Dalany biıktetu arqyly Qazaqstannyñ suretşısı Londonda tolağai tabysqa jettı

06 Aqpan, 2024

Aiğana Ğalidyñ esımı onyñ tuğan jerı Qazaqstannan görı Batys elderınde köbırek tanymal

 Aiğana Ğali ūzaq jyldar boiy Londonda tūrady, bıraq onyñ tuyndylaryna qarağan boida näzık şyğys notalaryn baiqaisyz. «Täñır» jäne «Dala» toptamalarynyñ ataulary tuğan jerge degen sağynyşty bıldıredı. Onyñ erekşe suretterı şetelde ülken sūranysqa ie, mysal retınde aitsaq olar- Vudvord, Jeneva, Korol Mansur, Kasablanka, Sankt-Peterburg qonaqüilerınıñ qabyrğalaryn bezendıredı. Ūlybritaniidağy Regis Hotels&Resorts, Marriott Hotels jäne The Ritz-Carlton. Aiğana bızdıñ äñgımemızde şyğarmaşylyqtyñ äserı, özınıñ kiım ülgısı jäne Almatyğa degen süiıspenşılıgımen bölıstı.

 -Aiğana, balalyq şağyñyzdy aityp berseñız. Sız qai jerde tuyp-östıñız jäne mektepten tys uaqytta ne ıstedıñız?

– Menıñ tuğan jerım – Almaty, men onymen ärqaşan bailanystymyn dep aita alamyn. Ömırımnıñ köp bölıgın Qazaqstannan tys jerde ötkızgenıme qaramastan, būl bailanys odan saiyn tereñdei tüsude. Balalyq şaqtağy estelıkterım, elım, önerım. Men balet, muzyka jäne keskındemenı oqydym, onyñ bärı bır sätte teatrğa degen ülken qūmarlyqqa ainaldy. Teatrda qouşy-suretşı bolyp jūmys ıstep, filmderde bırneşe rölderdı somdadym. Būl özımdı ızdedım degendı bıldırmeidı – men eñ aldymen suretşı ekenımdı bıletınmın.

 -Önerge degen mahabbatyñyz qaidan paida bolady?

- Menıñ atam ädemı suret salğan, menıñ anam şyğarmaşylyqtyñ adamy, ol menıñ ömırlık közqarasyma ülken äser ettı. Onyñ barlyq närseden sūlulyqty köre bıluı jäne menıñ nazarymdy tabiğattağy sūlulyqqa bağyttai bıluı älı künge deiın menıñ sarqylmas şabytymnyñ kıltı bolyp tabylady.

Suret salu, keiın kesındememen şūğyldanu – menıñ tabiği bolmysym, ömır sürudıñ negızgı täjıribesı. Men jaryqqa, tüske, dybystarğa jäne iısterge öte sezımtalmyn. Men sinesteziimen tudym, menıñ älemdı tüsınu ärqaşan erekşe boldy jäne keskındeme türınde şyğudy sūraityn ädemı körınısterge ainaldy. Qol jetımdı barlyq bağyttarda jūmys ıstegenıme qaramastan, kenep pen boiular men üşın negızgı material bolyp tabylady. Men keneptıñ bır jazyqtyğynda köp deñgeilı älemderdı qūra aludyñ qarapaiymdylyğy men kürdelılıgıne tañ qaludy jalğastyrudamyn.

 -Sızdıñ süiıktı suretşılerıñız kım?

– Är suretışıge bas iemın. Menıñ oiymşa, ärbır öner iesınıñ qoğamdağy qyzmetı mañyzdy – jol körsetuşı, tıptı baqsy desem. Sondyqtan men öz jūmysyma halyq aldynda ülken jauapkerşılıkpen qaraimyn. Är adam ruhani ösuge, bırlıkke jeteleitın öner nysany arqyly öz esıgın taba alady. Men üşın mūndai jūmystarğa Mark Rotko, Mark Şagal, Djordjii O’Kif, Frida Kallo jäne onyñ zamandastary Aniş Kapur jatady.

 -Önerdegı alğaşqy tabysyñyz qandai boldy? Alğaşqy körme?

