orynbasary, bır jyldan keiın oqu bölımınıñ dekany bolyp tağaiyndaldym. Mıne, jaqynda ğana rektor universitettıñ prorektory, vise-prezidentı bolu turaly ūsynys jasady. Būl men üşın tosyn syi bolğanyn moiyndaimyn. Būl qyzmet ülken jauapkerşılık jükteitının jaqsy tüsındım, äsırese, tärtıp pen nätijege öte joğary talaptar qoiylatyn japon elınde.
Bıraq men odan qoryqpadym, öitkenı men būl lauazymnyñ Japonii men Qazaqstan arasyna altyn köpır bolyp, bailanystardy odan ärı nyğaituğa zor mümkındık beretının ūqtym.
Qazaqstannyñ şalğaiynda jatqan Semeidegı qarapaiym otbasynan şyqqan jıgıttıñ Japoniida osyndai därejege jetkenın tüsınudıñ qandai keremet sezım ekenın bılesız be? Būl zor maqtanyş sezımın tudyrady jäne ülken jauapkerşılık jükteidı. Men üşın eñ mañyzdysy – Japoniida ömır sürgen 25 jylda men Qazaqstan azamaty bolyp qala beremın. Menıñ qolymdağy tölqūjatym da zeñgır aspan siiqty kök tüstı qazaqstandyq qūjat.
.jpg)
– Özıñız eñbek etıp jatqan universitetıñız turaly aityñyzşy?
– Japoniinyñ Beppu qalasynda ornalasqan Risumeikan Azii-Tynyq mūhity universitetı (APU) – Aziidağy halyqaralyq joğary oqu oryndarynyñ bırı. Oqytuşylardyñ jartysy – şeteldıkter, al studentter 100-den astam elden keledı. Japoniiğa diplomnan keiıngı bılım alu üşın keletın studentterdıñ sany qarqyndap tez ösude. Būl mälımettı elşılıkte de rastap otyr. Bızdıñ universitette studentterden japon tılın bılu talap etılmeidı, ağylşyn tılınde-aq oquğa mümkındık beredı. Qazaqstannan bakalavriatta oqityn bırneşe student bar. Magistraturada mende bır student boldy. Olar bızdıñ universitettı öz betınşe tauyp, özderı kelıp, ağylşyn tılınde oqyp, japon tılın üirendı.
– Japondyqtardyñ bılım beru jüiesı qandai? Japondyqtar men olardyñ bılımge degen qarym-qatynasy turaly bölısseñız.
– Keremet sūraq! Japondyqtardyñ bılımge degen közqarasy – olardyñ qoğamynyñ basty erekşelıkterınıñ bırı. Osy taqyrypqa tolyğyraq toqtalaiyq.
Japondyqtar bılımge erekşe pragmatizmmen qaraidy. Olardyñ mädenietınde sapaly bılımnıñ tūraqty mansap pen güldengen bolaşaqqa aparatyn tıkelei jäne senımdı jol ekendıgı turaly tüsınık qalyptasqan. Japoniidağy bedeldı diplom men tabysty mansap arasyndağy būl bailanys öte aiqyn körınedı. Köp jağdaida būl – 60-70-şı jyldardağy «japondyq ekonomikalyq ğajaiyp» däuırınıñ mūrasy. Sol kezde jaña Japoniiny salğan alpauyttar jūmysqa qabyldau kezınde tek aldyñğy qatarly joğary oqu oryndarynyñ tülekterıne basymdyq berdı. Aitalyq, Tokio universitetınıñ diplomy jetekşı korporasiiğa jūmysqa ornalasudyñ naqty kepılı bolady. Elestetıp körıñızşı: bedeldı universitette balany aqyly oqytuğa köp qarajat salğan ata-ana balasynyñ bolaşağyna eş alañdamauyna bolady. Nelıkten? Öitkenı ol kezde ömır boiy jaldau jüiesı örkendep tūrğan edı. Adam kompaniiğa 25 jasynda kelıp, zeinetkerlıkke şyqqanğa deiın sol jerde jūmys ıstei alady jäne jalaqysy da bırtındep ösedı, qyzmetı de joğarylaidy. Universitettı, sodan keiın kompaniiny dūrys tañdau ömır boiyna jetetın qarjylyq tūraqtylyqty qamtamasyz etedı.
