Qazaqstandyq därıgerdıñ Aspan asty elındegı ekınşı eñbek joly

05 Tamyz, 2023

Men oftalmolog Lilii Popovamen Skype arqyly söilestım. Ol Almatydan Qytaidyñ Dasin qalasyna qalai kelgenı turaly äñgımelep otyrğan, kenet onyñ telefony şyr ete tüstı. Därıger telefondy aldy da «Men bos emespın, sız jattyğu zalyna bara berıñız, men keiın qosylamyn» - dedı ol tūtqanyñ arğy jağyndağy ärıptesıne. 83 jasqa kelse de Lilii Anatoliiqyzy jattyğu zalyna baryp sportpen ainalysyp tūrady. Ol  Qytaiğa jūmys ısteuge zeinetke şyqqannan keiın bır-aq ketken.

«Üş aiğa baryp, 25 jylğa qalyp qoidym» - deidı ol.

Lilii Popova 1940 jyly Resei Federasiisynyñ İrkutsk oblysynyñ Zalari auylynda düniege kelgen. Joğary synypta oqyp jürgen kezınde onyñ otbasy Şyğys Qazaqstan Leninogorsk qalasyna (qazır – Ridder) köşıp keldı. Därıger boluğa bel buğan Lilii Almaty medisinalyq institutyna qūjat tapsyrady, bıraq tüse almaidy, sebebı ağylşyn tılınen emtihan provinsiilyq mekteptıñ tülegı üşın öte qiyn bolady.

Qyz sanitarlyq qyzmetker bolyp jūmysqa ornalasyp, ağylşyn tılınde mūğalım jaldaidy. Ekı jyldan keiın ol Semei medisinalyq institutyna tüsıp, emtihan aluşylardan «sız institutta qatelesken joqsyz ba? Sızdıñ şetel tılderın oquğa barğanyñyz dūrys bolar edı» deidı. 4 kurstan keiın Lilii tūrmysqa şyğyp, Asfendiirov atyndağy Almaty medisinalyq institutyna auysady.

«İnstitutta oqyp jürgende men köz aurulary fakultetıne bardym, onda men soqyrlyqtyñ ne ekenın bırınşı ret tüsındım. Tıptı nauqastyñ jaryq sezımı paida bolğan kezde nemese Sivsev kestesındegı (köru ötkırlıgın anyqtau üşın) alğaşqy joldardy köre bastağanyna da kuä boldym. Mūnyñ bärı menıñ oftalmolog boluğa degen ūmtylysymdy nyğaitty» - deidı Lilii Anatolevna.

Oqudan keiın doktor Popova Almatynyñ köz aurulary ĞZİ-da 15 jyl jūmys ıstedı, ordinatordan bölım meñgeruşısıne deiın qyzmettık joldy ötkeredı. Ol operasii jasauşy hirurg boldy, KSRO Densaulyq saqtau ısınıñ üzdıgı atağyn jäne «Altyn qoldar şeberı» diplomyn aldy. Kelesı 17 jyl Ortalyq qalalyq klinikalyq auruhanada jūmys ıstedı, Köz mikrohirurgiisy bölımın basqardy.

Bırde Qytaidan därıgerler delegasiisy keldı, delegasiinyñ qūramynda köz klinikasynyñ direktory Ui Ioguan boldy. 1998 jyly Lilii Anatolevna zeinetkerlıkke şyqqanyna üş jyl bolğan, bıraq jeke klinikada jūmys ıstegen kezde hirurg-oftalmolog Säulebek Qabylbekovpen tanysty. Ui Ioguan Qabylbekovtı Qytaidyñ soltüstık-şyğysyndağy Dasin qalasyndağy, Heilunszin provinsiisyndağy klinikasyna şaqyrdy. Saulebek Satovich Ui Ioguanmen söilesıp, doktor Popovağa onymen bırge barudy ūsyndy.

Lilii Popova s Saulebekom Kabylbekovym

Lilii Popova Saulebekom Qabylbekovpen bırge

FOTO: jeke mūrağattan

«Düisenbıde olar qūjattardy jıberıp, beisenbıde viza aldy, al jūmada Dasinge ūşyp kettı», - dep äñgımelesuşı özınıñ şytyrman oqiğaly äreketın eske alady. – Ol kezde bes qabatty tegıs şatyrlarmen jäne las trotuarlarmen salynğan şağyn qala bolatyn. Al klinikanyñ özı auruhanada bırneşe jalğa alynğan kabinetterden tūrdy. Bıraq men jūmys ısteuge öte qyzyğuşylyq tanyttym! Säulebek Satūly bırıñğai operasiilyq bölmede bolatyn, men qabyldau bölımınde: künıne 70-100 pasient keletın».

Mäsele mynada, Dasin – qūmdy dauyldar jiı köz aurularyn tudyratyn mūnaişylar qalasy.

