Бір жылға жуық уақытқа созылған халықаралық сараптамалар мен дайындық жұмыстары өз нәтижесін берді. Маңғыстау өңіріндегі Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан Үпі жерасты мешіттері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Тарихи шешім 25 шілдеде Корея Республикасының Пусан қаласында өткен ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұралар комитетінің 48-сессиясында қабылданды. Осылайша Қазақстанның ғасырлар бойы сақталып келген бірегей рухани және сәулет мұрасы адамзаттың ортақ мәдени қазынасы ретінде халықаралық деңгейде мойындалды.

Бұл бірнеше жылға созылған жүйелі жұмыстың, халықаралық сараптамалардың және мемлекет деңгейінде жүргізілген кешенді дайындықтың нәтижесі. Маңғыстаудың жерасты мешіттерін ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізу мәселесі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тікелей назарында болды. 2024 жылы Атырауда өткен Ұлттық құрылтайдың үшінші отырысында Президент аталған нысандарды ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізу жұмыстарын бастауды тапсырған еді. Осыдан кейін халықаралық талаптарға сәйкес номинациялық құжаттар әзірленіп, тарихи кешендерді қорғау, сақтау және басқару бағытындағы жұмыстар кезең-кезеңімен жүзеге асырылды.

Өткен жылы бұл бағыттағы жұмыстар жаңа кезеңге өтті. 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстанға ЮНЕСКО жанындағы Ескерткіштер мен тарихи орындарды сақтау жөніндегі халықаралық кеңестің (ICOMOS) техникалық бағалау сарапшысы, профессор Фиген Кывылджым Чоракбаш арнайы келіп, Маңғыстаудың жерасты мешіттерін жан-жақты зерттеді. Сарапшыны Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева қабылдап, тараптар ЮНЕСКО-ға ұсынылған «Маңғыстаудың жерасты мешіттері» номинациясының қаралу барысын талқылады.

Кездесу барысында министр Аида Балаева жерасты мешіттерін Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізу мәселесі Мемлекет басшысының жеке бақылауында екенін атап өтті. Сондай-ақ профессор Чоракбаштың сараптамалық қорытындысы Қазақстанның бірегей мәдени мұрасын адамзаттың ортақ қазынасы ретінде мойындатуға маңызды үлес қосатынына сенім білдірді.

Одан кейін 17-24 қыркүйек аралығында ИКОМОС-тың сараптамалық миссиясы Маңғыстау өңірінде кешенді жұмыс жүргізді. Сараптама барысында жерасты мешіттерінің буферлік аймақтары мен шекараларын белгілеу, тарихи нысандарды консервациялау және қорғау, тұрақты басқару жүйесін қалыптастыру, туристік инфрақұрылымды дамыту мәселелері қарастырылды. Бұл жұмысқа орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың өкілдерімен қатар археология және реставрация саласының қазақстандық мамандары қатысты.

Сол кезде Президенттің кеңесшісі Ерлан Қарин ИКОМОС миссиясының қорытындысы бойынша «Маңғыстау түбегіндегі жерасты мешіттері» номинациясына техникалық бағалау дайындалатынын, ал түпкілікті шешім ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар комитетінің 2026 жылғы шілдедегі отырысында қабылданатынын мәлімдеген болатын. Сонымен бірге ол ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар орталығында ТМД кеңістігіндегі алғашқы бірлескен «Үстірт жазығы» номинациясын қарау үдерісі де басталғанын хабарлаған еді.

Бір жылға жуық уақытқа созылған осы жұмыстар өз нәтижесін берді. 2026 жылғы 25 шілдеде Пусан қаласында өткен ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұралар комитетінің 48-сессиясында Қазақстан ұсынған номинация мақұлданып, Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан Үпі жерасты мешіттері Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілді.

 

Материал e-history.kz сайтынан алынды.

Дереккөз: e-history.kz