Bügıngı tañda ömır boiy jaldau jüiesı älı de saqtalyp qalsa da, mentalitettıñ özı, bılım bolaşaqqa salynğan mañyzdy investisii degen senım älı de küşınde. Bılımnıñ qūndylyğyn jaqsy tüsıngen japondyqtar arqyly älı künge deiın balalaryna sapaly bılım beruge tyrysady.
Alaida tağy bır mañyzdy jağyn aityp ötken abzal. Mäselenıñ bärı tek diplomğa tırelıp tūrğan joq. Japoniida ädeptılık, tärtıp, jauapkerşılık, komandada tıl tabysyp jūmys ıstei bılu siiqty adam boiyndağy jeke qasietterge de ülken män berıledı. Būl qasietter japon qoğamynyñ negızı bolyp tabylady jäne olardy bala boiyna erte jastan üide de, mektepte de sıñırıledı. Sız eñ jaqsy universitettıñ tülegı bola tūra, ärıptesterıñızben ortaq tıl taba almasañyz, ūjymnyñ bır bölıgı bola almasañyz – qyzmet babaynda joğarylai almaisyz. Sonymen, būl elde jetıstıkke jetu üşın jaqsy bılım men damyğan äleumettık dağdylardy ūştastyryp, tūtas tızbektıñ senımdı bır buyny bola bılu qajet.

– Japonii universitetterınde ğylymdy damytudyñ negızgı aspektılerı qandai?
– Jalpy, japondyq joğary oqu oryndaryndağy ğylym strategiilyq basymdyqtar men halyqaralyq bäsekege qabılettılıkke basa nazar audara otyryp, memlekettık saisat pen qarjylandyrudyñ (äsırese Kakenhi arqyly) küştı yqpalymen damuda, sonymen qatar ırgelı zertteuler men jas kadrlardy qoldau salasynda kezdesetın qiyndyqtar ja joq emes.Negızgı aspektılerdıñ bırı – qarjylandyru. Būl – bılım ministrlıgı (MEXT) jäne Japoniinyñ ğylymdy damytu qoğamy (JSPS) basqaratyn barlyq salalardağy ırgelı jäne qoldanbaly zertteulerdı konkurstyq qarjylandyrudyñ basym jüiesı. Kakenhi alu zertteuşıler üşın öte mañyzdy jäne olardyñ belsendılıgı men tanyluynyñ negızgı körsetkışı bolyp tabylady. Granttardyñ köptegen sanattary bar (S/A/B/C negızgı zertteulerı üşın, jas ğalymdar üşın, serpındı zertteuler üşın jäne t.b.).
Ūlttyq universitetter negızgı qarjylandyrudy MEXT-ten alady (operasiilyq granttar), onyñ bır bölıgı ğylymi-zertteu infraqūrylymy men qyzmetın qoldauğa jūmsalady. Alaida, būl üles azaiyp keledı jäne barğan saiyn syrtqy jäne konkurstyq qarajattyñ mañyzy arta tüsude.
Ükımet (MEXT, METI, Ministrler kabinetı) ırı, strategiilyq mañyzdy zertteu bağdarlamalaryn (mysaly, «Qoğam 5.0» strategiisy, jasyl transformasii (GX), Moonshot, World Premier International Research Center Initiative bastamasy şeñberınde – WPI) bastaidy. Universitetter osy jobalar aisynda qarjylandyru konkurstaryna belsendı qatysady.
Jeke sektordan qarjylandyru bırlesken ğylymi jobalar, kelısımşarttyq zertteuler, qaiyrymdylyqtar arqyly jürgızıledı. Būl bağytty memleket belsendı türde qoldaidy, bıraq özara ärekettesu deñgeiı universitetter men ğylym salalary arasynda ärtürlı bolady. Japoniinyñ Ğylym jäne tehnologiilar agenttıgı (JST) būğan yqpal etude mañyzdy röl atqarady.
.jpg)
– Ärtürlı memlekettık emes ğylymi qorlardan bölınetın granttardy bölu kezınde qandai joğary oqu oryndaryna basymdyq berıledı?