Joğary jalaqy, jaqsy jağdailar, qamqor basşylyq, köñıldı merekelerge toly Qytai–  Qazaqstannan kelgen därıgerdı tañ qaldyrdy. 10 aidan keiın Lilii Anatolevna üide ekı apta ğana bolyp, Dasinge qaita oraldy.

Bır jyldan keiın Ui Ioguan öz klinikasyn 8 qabatty ğimaratqa köşırıp, qazaqstandyq därıgerlerdıñ kömegımen ony tolyq jabdyqtady.

S direktorom Dasinskoi oftalmologicheskoi kliniki Ui Ioguanom

Dasin oftalmologiilyq klinikasynyñ direktory Ui Ioguanmen

FOTO: jeke mūrağattan

«Bız jaña diagnostikalyq apparaturany zerttedık, uezderge tegın konsultasiilarğa bardyq, därıster oqydyq, nauqastardy özımızben bırge operasiiğa alyp keldık, jas därıgerlerdı oqyttyq», - deidı doktor - Qazır menıñ oquşylarym bızdıñ auruhanada ğana emes, Qytaidyñ basqa qalalarynda da jetekşı mamandar bolyp jür, hirurgiilyq şeberlık konkurstarynda bırınşı oryn alady».

2005 jyly Lilii Popova Beijıñge şaqyryldy, onda QHR Memlekettık keñesınıñ jauapty hatşysy Hua Szinmin halyq jinalystary üiınde oğan «dostyq syilyğy» medalın - eldıñ ekonomikasy men äleumettık progresıne erekşe üles qosqan şeteldık sarapşylar üşın Qytai Halyq Respublikasynyñ eñ joğary nagradasyn tabys ettı.

Lilii Popova

Lilii Popova

FOTO: jeke mūrağattan

«Menıñ käsıbi jūmysym Qytaida joğary bağalanğanyna jäne mūğalımderımnıñ bergen bılımın dūrys paidalana alğanyma quanyştymyn. Medal alğannan keiın men zaldyñ baspaldaqtarymen qanattanyp, ūşqandai boldym. Men özıme jäne Qazaqstanğa maqtanyş boldym. Marapattalğandardyñ arasynda men ğana Qazaqstannan boldym», - deidı Lilii Anatolevna.

Qala men klinika onyñ köz aldynda damydy. Segız qabatty ğimarattan oftalmologtar 17 qabatty ğimaratqa köştı.

«30 qyzmetker boldy, qazır 300-den astam adam, barlyğy tatu. Eger menıñ mereitoiym bolsa, onda bükıl auruhana ony atap ötedı. Bız ärıptesterımızben merekege jinalamyz, beşbarmaq, bauyrsaq, palau daiyndaimyz, qyzmetkerlerge däm tattyramyz. Bızdıñ basşy auruhananyñ janynda meiramhana salyp, ony «lalagül» dep atady. Bız būl Meiramhanada kün saiyn keşkı as ışemız, - dep küledı doktor Popova. - Äiteuır Saulebek Satovichtıñ şaqyruymen mäskeulık oftalmolog-professor Nikolai Duşin kelıp, osynda qalai bırge tūratynymyzdy körıp, 10 jyl bırge jūmys ıstedık.

Qazaqstannan bızdıñ şaqyruymyz boiynşa alty adam da keldı. Soñğy üş jylda menıñ oquşym Larisa Nikolaevna Nikolaichuk bızben bırge jūmys ısteidı, ol Almatynyñ bas oftalmology boldy. Tamyz aiynda ol Beijıñge «Bır beldeu, bır jol» jobasy aisynda konferensiiğa barady, baindama jasaidy. Men oğan tūqym qualaityn aurulardy emdeude qoldanylatyn gendık terapiiny tañdauğa keñes berdım, al bızde közdıñ tūqym qualaityn aurulary köp».

50 jyldan astam ötılıne qaramastan, Lilii Anatolevna ünemı oqidy, ğylymi ädebietterdı oqidy, medisinanyñ soñğy jetıstıkterı turaly bıledı:

«Oftalmologiida basqaşa jūmys ısteu mümkın emes, ünemı oqyp otyru kerek, ünemı jaña ädıster paida bolady. Mysaly, glaukoma (soqyrlyqqa äkeletın auru — F) bız tek ülkeitkış äinektı paidalanyp tūryp operasii jasai bastadyq dep elestetıñız. Sodan keiın «Qyzyl gvardiişy» mikroskopy paida boldy, sodan keiın qol tıreuışterı bar oryndyqtar paida boldy. Al qazır mūndai mikroskoptar! Nemese katarakta qalai alynyp tastaldy: kömeskı köz būrşağyn alyp tastau üşın qasañ qabyqtyñ barynşa kesındısı jasaldy. Būl «aşyq aspan operasiisy»dep ataldy. Endı 1,5-2 mm-ge kesudı, skalpelmen emes, lazermen jasaidy – būl keremet!».