- Menıñ alğaşqy körmem jiyrma jasymda Nūrlan Smağūlovtyñ tamaşa «Art Center Alma-Ata»  galereisynda boldy. Būl keremet, öte şynaiy täjıribe boldy! Mende agent nemese galerei bolğan joq, soğan qaramastan sol körmedegı 40 kartinanyñ barlyğy satyldy. Menıñ oiymşa, būl täjıribe mağan öz jolymdy öz betımmen qūruğa batyldyq berdı jäne menı öte quatty ettı.

-Basqa elge köşuıñızge ne türtkı boldy?

- Men şyğarmaşylyq magistraturany aiqtağym keldı, täuekelge bel buyp, ony älemdık zamanaui önerdıñ astanasy Londonda jasaudy şeştım. Özım ärqaşan bılımge qūştar boldym jäne şyğarmaşylyq energiisy qai jerde köp bolsa sol jerde boludy armandadym. Şynymdy aitsam, ol kezde özımdı Qazaqstanğa syiğyza almadym, tarlau sezındım.

 -Şyğarmaşylyq mamanğa Londonda jūmysqa tūru qanşalyqty qiyn? Angliidağy suretşıler üşın qandai artyqşylyqtar bar? Mümkın Qazaqstanda joq keibır täsılder (nemese kerısınşe)?

- Londonda barlyq jerde, sonyñ ışınde öner älemınde ülken bäsekelestık bar. Menıñ oiymşa, būl jerde jartylai jūmys ısteu mümkın emes, bärı nemese eşteñe. Menıñ ömırım tolyğymen jūmysqa arnalğan, būl basymdyq.

 Bıraq būl jağdaida da London käsıbıñdı jetıldıru üşın eñ qolaily oryn bolyp tabylady. Onyñ mümkındıkterı men bılımge bailyğy sonşa, dünietanymynyñ keñdıgı jağynan onymen tek Nu-İork teñese alady dep oilaimyn. Qazır, ärine, köp närse özgerıp, sahnağa jaña oiynşylar enude. Bıraq būrynğydai önerdegı jañaşyldyq pen öte bılımdı, jaqsy köretın auditorii käsıbi ösudıñ eñ jaqsy şarttary bolyp tabylady.

Ekınşı jağynan, öner älemındegı tabys suretşınıñ şyğarmaşylyq prosesın būzuy mümkın. Sızdıñ önerıñız neğūrlym tanymal bolsa, soğūrlym ol tauar qasietıne ie bolady. Isıñızde tabysqa jetu kezınde şyğarmaşylyq jolyñyzğa ziin keltırmeu üşın sızde danalyq boluy kerek jäne fizikalyq jäne psihikalyq küş-jıger boluy kerek.

 -Sızdıñ tuyndylaryñyz Angliida qandai pıkırge ie boldy?

- Menıñ jolym boldy jäne bırneşe ret sätı tüstı. Eñ aldymen, men otbasyma mağan qoldau körsetkenı üşın alğys aitamyn, tıptı balalarym da menıñ täjıribemnıñ kürdelılıgı men mañyzdylyğyn tüsınedı.

Ekınşıden, men tanysqan, künı bügınge deiın bırge jūmys ıstep kele jatqan mamandyq ielerı. Būl men köp närsenı üirenetın jäne körme prosesınde mağan kömektesetın eñ jaqsy mamandar. Jäne, ärine, halyqaralyq auditoriinyñ lebızderı aitarlyqtai yntalandyrady. Menıñ şyğarmalarym dünie jüzındegı jeke jäne mūrajai kolleksiilarynda saqtauly jäne menıñ jūmystarym arqyly jetkızetın habardyñ keñ rezonansqa ie bolğany keremet.

 -Tapsyrys boiynşa suret salasyz ba?  Öte tiımdı degen ūsynystardan bas tartuğa tura keldı me?

– Būryn men üşın tapsyrystardy oryndau oñai şarua emes edı. Täjıribenıñ arqasynda öz egosyn tolyğymen jeñıp, tūtynuşy nemese belgılı bır oryn üşın tıkelei mañyzdy aqparat arqyly ötu mümkındıgı paida boldy. Ökınışke orai, men köbınese uaqyttyñ tapşylyğynan «joq» dep aituğa mäjbürmın, būl jağdaida tapsyrys beruşı jai ğana kütu tızımınde qalady, men jūmysty keiınırek aiqtaimyn.