– Japoniinyñ ūlttyq universitetterı tarihi tūrğydan eldıñ ırgelı ğylymy men negızgı zertteu küşınıñ ortalyqtary bolyp tabylady (äsırese būrynğy İmperatorlyq universitetter). Jetekşı jeke universitetterdıñ de küştı zertteu äleuetı bar, olar köbınese belgılı bır salalarda (mysaly, Keio, Waseda) jūmystanady. Universitettermen affiliirlengen ğylymi-zertteu instituttary da, ırı täuelsız ortalyqtar da (RIKEN, AIST jäne t.b.) universitettermen tyğyz jūmys ısteidı. Ekı negızgı JSPS jäne JST agenttıkter granttar, şäkırtaqylar jäne strategiilyq bağdarlamalar arqyly ğylymi landşaftty qalyptastyrady. JSPS ırgelı ğylym men kadrlardy qoldauğa, JST strategiilyq zertteuler men tehnologiilar transferıne köbırek köñıl böledı.
– Ğylymda qandai zertteulerge basymdyq qarastyrylğan?
– Japoniida ğylymnyñ fizika, himii, materialtanu, injenerii, medisina jäne ömırtanu siiqty salalary dästürlı türde joğary damyğan. Qazırgı qoğamda basymdyqtar ūlttyq strategiilarğa säikes keledı – «Qoğam 5.0» (AI, IoT, Big Data), jasyl transformasii, ömır jäne densaulyq, ğaryş, apattardyñ aldyn alu ğylymdary. Pänaralyq jäne ırı äleumettık mäselelerdı şeşuge basa nazar audaryluda.
Sondai-aq, internasionaldandyru salasynda bırlesken granttar men jobalar (WPI, JSPS bağdarlamalary) arqyly halyqaralyq yntymaqtastyqty belsendı türde qoldau qūptalady. Maqsaty – japon ğylymynyñ jahandyq körınısı men bäsekege qabılettılıgın arttyru.
– Ğalymdardy dairlauğa qandai köñıl bölınedı?
– Zertteuşılerdı dairlau PhD jäne doktoranturadan keiıngı bağdarlamalar arqyly jüzege asyrylady (köbınese JSPS şäkırtaqysyna). «Tenure track» jüiesı engızılude, bıraq barlyq jerde emes. Tūraqty pozisiiny alu joğary bäsekege qabılettı bolyp qala beredı. Qysqa merzımdı jobalyq stavkalarğa täueldı jas ğalymdardy jūmyspen qamtuda tūraqsyzdyq mäselesı bar. Zertteu nätijelerı MEXT tarapynan ūlttyq universitetterdıñ qyzmetın bağalau kezınde eskerıledı jäne bolaşaq qarjylandyru kölemıne äser etedı. Universitet reitingterı de mañyzdy röl atqarady.
– Japoniida ğalymdardyñ eñbegı qalai bağalanady? Olar laiyqty jalaqy ala ma?
– Men naqty sandardy aitpai-aq qoiiyn, bıraq Japoniidağy ğalymdardyñ eñbegıne aqy töleu prinsipterıne toqtalyp öteiın. Mūndağy jüie öte aiqyn jäne josparly.
Negızgı faktor – akademiilyq ūstanym. Qyzmet babynda joğarylau belgılı bır satylar arqyly jüzege asyrylady: assistent, sodan keiın dosent (Associate Professor) jäne joğary satysy – professor. Osy satynyñ är baspaldağymen joğary qarai qadam basqan saiyn jalaqy da aitarlyqtai ösedı. Būl adamnyñ jauapkerşılık deñgeiın de, ğylymi ülesın de körsetedı.
Taza akademiilyq pozisiidan basqa, kırıstıñ köbeuıne äkımşılık lauazymdardyñ da äserı bar. Eger ğalym fakultet dekany nemese kafedra meñgeruşısı bolu siiqty qosymşa jüktemenı öz moinyna alsa, onda ädette jalaqysyna üsteme aqy tölenedı.
Köptegen japondyq ūiymdarğa tän tağy bır mañyzdy element – būl jas erekşelıgı men eñbek ötılı faktory. Ūzaq uaqyt boiy bır lauazymdy atqaryp otyrsa da, jinaqtalğan täjıribesı men mekemege degen adaldyğynyñ körsetkışın bağalau retınde onyñ jalaqysy jyl saiyn saiyn bırtındep öse tüsuı mümkın. Būl jüiede eñbek ötılı de mañyzdy rol atqarady.