FOTO: jeke mūrağattan

Qytaida ömır sürgen kezınde Lilii Popova nauqastardy emdep qana qoimai, qoğamdyq ömırge de belsendı qatysty. Ol QHR Bılım künıne arnalğan saltanatty şerulerge bırneşe ret qatysty. Üzdık mamandar baiqauyna qatysyp, Dasina alğaşqy ondyqqa kırdı.

«Men qūrmettı qonaqtar qatarynda köptegen ıs-şaralarğa qatystym, mysaly, änşıler baiqauynda syilyqtar tabystadym. «Heilunszin provinsiisynyñ tūrğyndarynyñ meirımdılıgı» baiqauy erekşe este qaldy, būl baiqauğa QHR ğaryşkerlerı qatysty. Konkurstyñ qorytyndysyn şyğarğannan keiın men ğaryşkerlermen jeñıstı bölıstım», - dep eske alady sūhbattasuşy.

Al bügın doktor Popova otyrmaidy.

«Men jaqynda Harbin festivalıne bardym, bır apta būryn turizm forumynda boldym: Dasin — öte jasyl qala, jüz kölmen qorşalğan, jaqyn jerde moñğol auyly bar, tabiğaty öte ädemı», - deidı ol.

Qazaqstandyq därıgerler alğaş jūmys ıstei bastağan kezde Dasinnıñ mektepterı men medisinalyq punktterınde jer edenderı bolğan, bölmeler temır peştermen jylytylğan. Sodan keiın Qytaidyñ ekonomikalyq alypqa ainaluy bastaldy. Bügınde bırneşe ese ösken Dasin zäulım ğimarattarmen, köpırlermen jäne bögettermen salynğan.

«Mūnda jūmys ısteuden läzzat alasyñ. Bızdı, Qazaqstan men Reseiden kelgen mamandardy, klinika janynan tūrğyn üimen qamtamasyz ettı. Jaily tūrudyñ barlyq şarttary bar: ekınşı qabatta ashana bar, onda bız tañğy as pen tüskı as ışemız. 13 jäne 14 qabattar tūrğyn üi, mende üş bölmelı päter bar. 16 qabatta sport zaly, barlyq trenajerler, bilird, ülken jäne üstel tennisı bar, – deidı sūhbattasuşy – Menıñ VIP-kabinetım bar, oftalmologiilyq kombainym bar, onda barlyq diagnostikany bırden jasauğa bolady: köz tübın qarau, közdıñ refraksiisy, torly qabyqtyñ periferiisy jäne t. b. Arnaiy daiyndalğan audarmaşy kömektesedı».

Qytai tılınde Lilii Anatolevna dükende nemese köşede tüsındırıluı mümkın, oftalmologiilyq terminderdı bıledı. Bıraq onyñ alğaşqy audarmaşysy Hou Sunbin onyñ pasientke  tüsındıruge tyrysqanyn estıp, basyn şaiqady:

«Tonğa bailanysty sözdıñ mağynasy özgeredı, basqaşa boluy mümkın, tıptı dörekı bolyp estıluı mümkın». Aituğa köp närse bar: «nauqasqa menıñ qandai em jazyp jatqanymdy jäne ne üşın jazyp jatqanymdy egjei-tegjeilı tüsındıru kerek, mūnda medisina aqyly, qytailyqtar öz aqşalaryn mūqiit, eger nauqas emnıñ ne üşın tağaiyndalğanyn tüsınbese, kelıspeidı», - dep atap öttı därıger - jūmys ıstegen jyldary men 200 myñnan astam nauqasty qaradym, köptegen adamdy qatelık jasau qūqyğynsyz emdedım».

2016 jyly Qytai ükımetı Liliiğa 10 jyl Qytaidy tūruğa rūqsat berdı, sondyqtan därıger tağy bırneşe jyl Dasinde tūryp, jūmys ıstei beredı.

FOTO: jeke mūrağattan

«Qazır jūmys ısteu odan da qyzyqty! - dep quana jauap berdı ol. - Jaña diagnostikalyq apparatura, jaña ädıster. İi, men nauqastarymmen bırge östım-20 jyl būryn emdelgender: «men sızdıñ qabyldauyñyzda boldym jäne qazır sızge arnaiy keldım», - deidı. Men öz mamandyğymdy jaqsy köremın, pasientterge qūrmetpen qaraimyn. Adamdarğa jaryq beru – ülken baqyt!»

Avtor: Tatina Panchenko

Şetelde ülken jetıstıkterge jetken otandastarymyzben sūhbat siklı. Forbes Kazakhstan kompaniisymen bırlesıp ıske asyryluda

Forbes.kz