 -Kiım jelısı turaly aityp berıñızşı.

– Osydan alty jyldai būryn Tbilisidegı Mardjinişvili teatrynda jūmys ıstep, sol jerde spektaklge kostumder jasap jürgenımde teatr mūrağatyn aralau sätı būiyrdy. Menı Petr Otheli men keñestık kezeñdegı basqa da köptegen teatr ärtısterınıñ şyğarmaşylyq deñgeiı tañ qaldyrdy, olar barlyq närsenıñ tapşylyğy jağdaiynda şedevrler tudyrdy!

Kädımgı qaldyq matadan, ony öz qolyñyzben boiu jäne äşekeileu qandai qyzyq! Menıñ suretşınıñ brendın, iğni kiuge bolatyn kenepten kiım jasau armanym bolatyn.  Klientterıñızdı önerdı tasymaldauşylarğa ainaldyru, ony galereilar men jeke kolleksiilardyñ qabyrğalarynan tysqa şyğaru boldy. Manifestations Art Couture brendı osylai düniege keldı. Qazırgı uaqytta ol kiım brendınen ösıp, Art Home jäne Art Jewellery jelılerı paida boldy.

 -Būl qonys audaruyñyz sızdıñ şyğarmaşylyğyñyzğa äser ettı me?

– Eñbekke degen közqarasym özgerdı, bıraq şyğarmaşylyq jūmysymda älı künge deiın öz mädenietım men tuğan ölkemnıñ hikailaryn jyrlaudamyn. Alysta jürgende, üidı sağynyp, bailanysymdy odan saiyn sezınemın.

 -Sız özıñızdı qazaq suretşısı dep sanaisyz ba, älde endı basqaşa ma?

– Men bır qalypty anyqtap, şekteudı qalamas edım. Men öz elımdı paş etemın, men arqyly älemdık auditorii tamaşalaityn onyñ imidjıne tolyq jauaptymyn. Bıraq men özımdı Ortalyq Aziilyq erekşe älemnıñ ärtısı retınde körgım keledı.

 -Sız Qazaqstanğa barasyz ba? Mūndağy jūmysyñyz sättı me?

– Men Qazaqstanda bırneşe sättı jobalardy jüzege asyrdym, olardyñ bırı – Astanadağy St. Regis qonaqüiı üşın jalpy «Baiqoñyr»  atauymen jetı auqymdy panno jasaldy. Osyndai jobalar köp bolsa quanamyn. Men Qazaqstan üşın bırneşe qoğamdyq müsındık installisiilar jasaudy armandaimyn, būl jaqyn arada ıske asady dep senemın.

 -Sızdıñ oiyñyzşa, önerdıñ tılı bır me? Nemese keide tüsındıru qajet pe mysaly, britandyqtar «Täñır» degennıñ ne ekenın bılmei-aq onyñ barlyq mağynalaryn tüsıne me?

– Öner sözden tys, jüikenıñ ūşynda, dybys pen tüs, sezım men assosiasii arasynda. Adamdardy jiı şaqyru, olarğa kıretın kılt qajet, bıraq olar tuyndyny zerdelep qarai bastağanda artqa şegınıp, körermenge özınıñ bıregei täjıribeñdı körsetuge mümkındık beru kerek.

Men Täñırge degen ejelgı dünietanymymyzdyñ qanşalyqty ozyq ärı der kezınde jasalğandyğyna, men üşın Täñırdıñ älemnıñ är tükpırındegı ejelgı däuırdegı ärtürlı dıni ılımder üşın arhetiptık simvol bolyp tabylatynyna tañ qalamyn. Sondyqtan audarma qajet emes, öner arqyly mağynalar tıldık şekteulerdı ainalyp ötıp, ärtürlı mädeniettegı adamdarğa jetedı. Mysal retınde kelesı jyldyñ nauryz-säuır ailarynda «SETAREH Gallery Düsseldorf» galereisynda jeke körmem bolady.

Alena Timofeeva

Audarğan Qazalem  

Şetelde jürıp ülken jetıstıkterge jetken otandastarymyzben sūhbattar siklı. Forbes Kazakhstan kompaniisymen bırlesken joba.

Forbes.kz