Jalpy deñgeige keletın bolsaq... Men mūndağy ğalymdar, mysaly, ırı korporasiilardyñ top-menedjerlerımen salystyrar bolsaq, joğary jalaqy alady dep aitpas edım. Bıraq jüie ğalymnyñ märtebesı men bılıktılıgıne säikes keletın laiyqty, tūraqty kırıstı qamtamasyz etedı. Būl jalaqy sızge jaily ömır süruge jäne ğylymi jäne oqytuşylyq jūmystarğa köñıl böluge mümkındık beredı. Būl jerde üstemaqy turaly emes, tūraqtylyq pen mamandyqty qūrmetteu turaly söz qozğağan dūrys.
– Qarapaiym japon ğalymyn ne mazalaidy?
– Jaqsy sūraq. Japoniidağy ğalymnyñ jūmysynyñ erekşe erekşelıkterınıñ bırı – onyñ tūrmystyq ūsaq-tüiekterge alañdamai, ğylymğa tolyqtai berıluge jasalğan mümkındık. Mūndağy qyzmet körsetu deñgeiı joğary qoiylğany sonşalyq, maşina jöndeu nemese üidegı tūrmystyq aqaulardy jou siiqty mäseleler bas qatyrmaisyz, olardy arnaiy qyzmet ökılderı tez jäne tiımdı şeşıp beredı, söitıp, sızdıñ bar uaqytyñyz ben oilaryñyz eñ bastysy jūmysyñyz – zertteulermen men eksperimenttermen ainalysuğa bağyttalady. Būl oiyñyzdy barynşa jinaqtauğa zor mümkındık beredı. Mansap turaly alañdamasañyz da bolady, öitkenı, būl jüie öte aşyq jäne tek özıñızdıñ eñbek etu deñgeiıñızge negızdelgen. Ärine, mınsız jüie bolmaityn şyğar, bıraq Japoniida adamnyñ eñbekqorlyğy, atqarğan jūmysynyñ sapasy jäne naqty nätijelerı adal bağalanady. Tanystyq arqyly qyzmetın köteru degen mūnda müldem joq. Būl jerde sız özıñızdı tek eñbekpen däleldeuıñız qajet. Jeke öz basyma kelsek, men būl elde şeteldık bola tūra osynşa joğary deñgeige jetuım – menıñ qyzmet barysyndağy eñbek dağdylarymnyñ jäne qol jetkızgen tabystarymnyñ jäne nätijelerımnıñ şynaiy bağalanatynyn körsetse kerek.
Aita ketu kerek, mūnda belgılı bır qasietter men dağdylar bağalanady. Eger sız öz dağdylaryñyzdy körsetıp, nätije bere alsañyz, onda sız qyzmet babynda joğarylai alasyz.
.jpg)
– Qazaqstanda köptegen jas ğalymdardy baspana mäselesı qinaidy. Sondyqtan olar päter jaldaidy, sonymen bırge üi satyp aluğa aqşa jinaidy. Japoniida jas ğalymdardy baspanamen qamtamasyz etu mäselesı qalai şeşılude?
– Būl öte mañyzdy aspekt. Ärine, ekonomikany tıkelei salystyru qiyn, bıraq Japoniidağy jas ğalymdar turaly aitatyn bolsaq, jağdai mynadai: bastapqy jalaqy älemdegı eñ joğary bolmauy mümkın, bıraq olar laiyqty ömır süruge mümkındık beredı. Olar ağymdağy şyğyndardy, sonyñ ışınde tūrğyn üidı jalğa aludy jabuğa jetkılıktı, būl budjettıñ mañyzdy bölıgı boluy mümkın, bıraq aqşa jinaqtauğa da qalady.
Bıraq būl jerde, menıñ oiymşa, kırıstıñ naqty mölşerı emes, jüienıñ tūraqtyly jäne sızdıñ ömırıñızdı josparlau mümkındıgıñız basty orynda boluy tiıs. Japondyq akademiilyq ortada mansaptyq ösudıñ naqty traektoriisy bar. Eger sız jūmysyñyzdy adal atqarsañyz, nätije körsetseñız, onda qyzmetıñızdıñ ösuıne jäne, säikesınşe, 2-3 nemese 5 jyldan keiın jalaqyñyzdyñ da eselep ösuıne senım mol.
Däl osy tūraqtylyq pen josparlau jas ğalymdarğa erteñgı künge senımdılık beredı. Olar öz qarjysyn josparlai alady, alañsyz tqratyn üiın jalğa alady jäne aldağy uaqytta öz baspanasyn satyp alu turaly oilanuy yqtimal. Ūzaq merzımdı josparlardy, sonyñ ışınde tūrğyn üi josparlaryn qūruğa kedergı keltıretın tūraqsyzdyq pen belgısızdık sezımı joq. Eñ bastysy – būl bolaşaqqa degen senımdılık.
Mūndai jüie, ärine, qyzmetkerlerdıñ öz universitetterı men ğylymi ortalyqtaryna degen adaldyğyna yqpal etedı. Adamdar bolaşaqty köre alady jäne tūraqtylyqty bağalaidy.
Būl rette mūndai qoldaudyñ universitetterdıñ qandai da bır arnaiy tūrğyn üi bağdarlamalary arqyly jasalmaitynyn (bıraq olai da boluy mümkın), bıraq būl josparly mansaptyq ortany qūraityn ğylym men bılım berudegı jalpy memlekettık saisattyñ arqasynda jüzege asyrylatynyn eskeru mañyzdy.
– Ükımet tarapynan ğalymdar üşın qandai da bır jeñıldıkter qarastyrylğan ba?
– Ğalymdarğa jeñıldıkter bar dep aita almaimyn. Bıraq olarğa nesieler öte tömen paiyzben berıledı, şamamen 0,1-0,2%. Adam öz päterın nesiege oñai satyp ala alady.
Zertteuşılerdıñ kelesı buyny üşın tūraqty mansaptyq perspektivalardy qamtamasyz etu özektı mäsele bolyp qala beredı.
Japoniida barlyq mamandyqtardyñ ökılderıne bırdei qaraitynyn aitqym keledı, keibır jeke sanattar üşın eşqandai artyqşylyqtar joq. Atai ötetın jait, Japoniida oqytuşylar qūrmettı adamdar bolyp sanalady. Iğni olardyñ qoğamdağy märtebesı joğary. «Sensei» sözınıñ özın olar qor qūrmetpen ataidy, būl atauğa ie bolğandarğa da belgılı bır jauapkerşılık jükteledı.
.jpg)
– Qazaqstan oralu oiyñyzda joq pa?
– Qazaqstan – būl kartadağy jai belgı ğana emes, būl menıñ Otanym, men osy eldıñ azamatymyn jäne bolyp qala beremın. Menıñ tüp-tamyrym sonda, Qazaqstanmen eşqaşan oiymnan şyqqan emes. Menıñ alğa qoiğan maqsattarym men josparlarymnyñ köpşılıgı Qazaqstanmen tyğyz bailanysty.
Bälkım, paradok dersız, bıraq osy jaqta jürıp men mynany tüsındım: Japoniida jürıp-aq Qazaqstan üşın köp närse ıstei alamyn.
Nelıkten men mündai oiğa keldım? Mūndağy jūmysym mağan ekı eldıñ ortasyna altyn köpır boluğa mümkındık beredı. Jetekşı japon klinikalarynda qazaqstandyq därıgerlerımız üşın tağylymdamalardy ūiymdastyruğa yqpal etuge, olarğa ozyq ädıstemelerdı meñgeruge kömektesuge mümkındıgım bar. Sonymen qatar, men japon professorlary men därıgerlerınıñ Qazaqstan,a kelıp, bıregei şeberlık synyptary men konsultasiilar ötkızuıne järdemdesemın. Özara bılım almasu maqsatynda bırlesken ğylymi konferensiilardy ūiymdastyruğa belsendı qatysamyn.
Osy qyzmettıñ barlyğyn özımnıñ Japonii men Qazaqstan arasyndağy qarym-qatynasty nyğaituğa, öz Otanymda ğylym men medisinany damytuğa qosqan jeke, mañyzdy ülesım dep esepteimın. Būl jūmystardyñ elımızge naqty paida äkeletınıne senımım mol. Men Qazaqstan üşın barynşa tiımdı bola alatynymdy bılemın, sondyqtan būl ıstı jalğastyra beremın.
– Aqparattyq tehnologiinyñ arqasynda qazaqstandyqtar Japonii turaly jaqsy bıledı dep aituğa bolady. Al japondyqtar Qazaqstan turaly bıle me? Ğalymdar, jurnalister, saisatkerler siiqty ziily qauym ökılderınıñ elımız turaly pıkırlerı qandai?
– Baiqasañyz, japondyqtar eşqaşan negativ aitpaidy, būl olardyñ mädenietı. Öz täjıribemnen aitaiyn, men Japoniiğa alğaş kelgenımde, Qazaqstan turaly köpşılık eşteñe bıle bermeitın. Būl odaqtyñ ydyrau kezeñı edı. Qazır japondyqtar Qazaqstannyñ Ortalyq Aziidağy ırı elderdıñ bırı ekenın bıledı. İntellektualdy adamdar köp oqidy, olar Qazaqstan turaly oñ pıkır aitady, keide tıptı bılımderımen tañqaldyrady. Elımızge qyzyğuşylyq tanytyp, sūraqtar qoiyp jatady. Köbınese eldıñ damuy, Qazaqstannyñ jer qoinauyndağy paidaly qazbalar, halyqtyñ ūltaralyq qatynastary turaly sūraidy.
Menıñ oiymşa, ekı el arasynda körınbeitın jaqyndyq bar. Japondyqtar Qazaqstanğa kelgende özderın öte jaily sezınedı. Öitkenı mädenietaralyq tūrğydan ülkenderge, ata-babalarğa degen syi-qūrmet, otbasylyq qūndylyqtar, dästürler men ädet-ğūryptardy saqtau siiqty ortaq prinsipter bar.
.jpg)
– Byltyr Qazaqstannyñ Sifrlandyru ministrlıgı esep bergenje elımızdegı ūily bailanystyñ sapasy Tokiodan da jaqsy degenın jañalyqtardan oqyğan şyğarsyz. Būl şynymen de solai ma?
– Bailanys sapasy boiynşa eşqandai problema joq dep nyq senımmen aita alamyn. Mysaly, bız qazır vatsap arqyly audio bailanysqa şyğyp otyrmyz. Eşqandai problema joq siiqty.
Japoniida, atap aitqanda, bızdıñ universitettı alsaq, barlyq jūmys internet bailanysy arqyly jyldam aqparat aluğa negızdelgen dep aitqym keledı. Mende mende jūmysta da, üide de internet jönınde qiyndyq joq. Baiu jyldamdyqty sezbeimın.
Bızdıñ kampus qalanyñ özınde emes, teñız deñgeiınen 300 metr biıktıkte ornalasqan. Mūndağy bailanys keremet. Universitettegı 6 myñ studenttıñ barlyğy telefonmen jüredı. İnternet jyldamdyğyna şağym tüsken emes.
.jpg)
– Äleumettık jelılerden, internetten metroda gazet oqyp otyrğan japondyqtardyñ suretterın köruge bolady. Būl şynymen de solai ma?
– Būryn solai bolğan. Gazet oqyp otyratyn. Qazır eşkım metroda gazet oqymaidy. Sebebı olardyñ barlyğy endı gazettı smartfonnan oqidy. Būl jerde aita ketetın bır mañyzdy mäsele bar. Japondyqtar basqa adamnyñ keñıstıgın öte joğary bağalaidy. Sondyqtan metroda qatty söilesuge bolmaidy. Olar söilesedı, bıraq dauystaryn qatty şyğarmaidy. Böten adammen söilesu degen tıpten joq. Sonda gazet oqudan basqa ne qalady? Olar kezdeisoq basqa adamdardyñ közıne tıke qarap qalmau üşın gazetke şūqşiidy. Bıreuge syrtynan qadalyp qarau, közıne tıke qarau da ädepsızdık bolyp sanalady.
– Mazmūndy äñgımeñız üşın rahmet. Sızge sättılık tıleimın!
«Qaz365.kz»